Basnje su žiwe z wuběrnych rěčnych wobrazow

pjatk, 16. decembera 2016
artikl hódnoćić
(0 )

Prěnja němsko-čěska zběrka Milana Hrabala w přebasnjenju

Milan Hrabal, sympatiski basnik z čěskich Warnoćic, je w Serbach dotal skerje znaty jako spěchowar čěsko-serbskeje zhromadnosće na polu literatury, jako angažowany organizator čitanjow za hranicu a wosebje jako přełožowar a wudawaćel serbskeho pisaneho słowa w Čěskej. Nětko pak předleži zběrka jeho swójskich basnjow prěni raz tež w němskej rěči. Kniha je wušła w nakładnistwje Leipziger Literaturverlag a rěka „Eine schimmernde Wabe Glimmer“ – klinčace to słowa, wuwzate z prěnjeje basnje zběrki. W njej namaka mały hólčec při fundamentach „Ródneho domu“, za „kotrymiž so nan znowa schila“, „třpytivou plástev slídy“/ frinkolace so płastno kočeho slěbra. Njewšědny titul wěšći nam na wobrazach bohatu a wjelezmysłowu lekturu. Tež nadpisma wšitkich pjeć wotrězkow wujewjeja so jako wurazny wobraz w naslědnych tekstach.

Serbskej basnicy Róži Domašcynej, kotraž je basnje wuzwoliła a do němčiny přenjesła, mamy so dźakować, zo je tale wurjadna dwurěčna zběrka nastała. W cyłku 54 tekstow je Domašcyna wu­wzała z pjeć zwjazkow dotalnych Hrabalowych wudaćow a z manuskriptow. „Staršej basnika ćehnještaj do Warnoćic, tam běchu prózdne domy, z kotrychž su němsce rěčacu ludnosć wukwartěrowali, kaž so w Čěskej praji ... Jenož to wědźeše jako dźěćo ... a tute wobrazy wostanu, žadyn­ z wobrazow njeda so ze zahrody dopomnjenkow wustorčić ...“ piše Do­mašcyna na zadnjej wobalce zběrki.

W dźěćatstwje tworja so druhdy prašenja, z kotrymiž so čłowjek hustohdy dołho­ nosy, a druhdy přetwori so słyšane do dožiwjeneho. Hrabal předźěła je do wobrazliweje poezije. „Mjezyhra mjezy hrami“ mjenuje wón swoje dopomnjenki na maćernu kuchnju, na žónsku, kotraž steješe naraz při muri a w „cuzej rěči mjelčeše“, na „wotprawjeny sćin“, na ćěkacych susodow, kotřiž so wosnje přizjewjeja, abo na „duchowne městno“, kotrež wón pyta.

Wuhnaće abo přesydlenje zaběra Hrabala tež w druhim wotrězku „Hdyž ryby wotleća“. Tu pak rozestaja so ze změnami a ze zničenjom „Krajiny dźěćatstwa“, kotrež wuskutkuja brunica, kaolin abo druhe „pokłady“. Wón rysuje straty, strachi a nadźije potrjechenych ludźi a wěnuje jednu z basnjow Rogowej, Slepomu a Róžantej. Nimo „Ćmy we Łužicy“ pak namakamy tu tež basnje, kotrež z wěstej šibałosću dožiwjene situacije wopisuja. Abo tajke, kaž dokładne wobkedźbowanje, kiž Hrabal basnicy Rose Ausländer wěnuje. We sebi wotzamknjenu stawiznu – wona steji w srjedźišću zběrki – twori štyrnaće tekstow „Čas bjez křidłow a kótłow“. W pasionskej stawi­znje, wot stacije k staciji kročo powěda Hrabal wo Jězusowym ćerpjenju bjezčasnje a wysoko aktualnje tak, zo so kóždeho přima. Maš zaćišć, zo chce tu swójske kredo zwuraznić. 

„Hižo je to dawno“, dopomina so muž, jónu w „Małym róžku“, „zo sym so staršeju prašał, hač je trjeba wumrěć“. Tute pozdatnje njezmyslne dźěćace prašenje steji na proze štwórteho wotrězka, a basnik konfrontuje nas jara blisko a nutrnje ze žiwjenjom a smjerću, z wotchadom a tu-wostaćom, z rozžohnowanjom a z bjezposrědnosću dźěćatstwa, kotrež so nahle kónči, „hdyž nan woteńdźe bjez posměwka“. Zdobom pak wostanje wone přitomne na znatych pućach, w schowanych róžkach abo při zwučenych činitosćach. „Smjertny zwónčk je doklinkał: maći! maći! ... domoj so wróću sam ze skamjentnjenym styskom“, wužórli so jemu­ w dalšej basni wukřik hłubokeho žarowanja.    

Z cunimi pohladami zrałeje lubosće, powabliwo-erotiskimi nasadami abo tež typiskimi scenami wjesneho hólčeho žiwjenja „hołduje“ basnik w poslednim wotrězku „płódnišim boham“.

Milana Hrabalowe basnje su žiwe z wuběrnych rěčnych wobrazow, zrałych filozofiskich přemyslowanjow a druhdy šibałych nuansow. Wone su naležne a žiwjenju bjezposrědnje přichilene. Róža Domašcyna je z wulkim respektom jeho twórbam w přebasnjenju blisko wostała. Tale čěsko-němska antologija basnika a přećela Serbow skići dwójnu bohatosć a wokřewjenje. Sym ju z wulkim lóštom a dobytkom čitała. Kniha je hódny dar na hodowne blido. Rejza Šěnowa

wozjewjene w: Kultura & wuměłstwo
Prošu přizjewće so, chceće-li komentar podać

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND