Spěw chójnčki

pjatk, 20. septembera 2019
artikl hódnoćić
(0 )
Mortwe hałzy stareje chójnčki so žałosćiwje ze stroweho němskeho duba do njebjes pozběhuja a zady toho strowa nowa młoda chójna.  Foto: Klaws Thielmann Mortwe hałzy stareje chójnčki so žałosćiwje ze stroweho němskeho duba do njebjes pozběhuja a zady toho strowa nowa młoda chójna. Foto: Klaws Thielmann

Fabula

Chasow, wjeska w serbskim wótcnym kraju, leži wosom kilometrow sewjernje Budyšina zboka historiskeje wikowanskeje dróhi, dźensnišeje B 96. Jědźeš-li z Radworja přez Chasow na Łuh, so dróha nimale na kóncu wsy rozdwoji. Hłowny puć wjedźe naprawo k wětrnikej na Łóžce a wotbóčka nalěwo po hłubokim puću na hórku. W kuće mjez tutymaj pućomaj steji okorowa chěžka. Tam narodźi so 1891 Mikławš Krječmar, rěčespytnik a literarny stawiznar, něhdy docent serbskeje filologije na Karlowej universiće w Praze. Pozdźišo by­dleše tu Hana Šenkarjowa, rodźena Chěžkec z Hórkow, wot Chasowčanow luboznje ‚Šenkarka‘ mjenowana, wušiwarka katolskeje drasty, sławna tež jako kucharka na swjedźenjach, sotra Jurja Chěžki, nadarjeneho basnika, kiž pak je 27lětny we wójnskich rokotach 1944 w Juhosłowjanskej žiwjenje přisadźił.

Sćěhuješ-li wotbóčku nalěwo mjez Winicu­ a Morwej Hórku, so ći na horje daloki wid na rjany serbski kraj wotwěra, na juh zamjezowany z Budyskimi horami a na zapad z Kamjenskimi. A tu hižo smy! Tule na Winicy słuchaše před dołhim časom Chasowski dźěd na koncert ptačkow, kotrychž bě tam wjele a jich na zbožo dźensa hišće je. Dźěd wšitke po hłosu spóznawaše a znaješe mjena we woběmaj rěčomaj – serbsce a němsce. W nalěću by so wón rano zahe ze switanjom na Winicu podał, zo by připosłuchał wubědźowanju sołobikow w spěwanju. Hdys a hdys chodźeše z wnučkom za ruku dale hač tam, hdźež so puć naprawo na Póstowy róžk měri. Póstowy róžk bě wulki dom, historiska debjenka, hosćenc z wonych časow, jako ludźo w póstowych kučach pućowachu. Dom steješe při historiskej wikowanskej magistrali z Prahi na juhu na Rujany na sewjeru, při B 96. Po přewróće jón zwottorhachu, štož bě z hrěchom. W swojich młódšich lětach bě dźěd tam druhdy na piwo chodźił.

Napřećo Póstowemu róžkej, zboka mjenowaneje wotbóčki, steješe hoberska chójna ze sylnymi hałzami, kaž z rukami njebjo wobjimaca. Chasowčenjo ju lubosćiwje chójnčku mjenowachu. Dźěd hólcej powědaše, zo tu hižo wěčnje steji. Pozdźišo, jako póstowe kuče ze zwažliwej spěšnosću nimo ćěrjachu, so jeje hałzy třasechu. Tak wón baješe a wnuka chójnčce předstaješe a chójnčku wnukej. Wot toho časa běštaj přećelej, chójnčka a hólc.

Do kónca wulkeje wójny dźěd zemrě. Nětko jeho dźowka, mać hólca, wječor po ćežkim dźěłowym dnju ze synom ke chójnčce chodźeše. Po smjerći maćerje tam syn ze swojim synom chodźeše. Po tym, zo běštaj wobaj dołho po swěće po puću byłoj, so rjaneho dnja do Chasowa wróćištaj. Rěčeštaj wo situaciji na swěće, wo bědźe z wójnami a měrom, wo pokroku a wobswěće atd. a nadobo syn praješe: „Nano, pójmoj ke chójnčce, kaž w starym času.“ Nan bě so w předchadźacych lětach hdys a hdys do swojeje ródneje wjeski wróćił a z ćežkej wutrobu smjertne bědźenje stareje chójnčki sćěhował, doniž njezwosta jenož hišće jeje mortwy zdónk, wbohi do njebjes sahacy. Tuž so nan jenož prošeny ke chójnčce sobu na puć poda. Jako wobaj na městnosć dóndźeštaj, njewuhladaštaj tam wjace nahi zdónk chójnčki, ale strowy zeleny štom. Što bě so stało?

Wokoło tołsteho zdónka mortweje chójnčki bě dub rostł, němski dub, tajki wysoki kerkojty. Pjeć sylnych dubowych hałzow nětko zdónk stareje mortweje chójnčki wobjima a podeprěwa. Su drje sčasom počeli trěbnu móc nałožować, zo njeby so stary zdónk na přeco zwjezł.

Nan a syn zadźiwanaj na zdubowanu chójnčku hladataj. Što to je, je to són, je to bajka? Zdobom wuhladataj młodu strowu chójnu njedaloko zdubowaneje stareje. Nan so dopomina, zo bě před lětami, jako widźeše, zo chójnčka ćerpjeć poča, při njedalokich hatach mału chójnčku wurył a ju pódla stareje sadźił. Pozdźišo bě dalši Chasowčan při njej dalšu młodu chójnu sadźił. Jedna z njeju bě so předrěła. Młoda kruta chójna je so wšěm wětram z wuspěchom wobarała. Přejemy wozrodźenej chójnčce žohnowany wěk w duchu noweho, čerstweho myslenja w Serbach. Klaws Thielmann

wozjewjene w: Kultura & wuměłstwo

Galerija

dalši wobraz (1) Grafikar Gerhard Benzig z Budyšina (1903–1974) je 1953 tehdy młodu chójnčku molował.
Prošu přizjewće so, chceće-li komentar podać

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND