Za KI serbšćina přemała njeje
„Móžemoj serbować? Sy so po mojim zašłym naprašowanju polěpšił?“, woprašach so zaso raz agenta kumštneje inteligency (KI). Sym dźě na nowostki wćipny. W minjenych tydźenjach sym nastawki čitał a podcasty słuchał, hdźež rěkaše, zo su najnowše modele KI mócniše, hač sej myslimy. Štož jich dźěławosć nastupa, su wušikniše, wobrotniše a klewerniše hač čłowjek. Strach so najlěpje předawa, tola wjeršk zašłych dnjow bě pozitiwna informacija, zo su robotery w běhu 88 hodźinow matematiski problem rozrisali, kotryž ludźo w běhu sto lět wujasnić njezamóchu. (Kaž so pozdźišo wopokaza, je realita kaž přeco pisaniša.)
Hinaše su powěsće wo hororu kumštneje inteligency a připowědźenja kónca swěta. Zabudźemy pak, zo je antichryst ciwilizaciji hižo wjackróć hrozył a zo smy wot ličakow dawno wohroženi, dokelž so banki, milinarnje, wobchad w powětře a na kolijach digitalnje rjaduja.
„To je naša serbska šula“
Z Janom Ryćerjom, předsydu noweho spěchowanskeho towarstwa nastawaceje prěnjeje swobodneje serbskeje šule, je so Marcel Brauman rozmołwjał.
Što su najwažniše nadawki tutoho spěchowanskeho towarstwa?
So wě, dosć podpěry a sponsorow organizować a so sobu wo to starać, zo so wěc zwoprawdźi. W tutym zmysle chcemy ju přewodźeć a aktiwnje sobu tworić. Najprjedy dźe wo městno a kubłanske wusměrjenje šule, wšako je to naša serbska šula a mamy přeća našich ludźi wobkedźbować. Zaměr je wjele lěpše a wobšěrniše wukubłanje, wjac praktiskich poskitkow, tež we wuměnje z partnerskimi šulemi słowjanskich krajow.
Što je Waša motiwacija, zo nimo powołanja jako předewzaćel, wužadanjow jako swójbny nan małeju dźěsći a angažementa mjez druhim w serbskej radźe Sakskeje a zwjazkowym předsydstwje Domowiny přidatnje čas woprujeće?
Štó je nošer demokratije?
Dietmar, něhdy kuchar w ratarskim zawodźe, bě mój najlubši susod. Bjezdźěłnosći po přewróće je so wuwinył zesamostatniwši so jako zastupjer wikowanskich firmow. Hišće w rentnarskej starobje po Němskej jězdźeše, zo by nakupowanišćam nowe twory do jich sortimenta poručał. Zbohatnył njeje, na hodźinu lědma wjac zasłužeše, hač by jako přistajeny ze zakonskej minimalnej mzdu měł. Wjeselo na wuměnku pak njeměješe dołho, zahe zemrě. Synaj běštaj dźěła dla do zapada šłoj, a wudowa dom swójby w našej wsy wudźeržuje.
Oratorij njech ludźi přewodźa
Składnostnje jutřišeje prpremjery oratorija „Wulkotna woda“ w 19.30 hodź. w Budyskej „Krónje“ je so Julius Paška z dirigentku 1. serbskeje kulturneje brigady Judit Kubicec rozmołwjał.
Oratorij z tajkim wulkim mnóstwom sobuskutkowacych trjeba sylnu zhromadnosć wšitkich wobdźělenych. Kak su proby z brigadnicami a brigadnikami dotal wotběželi?
Sylnu zhromadnosć wšitkich sobuskutkowacych wězo trjebamy. Tutu smy wčera hakle tak prawje nazhonili, jako smy prěni raz z komornej filharmoniju Serbskeho ludoweho ansambla (SLA) zwučowali. Hižo wot spočatka lěta so brigada z tutym oratorijom zaběra, štož bě tež trjeba, dokelž je twórba Měrćina Weclicha woprawdźe cyle hinaša hač zwučene oratorije. Wopřija wužadace teksty, wužadacu stilistiku a je z wužadacej harmoniju wudebjena. Je to wšitko chětro njezwučene a ćim powabnišo. W Hejnicach a w Colditzu smy so koncentrowani tutomu dźěłu wěnowali a smy so oratorijej přibližili. Nadźijam pak so, zo škrički wot sobuskutkowacych z jewišća na přihladowarjow přeskoča. Škrički wjesela, wulkeje koncentracije a wědomja wo temje.
Swobodu njewoprować
Na dnju pozdatneho nadpada trutow na Lipšćanske lětanišćo sym sama jenož něšto hodźin do toho z dowola so nawróćiwši z lětadłom tam přizemiła. Za mnje bě to najprjedy raz cyle normalny pućowanski dźeń. Nazajtra dóstach powěsć wo atentaće. A cyle sprawnje: To je we mni něšto wuskutkowało. Prašam so: Sym so snadnje katastrofje wuwinyła? Što by so stało, bychu-li so podawki jenož wo něšto hodźin přesunyli? Wězo nochcu ničo dramatizować. Ale sy-li sam na tym městnje był, kiž sta so krótko pozdźišo z cilom pozdatneho nadběha, potom dóstanje tajka powěsć nadobo cyle hinaši woznam – wona će wosobinsce potrjechi.
Załoža towarstwo za šulu
Iniciatiwna skupina za swobodnu serbsku šulu chce spěchowanske towarstwo załožić. Milenka Rječcyna je so z Kristinu Rječkec rozmołwjała.
Na koho so z towarstwom měriće?
Wočakujemy na załoženskim zarjadowanju staršich, kotřiž chcedźa swoje dźěći na tutej šuli přizjewić a šulu sobu wutworić. Witani su wosebje tež pedagogojo kaž tež wowki a dźědojo.
Kotre nadawki towarstwo změje?
Jeho čłonojo njestaraja so jenož wo pjenježne dary a spěchowanske srědki, skerje zastupuja mnohe zajimy za wutworjenje tuteje šule. Wšako je naš wotpohlad, wosebje zhromadnosć spěchować. K tomu njesłušeja jeničce šulerjo, ale tež jich starši, wowki a dźědojo.
Kotre wobsahi změje załoženske zarjadowanje towarstwa?
Hudźba a dopomnjenki
Dolly Parton je zemrěła. Hudźbnje zajimowanych ludźi, ke kotrymž so sam tež liču, wšak je powěsć zrudźiła, mje pak je zdobom zadźiwała. W mojimaj wočomaj je US-ameriska country-hudźbnica legenda, kotraž je so hižo za čas jeje žiwjenja zwěčniła. Jeje w lěće 1973 wušły spěw „Jolene“ je něhdźe 100 wuměłcow po cyłym swěće z wulkim wuspěchom znowa interpretowało. Tež ikoniski hit 1990tych lět „I Will Always Love You“, z kotrymž je spěwarka Whitney Houston z grandioznym hłosom masy zahoriła, je z pjera Dolly Parton.
Wólby derje přihotowane
Za wólby noweho wjesnjanosty Njebjelčanskeje gmejny njedźelu, 6. septembra, je zarjadniski zwjazk Při Klóšterskej wodźe w Pančicach-Kukowje zamołwity.
Z předsydu zwjazka Stefanom Andersom je so Stefan Šmit rozmołwjał.
Knježe Anderso, za dobry tydźeń přewjedu so wólby w Njebjelčicach a přisłušnych gmejnskich wsach. Su přihoty w dalokej měrje zakónčene?
Haj, wulki dźěl přihotow je hižo zakónčeny. To wšak su zwjetša běrokratiske nadawki. Tak maja so wólbne lisćiny nastajić a spřihotować, pomocnicy za wólby a wuličenje hłosow narěčeć a přirjadować kaž tež kmana městnosć za wólby namakać. To wšo pak je tak daloko zrjadowane, zo móža so wólby z organizatoriskeje strony porjadnje a po předpisach přewjesć.
Jako jenički kandidat nastupi Thomas Klar z Miłoćic. Je potajkim hižo dočasnje jasne, zo budźe wón přichodny wjesnjanosta Njebjelčanskeje gmejny?
Dźěłarnička lětsa w Bělšecach
Wuměłska dźěłarnička Spěchowanskeho kruha za serbsku ludowu kulturu wotměje so lětsa w Bělšecach (Ebendörfel). Milenka Rječcyna je so z čłonku předsydstwa Helenu Pallmannowej rozmołwjała.
Z kotreje přičiny podaće so lětsa do Bělšec?
Zašłe lěta smy husto w druhich kónčinach Łužicy přebywali, w Slepom, Njechornju, Hórnikecach abo tež w Delnjej Łužicy. Lětsa smy chcyli Budyšinej bliže być. Naš cil je hora Lubin ze kamjentnymi postawami sydom serbskich kralow. Wone pak njebudu nam jenički motiw, ale tež přiroda. Nic naposledk změjemy daloki wid do doliny.
Hdźe chceće přebywać?
Dźěłać móžemy na ležownosći kamjenjećesarja Markusa Herolda w Bělšecach, kotryž je postawy z pěskowca wurězbował. Přenocować chcemy w Čerwjenej korčmje w Splósku (Pielitz). Załožba za serbski lud nas financielnje podpěruje, dźěl kóštow pak njesu wobdźělnicy sami.
Móža so hišće zajimcy za kurs přizjewić?
Wobšudnistwa přiběraja
Přestudować rozprawu Zhorjelskeje policajskeje direkcije a wotwažować, što hodźało so z njeje wozjewić a što nic, słuša hižo wjele lět k mojemu wšědnemu nowinarskemu dźěłu. Po začuću běchu wšitke delikty hižo zastupjene: ćeknjenja z wobchadnych njezbožow, zadobywanja do wobchodow, bijeńcy w bydlenjach, drogi a wjele, wjele dalšeho. Měnjach, zo mje hižo ničo šokować njemóžeše.
Mjeztym pak jewja so w rozprawach njeskutki, kotrež mje kóždy raz znowa rozhorjeja, mjenujcy wobšudnistwa najwšelakorišeho razu při telefonje. Mi so zda, zo dźeń a bóle přiběraja. Mjeztym zo běchu to spočatnje hišće cyle wulke wuwzaća, dyrbi policija wo tajkich padach nětko nimale tydźensce rozprawjeć. Hakle njedawno je žona w Běłej Wodźe wjace hač 20 000 eurow zhubiła, dokelž je cuzym při telefonje dowěriła a pječa lukratiwnu inwesticiju za sebje wužić chcyła. Pjenjezy su fuk.
