Domowina zastupjena

póndźela, 12. oktobera 2020 spisane wot:

Prěnja směrnica wo sakskim strukturnym wuwićowym planje w brunicowych rewěrach předwidźi, zo Domowina w přewodźacym wuběrku za łužiski rewěr sobu dźěła. Axel Arlt je z jeje jednaćelom Markom Kowarjom porěčał.

Kajke maće předstawy wo sobu­dźěle Domowiny we wuběrku za łužiski rewěr?

M. Kowar: Domowina měła tam serb­ske naležnosće nastupajo zastupjena być. Za sobudźěło zastupjerja w gremiju to wo­znamjenja, zo zamóže fachowje posudźować zapodate/planowane projekty, je zarjadować, kak daloko słuža wone serbskim naležnosćam a kotre wuskutki změja na serbske žiwjenje. Nimo toho ma zastupjer Domowiny politisce wobhonjeny być, kak tajke projekty tež na cyły region wuprudźeja.

Budźetej Budyski a Zhorjelski wokrjes w jednym wuběrku hromadźe dźěłać?

M. Kowar: W Sakskej wutworja za łu­žiski rewěr prawdźepodobnje jedyn přewodźacy wuběrk za wokrjesaj Zhorjelc a Budyšin. Tak informowaše nas šef sakskeje agentury za strukturne wuwiće Jörg Mühlberg.

Mjeńšinowu radu štyrjoch awtochtonych mjeńšin w Němskej nawjeduje tuchwilu Dawid Statnik, předsyda Domowiny. Axel Arlt porěča z nim wo wobzamknjenju zjězda Južnoschleswigskeho wolerskeho zwjazka (SSW), klětu k wólbam zwjazkoweho sejma nastupić.

Zwěsćeće w nowinskej zdźělence Domowiny k wobzamknjenju SSW nowe sebjewědomje. W čim so wone pokazuje?

D. Statnik: Za mnje zwuraznja so wone w tym, zo su w stronje SSW wjacore lěta wo­spjet wo tym diskutowali, hač znowa k wólbam zwjazkoweho sejma nastupja abo nic. Wšako bě wona hižo jónu tam zastupjena. A nětko su so zmužili, zo to zaso činja. To je pokazka sebjewědomja SSW, so na tónle puć podać.

Su zastupjerjo SSW w mjeńšinowej radźe swoje předewzaće tematizowali?

D. Statnik: Smy w radźe wo nim zhonili, wšako smy stajnje we wuměnje a informowani. To je bazowodemokratiski rozsud SSW samoho.

Njemóže ideja jenak- abo po­dobnje myslacych druhdy tola zamylić?

Ćišinskeho dźěćom zbližić

póndźela, 05. oktobera 2020 spisane wot:

Wot dźensnišeho hač do štwórtka wotmě­waja so w Pančicach-Kukowje projektne dny za serbske zakładne šule na te­mu „Jakub Bart-Ćišinski“. Milenka Rječcyna je so z Katharinu Jurkowej, regio­nalnej rěčnicu za teritorij župy „Michał Hórnik“, rozmołwjała.

Z kotreje přičiny sće wospjet projekt na no­hi stajili, kotryž wěnuje so Jakubej Bartej-­Ćišinskemu?

K. Jurkowa: Loni smy tajki wuhoto­wali za šulerjow serbskich wyšich šulow, ze a zwonka našeje župy. Pozitiwny wothłós je nas pohnuł mysličku dale plesć a so z projektom požadać za wubědźowanje „Čiń sobu!“. Běchmy mjez mytowanymi, štož nas jara zwjesela. Tak móžemy na přikład zaručić šulerjam trěbny transport do Pančic-Kukowa a zaso wróćo.

Na koho so projekt lětsa měri?

K. Jurkowa: Mysleny je wón za wu­knjacych 4. lětnika kubłanišćow, kotrež su na terenje našeje župy zasydlene. Dźensa bě tu 13 šulerjow z Chrósćic, jutře­ při­jědźe 36 z Worklec a srjedu 27 z Ralbic. Štwórtk přewjedźe 20 šulerjow z Pančic-Kukowa projekt.

Z čim so šulerjo zaběraja?

Zawostajenstwo Bogumiła Šwjele (1873–1948) steji w srjedźišću noweho projekta, kotryž su dźensa w Serbskim instituće zahajili. Cordula Ratajczakowa je so z koordinatorku projekta a archiwarku instituta dr. Annett Brězanec rozmołwjala.

Poprawom sće při tym, dźenik Bogumiła Šwjele wudać. Nětko zaběraće so z dalšim projektom w zwisku z nim. Wo čo dźe?

A. Brězanec: Loni sym próstwu na Němsku slědźersku zhromadnosć (DFG) stajiła, zo bychu tam digitalizaciju zawostajenstwa Šwjele spěchowali. Smy sej dobre šansy za projekt wuličili, hewak sej tajku wulku prócu njenačiniš. Projekt eksaktnje tomu wotpowěduje, štož chcedźa woni ze spěchowanskim programom docpěć – digitalizaciju a wopisowanje žórłow z archiwa. Mamy mjeztym dobre nazhonjenja, štož infrastrukturu techniskeje digitalizacije nastupa.

Što je wosebitosć zawostajenstwa Šwjele?

Skónčnje pitna woda ze syće

póndźela, 28. septembera 2020 spisane wot:

W gmejnje Pančicy-Kukow kładu syć za pitnu wodu. Měrćin Weclich je so wo tym a dalšim z wjesnjanostu Markusom Kreuzom (CDU) rozmołwjał.

W Swinjarni, Jaworje a Kanecach kładu tuchwilu syć za pitnu wodu. Dalše wjeski maja sćěhować.

M. Kreuz: Wosebje w mjeńšich wsach našeje gmejny njeje w zašłosći po­trjeba za tajku syć wobstała. Tam bydlacy čerpachu pitnu wodu ze swójskich studnjow, štož njebě tež problem. Dźensa pak woda w tych studnjach wšelakich přičin dla, za kotrež wobydlerjo ničo njemóža, hižo wotpowědnu kwalitu nima, a tójšto žórłow je tež trajaceje suchoty dla wusaknyło.

Što ma gmejna z tym činić?

M. Kreuz: Gmejna přisłuša Kamjenskemu zaměrowemu zwjazkej za pitnu wodu, kotryž zastaranje gmejnow z pitnej wodu zawěsća. Přizamknjenje na cen­tralnu syć je Sakska hač do lěta 2005 pjenježnje spěchowała.

Čehodla pak po wusadźenju dźensa zaso?

Wopisuje dramatiski čas

štwórtk, 10. septembera 2020 spisane wot:

Tele dny je w LND nowa kniha Jurja ­Kocha „Gruben-Rand-Notizen“ wušła. Cordula Ratajczakowa je so ze spisowaćelom rozmołwjała.

Knježe Kocho, zakład nowostki je Waš dźenik z 1990tych lět. Kak je wón nastał?

J. Koch: Poprawom njejsym wobstajny pisar dźenika. Z wulkim zajimom čitach dźeniki wulkeho humanista Victora Klemperera. Wobdźiwam, kak konsekwentnje je wón kóždy dźeń pisał a tak dramatiske wuwiće w času nacionalsocializma dokładnje dokumentował. Te­hdy sej prajach, zo by snano derje było, tajke zapiski sej dowolić w hinašim dramatiskim času, jako je so Rogow wot­bagrowanju wobarał. Rogow bě takrjec mój teren blisko Choćebuza, hdźež sym sej druhu domiznu namakał. Běch ni­male kóždy druhi dźeń w Rogowje – nic jenož jako wobkedźbowar, ale tež jako wobdźělnik spjećowanja. Z toho nasta wobšěrny dźenik, wopřijacy tohorunja priwatne swójbne kaž tež politiske na­ležnosće. Njemějach ženje wotpohlad to wozjewić. Myslach sej, zo sej jón swójbni jónu wobhladaja. Někomu sym powědał, zo tajke něšto mam, a potom je so lektor LND na mnje wobroćił.

Waš angažement ma předstawiznu.

Dajmy so klětu překwapić

wutora, 08. septembera 2020 spisane wot:

Prěnja wustajeńca lěta w Budyskim Serbskim muzeju je nimo. Cordula Ra­taj­czakowa je so z kuratorku-sobudźěłaćerku Móniku Ošikowej rozmołwjała.

Kak spokojom sće hladajo na koronu?

M. Ošikowa: Smy jara spokojom, jutrowna wustajeńca měješe dobry wothłós. Ličba wopytowarstwa je zaso sta­bilna a samo stupaca. Smy so zahe roz­sudźili wustajeńcu podlěšić, tak zo njeje natwar podarmotny był. Po zawrjenju muzeja bě wona hakle wot spočatka meje přistupna. Škoda, zo dyrbjachu wšitke zarjadowanja wokoło jutrow wupadnyć. Wšo to wučinja poprawom najwjetši dźěl našeho wopytowarstwa, wosebje tež z wukraja. Přiwšěm móžu wuzběhnyć, zo su někotre kubłanišća přehladku we wobłuku šulskeje wučby wopytali. Tež wjace publikuma hač minjene lěta bě tu z regiona a cyłeje Němskeje.

Što je Was jako kuratorku wabiło?

Specifiski wid sej tworić

štwórtk, 03. septembera 2020 spisane wot:

Zo bychu dotalnu koronapandemiju w Budyskim wokrjesu wuhódnoćili, přewjeduje krajnoradny zarjad naprašowanje mjez jónu schorjenymi a tymi, kotrymž bě karantena postajena. Z hamtskej lěkarku dr. Janu Gärtner je so­ Axel Arlt wo tym rozmołwjał.

Knjeni dr. Gärtner, što je Was pohnuło tajke naprašowanje nastorčić?

J. Gärtner: Wuchadźišćo tči w tydźenjach napinaceho dźěła pandemije dla. Dóstachmy njesměrnje wjele informacijow wo schorjenju z kontaktow k wo­sobam, kotrež běchu w karantenje. Njewěda wo koronawirusu je w běhu časa tróšku woteběrała. Mnohe informacije buchu wědomostnje wuhódnoćene, tójšto pak hišće wuswětlene njeje. Tu chcemy něšto přinošować. Zdobom chcemy zhonić, hač móžachu potrjecheni woby­dlerjo naše dźěłowe wašnje sćěhować.

Woznamjenja to wěstu samoanalyzu?

Wažne je prašenje, štó sy

wutora, 01. septembera 2020 spisane wot:

Hač maja łužiske krajiny po wudobywanju wuhla potencial na titul swětoweho namrěwstwa, to přepruwuja tuchwilu Serbski institut (SI), Braniborska techniska uniwersita Choćebuz (BTU) a Institute for Heritage Management (IHM). Nimo dr. Lutza Laschewskeho a dr. Fabiana Jacobsa z SI tež doktorandka Jenny Hagemannojc na projekće sobu­ skutkuje. Cordula Ratajczakowa je so z bywšej šulerku Delnjoserbskeho gymnazija Choćebuz rozmołwjała.

Što je specifiska perspektiwa SI?

J. Hagemannojc: Sprěnja widźimy šansu, z próstwu wo swětowe herbstwo diskurs wo wudobywanju brunicy do pozitiwneho změnić. Zdobom chcemy po­kazać, kajke su serbske tradicije we wu­žiwanju krajiny. Što su serbske aspekty poćaha čłowjeka ke krajinje, kotre serbske pomjenowanja wsow, městnosćow, statokow atd. su, kotre powěsće su zaměstnjene a kotra drasta je typiska. Wjeselimy so na zhromadne dźěło SI z BTU.

Kak nawjazuje projekt na Wašu disertaciju?

Cyła politika je rěčna politika

póndźela, 31. awgusta 2020 spisane wot:

Rěčna politika je mjeztym tež tema w serbskich institucijach. Cordula Ratajczakowa je so z předsydu Domowiny Dawidom Statnikom wo rěčnej politice třěšneho zwjazka Serbow rozmołwjała.

Maće eksplicitnu rěčnu politiku za serbske institucije za trěbnu?

D. Statnik: Mam konsekwentne serbowanje wšědnje na dźěle a w cyłym žiwjenju serbskich institucijow za wažne. K tomu słuša, zo so my jako maćeršćinarjo lěto­ a bóle wukmanjamy a zo je kóždy, kotre­hož dźěłowe městno so ze „serb­skimi pjenjezami“ financuje, znajmjeńša zaměr­nje serbsce wuknjacy. Při tym mamy jemu poboku być. Hač dyrbiš to hišće pod hesłom „rěčna politika“ eksaktnje kodifi­kować, měła kóžda institucija za sebje rozsudźić. Zasadnje sym tomu tež w třěšnym zwjazku wotewrjeny, by-li sej to ludźo žadali. Smy po sebjezrozumjenju narodna organizacija, a najbytostniše znamjo serbskeho naroda je jeho rěč. Wosebje rěče dla běchmy w stawiznach pře­sćěhani, a spěchowanje rěče steji w srjedźišću aktualneje statneje politiki Serbow nastupajo. Móhli potajkim rjec: Cyła politika Domowiny je zdobom rěčna politika. 

nawěšk