Doba reformacije z katolskeje strony wobswětlena

pjatk, 16. junija 2017
artikl hódnoćić
(0 )

Klětušej 500. róčnicy Martina Lutheroweje reformacije su tež wjacore knihi wušli. Chwalobne je, zo so doba reformacije w našej domiznje tež z katolskeje strony wobswětla. W Chrósćicach bydlacy dr. Jens Buliš je k tomu ze swojej přewšo zajimawej němskorěčnej knihu „Mišnjanske biskopstwo w času reformacije“ přinošował. Jeho na zakładźe wobšěrnych a dokładnych studijow wuběrnje spisana popularno-wědomostna kniha je w Lipšćanskim Nakładnistwje swj. Bena wušła. Drježdźansko-Mišnjanski staro­biskop Joachim Reinelt bě za nju předsłowo spisał.

W zawodnych słowach rozłožuje awtor skrótka wobsah swojich pjeć wobšěrnych kapitlow, kotrež maja wšitke samostatne a skulojćene spisane temy. W prěnim kapitlu „Natwar wuchod“ wopisuje wón Mišnjanske biskopstwo wot nastaća­ w druhej połojcy 10. lětstotka a za čas srjedźowěka kaž tež skutkowanje biskopow. Wosebje skedźbnja na dźesateho biskopa, 1523 swjatoprajeneho Bena, a na jeho poćahi k Hornjej Łužicy kaž k Hodźijej a Chrósćicam.

W dalšich kapitlach wudospołnja Jens Buliš swoje jara informatiwne a derje zrozumliwe teksty z přidawkami. Druhi kapitl wěnuje wón pjeć poslednim katolskim Mišnjanskim biskopam 16. lětstotka kaž Johannej VI. ze Salhausena, kotrehož hódnoći jako kedźbli­weho ekonoma a twarskeho knjeza. Nikolaus II. z Carlowitza bě wšak hižo biskop bjez mocy, dokelž knježachu za jeho čas lutherscy Wettinojo. A posledni biskop Johann IX. z Haugwitza, pochadźacy z łužiskich Póckowow, jako tajki wotstupi. Chwalić so ma, zo hódnoći awtor biskopow jara objektiwnje w prudach časa, jich sylnosće a pozitiwne kajkosće.­

„Jurij ‚Brodaty‘ a Luther ‚husita‘ “ rěka dalši kapitl, w kotrymž wopisuje dr. Buliš jara pozitiwnje wosobinu a rólu poslednjeho sakskeho katolskeho monarcha, wójwody Jurja Brodateho, kotrehož historikarjo hewak negatiwnje jako zezadkarskeho hódnoća. Buliš rysuje jeničkeho monarcha z Wettinow, kiž měješe wysoku teologisku wědu, tajkeho, kaž wón woprawdźe bě – jara sympatiskeho a wuwaženeho knježićela. Za jeho čas dožiwi sakske wójwodstwo wulki hospodarski rozkćěw. Jeho mać Sidonija bě swojeho najstaršeho syna Jurja jara pobožnje katolsce kubłała. Tež wón bě spočatnje přećiwo wotpuskej a za reformy w cyrkwi. Jako pak so Martin Luther w Lipšćanskim dispuće 1520 z Eckom na reformatora Jana Husa powoła, sta so Jurij Brodaty ze zasakłym njepřećelom Luthera a jeho reformacije. Sakski wójwoda spisa rjad traktatow přećiwo „husitskemu“ Lutherej a tón přećiwo Jurjej Brodatemu. Dr. Buliš bě wuslědźił, zo bě­ wójwoda awtor tež pasionskeje hry za Mišnjanski tachantski Boži dom.

W štwórtym kapitlu zaběra so awtor z njepřatymi reformami za čas biskopa Johanna VIII. z Maltitza. Wón bě za reformy w biskopstwje a spisa samo po přikładźe Luthera němskorěčny katolski katechizm, citujo při tym z přełožka biblije reformatora. Chwalić so znowa ma, kak konkretnje Buliš dobu a wosobiny reformacije z wobeju stron wobswětla a při tym na to pokazuje, kak su tež katolska cyrkej a jeje měšnicy wot refor­macije wuknyli a zo bě nabožne hibanje za wobě stronje často wunošne.

Pjaty kapitl „Zachowane wobnowjenje“ je drje za našich čitarjow sobu naj­zajimawši, wšako wopisuje wosebity puć Hornjeje Łužicy w reformaciji, zwjazany ze skutkowanjom japoštołskeho administratora­ Johanna Leisentrita. 1527 w morawskim Olomoucu rodźeny Leisentrit bě drje wo generaciju młódši hač Luther, ale Wittenbergski reformator je we wěstej měrje žiwjenje katolskeho měšnika sobu wobwliwował. Derje wopisuje awtor tehdyše połoženje romsko-němskeho kejžorstwa, kiž bu wonkownje wot turkowsko-osmaniskich nadběhowarjow a francoskich njepřećelow wohroženy a kotrež bě nutřkownje přez rozestajenja mjez protestantami a katolskej cyrkwju pačeny. Hakle 24lětneho měšnika Leisentrita pomjenowachu 1551 za Budyskeho tachanta a pozdźišo za japoštołskeho administratora za Hornju a Delnju Łužicu. Wón bě jara wuwaženy a je tak mjez katolskej mjeńšinu we Łužicy a ewangelskimi wěriwymi kompromisy wujednał. Z mnohimi přikładami nowostka pokazuje, kak bě Leisentrit zbytki katolskeje cyrkwje w Hornjej Łužicy za přichodne lětstotki wuchował. Spisa 20 nabožnych knihow, mjez nimi 1567 němski wosadnik „Duchowne spěwy a psalmy“, wužiwajo w nim tež přebasnjene kěrluše a melodije choralow Luthera, a němsku „Křćensku agendu“. Polemisce pak rozestaješe so tež z Lutherowej wučbu we łaćonskim spisu „Commendatio et Doctrina Martini Lutheri“.

Jara derje spisana kniha skedźbnja tež na mnohe sakralne a swětne twary a drohoćinki, kotrež njejsu jeno zwobraznjene, ale tež wuměłskohistorisce tak dokładnje wopisane, zo dyrbjeli sej je wobhladać. Edicija je ze 177 barbnymi a čornoběłymi fotami kaž tež ze sydom barbnymi kartami wuběrnje wuhoto­wana.

Popularnowědomostny spis dr. Jensa Buliša móžu kóždemu na stawiznach zajimowanemu­ jara poručić. Za 34,95 eurow­ je nowostka w Smolerjec kniharni a druhdźe­ na předań. Manfred Laduš

wozjewjene w: Kultura & wuměłstwo
Prošu přizjewće so, chceće-li komentar podać

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND