Serbske zhromadźenstwo a žony

pjatk, 19. meje 2017
artikl hódnoćić
(0 )

Bě drje srjedź 1970tych, zo zasłyšach słowo emancipacija w zwisku ze žonami. Problem njezapřijach, njewědźo, zo je so wulka tema doby započała. Žony w mojim přiwuznistwje, w bliskej a dalšej wokolinje njeběchu zamjezowane na domjace dźěło, njepotłóčowane, njeběchu nje­zdźěłane. Potłóčowanje žonow bě dru­hdźe, njetypiske za našu kulturu. Pozdźišo poča so wo runoprawosći mjez splahami tež w Serbach diskutować, ale jenož moderatnje. Čehodla moderatnje, tikotaja serbske žony hinak?

Emancipacija žonow je kompleksna naležnosć. Bój wo runostajenje traje hižo 300 lět. Tójšto bu docpěte, na přikład wólbne prawo žonow. Hladajo na dalše prawa wone často dale zboka steja. Hišće dźensa wojuja wo jenaku mzdu za jenake dźěło, samo w industrijnych statach z demokratiskim prawostatnym porjadom a bohatym kulturnym namrěwstwom. Tež zwada wo žónske kwoty w politice, administraciji,­ hospodarstwje atd. nje­znjese so z hordosću na kulturny a so­cialny postup. Dźensniši swět je sylnje patriarchaliski.­ Serbske žony to pječa mało­ jima. Wjetšina skutkuje z wočer­stwjacej a wuwaženej sebjewěstosću. Zwotkel ju maja?

Wjele ludow bě něhdy w matriarchaće žiwych. Pola Słowjanow to w historiskich měrach jara dołho wróćo njeleži. Ruske prawo Kijewskeho mócnarstwa žonam dowoleše, swoje wobsydstwo bjez přihłosowanja muža wužiwać a samostatnje w sudnistwje wustupować, a to hač do kónca 15. lětstotka. Germanojo běchu matriarchat tehdy dawno spušćili. A tak zachowa kolektiwne podwědomje słowjanskich ludow snadź spominanje na matriarchalisku zašłosć. W Serbach pokazuja na to wysoka nahladnosć a awtorita žonow, matrifokalne swójbne struktury, liberalne poćahi mjez žonami a mužemi. Na tymle pozadku hladaja serbske žony měrnje na dokoławokoło­ wobmjezo­wa­ny postup nowočasneje emancipacije. W swěće jewjacy so militantny feminizm je njejima, dokelž jón njetrjebaja. Wone su sylne, samostatne a sebjewědome na jara žonjace wašnje a běchu to hižo dawno, prjedy hač so emancipacija w 1970tych globalizowaše. Čehodla nětko scyła wo tym rozmyslować?

Emancipacija žonow wusměrja so dotal předewšěm na dobro žonow. Wuznam na dobro towaršnosće so mało tematizuje. Wěste žónske kmanosće pak su towaršnosći wulce trěbne, mjez nimi zamóžnosć k sćerpliwemu wujednanju přezjednosće mjez rozdźělnymi wosobinami a nahladami. Tole žony husto lěpje dokonjeja hač mužojo. Jako maćerje su zwučene swójby hromadźe dźeržeć. W słowjanskich žonach drěma k tomu drje hišće wona matriarchaliska zašłosć.

Zhromadźenstwo wzda so wažneho potenciala, hdyž žonam znjemóžni swoje specifiske kmanosće na dobro towaršnosće dowužiwać. Njeńdźe při tym jenož wo wobdźělenje­, dźe wo sobuskutkowanje. Žony, kotrež so w towaršnostnych naležnosćach­ na zwučene wašnje angažuja, móža dobre być w měrje zwučeneho, ale nadhódnotu njepřinjesu.­ Kompleksnosć wužadanjow našeho časa žada sej kulturu rozhladniweho rozestajenja z nimi a za to nimo konkurencneho myslenja wutrajne prócowanje wo konsens jako komplementarny princip bazowo-demokratiskeho politiskeho rozrisanja problemow. Konkurencne postupowanje po patriarchaliskim dźensa zwrěšći, před našimi wočemi a husto z chutnymi sćěhami na globalnych abo lokalnych problemach bjez dokładneho prócowanja wo konsens – a to w dobje demokratije!

Dopomńmy so na dwě formje demokratije, na wjetšinowu a konsensowu. Wjetšinowa abo konkurencna demokratija ma dobyćerjow a podležacych, wupłodźa mócnarske struktury po woli dobyćerjow a zawostaja njespokojnych. Polarizowanje mjez konkurentami dyrbi pozitiwne wuwiće spěchować. Nadźijomnje to tomu tak je. Konsensowa abo jednanska demokratija prócuje so wo přezjednosć a jednohłósne rozsudy. Wujednanje je husto sprócniwe, žada sej čas a sćerpnosć. Za to wunjese rezultaty, za kotrymiž na kóncu wšitcy steja. Wjetšinowa kaž konsensowa demokratija matej swoje lěpšiny a špaki. Konsensowa hodźi so skerje za mjeńše towaršnostne jednotki kaž za komuny a małe ludy. Žony so z njej derje wuznawaja.

Mały serbski lud trjeba konsens wo puću k wobchowanju a skrućenju zasadnych kulturnych hódnotow, kaž su to rěč, socialna zwjazanosć, sydlenski rum. Domowina a iniciatiwa za Serbski sejm wabitej kóžda za swój směr. Dialog njepřińdźe do běha. Čehodla njeprosymy serbske žony, swoje konsensowe kmanosće zasadźeć? To ćim bóle, zo budźe wujednanje konsensow zawěsće z wažnym dźěłowym principom sejma a žony tam w róli protagonistow. Jenož derje, zo serbske žony tikotaja, kaž tikotaja. Klaws Thielmann

wozjewjene w: Kultura & wuměłstwo
Prošu přizjewće so, chceće-li komentar podać

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND