Rěčna a kulturna mnohostronskosć w němskorěčnej literaturje

pjatk, 12. apryla 2019
artikl hódnoćić
(0 )

Pohlad do tworjenja awtorki Olgi Grjasnoweje

Za serbskich čitacych stej dwurěčnosć a kulturna mnohostronskosć normalita. Wonej wotbłyšćujetej so w serbskej literaturje, kotraž po lěće 1945 přewažnje paralelnje tež němsce wuchadźa. Husto awtorojo dwurěčnosć tež w tekstach samych tematizuja – tak na přikład Kito Lorenc, Jurij Brězan abo Róža Domašcyna. Tež načasny serbski roman Lubiny Hajduk-Veljkovićoweje „Módre buny“ serbsko-němsku towaršnosć we Łužicy wotbłyšćuje.

W němskej načasnej literaturje je so w zašłych lětach wosebje přez migraciju nowa wotewrjenosć za mnohorěčnosć a za ludźi wuwiwała, kotřiž su wosrjedź wšelakorych kulturow žiwi. Tak spožčeja na přikład literarne Myto Adelberta von Chamisso z cilom, awtorow a awtorki spěchować, kiž su němčinu hakle pozdźe nawuknyli a kotřiž změnu kultury w swojich knihach wopisuja. Mjez wu­znamjenjenymi su na přikład Emine Sevgi Özdamar (1999), Zsuzsa Bánk (2004), Feridun Zaimoğlu (2005), Saša Stanišić (2008) a Abbas Khider (2017). Spěchowanske myto 2015 dósta Olga Grjasnowa.

Olga Grjasnowa narodźi so lěta 1984 w azerbajdźanskim měsće Baku a je dotal tři romany napisała: „Der Russe ist einer, der Birken liebt“ (2012), „Die juristische Unschärfe einer Ehe“ (2014) a „Gott ist nicht schüchtern“ (2017). W jeje prěničce „Der Russe ist einer, der Birken liebt“ ­steji studentka tołmačenja za rušćinu a francošćinu a nimo toho arabistiki w srjedźišću. Mascha wobknježi rušćinu a azerbajdźanšćinu, dokelž z Azerbajdźana pochadźa, a němčinu, dokelž bydli w Frankfurće. Porno druhim romanam migracije njeńdźe tu wo to, zo abo kak protagonistka mjez dwěmaj – abo w tutym padźe – třomi kulturami a rěčemi steji. Grjasnowa wobswětla zwisk mjez wosobu, rěču a kulturu. Nimo rěčow dźěćatstwa a rěče kraja, w kotrymž Mascha nětko bydli, z francošćinu a arabšćinu tež rěči studuje, ke kotrymajž wosobinski poćah nima. Přećeljo so jeje prašeja, čehodla jako židowka město arabšćiny hebrejšćinu njerěči abo njewuknje. Wona na to wotmołwi: „Was macht es für einen Sinn, eine so kleine Sprache wie Hebräisch zu lernen? Wenn ich eine UN-Sprache haben kann?“ Z tutej pragmatiskej wotmołwu pokazuje tekst na dwójnu diskriminaciju, kotrejž su migranća, ale tež mjeńšiny, wustajeni: Na jednej stronje z perspektiwy towaršnosće k wjetšinje njepřisłušeja, na druhej stronje ani z wida minority sameje nic, jeli so wěstym normatiwnym prawidłam njepodrjaduja. Hdyž wuknješ, kaž Mascha, arabšćinu město hebrejšćiny, wočakowanjam towaršnosće njewotpowěduješ a zbudźiš­ na přikład při wěstotnej kontroli na lětanišću podhlad. Mascha so přeco zaso diskriminaciji, tež w němskej towaršnosći, wobara. Sceny ze wšědneho dnja migrant(k)ow w Němskej wotměnjeja so z wosobinskej stawiznu Masche, kotrejež partner Elias wumrěje. Po tym so Mascha nihdźe wěsta nječuje. Jej so poněčim tež trawma jeje dźěćatstwa wotkrywa – pogrom w Baku přećiwo armenskemu wobydlerstwu. Za čas praktikuma w Israelu pućuje do palestinskeho města Ra­mallah – tam na kóncu před konfliktami a před kritizowanjom jeje pozicije jako „aktiwistka za měr“ ćeknje, njemóže situaciju dlěje wutrać.

Wo podobnych nazhonjenjach – tohorunja z protagonistkomaj, kotrejž jako tołmačerce dźěłatej – jednatej knize „Die undankbare Fremde“ (2012) Ireny Brežny a „Reibungsverluste“ (2017) Masche Dabić. Tu pak leži fokus na móžnosći a njemóžnosći tołmačenja mjez kulturami. Mjeztym zo so protagonistka w prěnjej knize jako migrantka, kotraž čuje so w Šwicarskej k integraciji a dźakowano ćišćej, jako tołmačerka přeco zaso z ludźimi identifikuje a jim z wopačnymi přełožkami pomha, wuwiwa protagonistka w druhej knize wjetšu distancu. Tołmači terapeutiske posedźenja migrant(k)ow a ćěkancow. We woběmaj knihomaj zhoni čitacy tójšto wo rozdźělnych wosudach ćěkacych; tekstaj pak na zakładźe wočiwidnych problemow při dorozumjenju mjez wšelakorymi wosobami w situaciji tołmačenja pokazujetej, kak ćežke je přiměrjene připosłuchanje. Tekstaj pokazujetej na to, kelko wosobinskich stawiznow wostawa njesłyšanych. Porno tomu skedźbnja tekst Olgi Grjasnoweje na to, zo indiwidualne wobaranje dale njewjedźe, hdyž so towaršnosć njezměni.

Diana Hickec

wozjewjene w: Kultura & wuměłstwo

Galerija

dalši wobraz (1) Spisowaćelka Olga Grjasnowa Foto: nakładnistwo Roman Hanser
Prošu přizjewće so, chceće-li komentar podać

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND