Dwurěčnosć zaručić wotwisuje wot wšědneje politiki

srjeda, 11. januara 2017
artikl hódnoćić
(0 )
Tójšto naprašowanjow serbskich institucijow, dwurěčnych gmejnow Hornjeje Łužicy kaž tohorunja SN wo přełožk ćežkich wopřijećow do serbšćiny ma wšědnje tež sobudźěłaćerka Budyskeho Serbskeho instituta dr. Anja Pohončowa na blidźe. Potom rěka za nju , słowniki a rěčne korpusy přeryć a najlěpši serbski wotpowědnik wuslědźić, štož je wjele dźěła.  Foto: SN/Maćij Bulank Tójšto naprašowanjow serbskich institucijow, dwurěčnych gmejnow Hornjeje Łužicy kaž tohorunja SN wo přełožk ćežkich wopřijećow do serbšćiny ma wšědnje tež sobudźěłaćerka Budyskeho Serbskeho instituta dr. Anja Pohončowa na blidźe. Potom rěka za nju , słowniki a rěčne korpusy přeryć a najlěpši serbski wotpowědnik wuslědźić, štož je wjele dźěła. Foto: SN/Maćij Bulank

Falowace statne rjadowanja haća prócu gmejnow, serbskosć zwuraznjeć

Sakski Serbski zakoń zaruča runohódne wužiwanje serbšćiny na zarjadach a w zjawnym žiwjenju. Wulki dźěl komunalneje politiki serbskich gmejnow a na zarjadach dwurěč­neje Łužicy ma so po móžnosći tež serbsce abo znajmjeńša dwurěčnje zwoprawdźić. Posedźenja gmejnskich radow w komunach zarjadniskeho zwjazka Při Klóšterskej wodźe su přewažnje serbske. We wuwzaćnych padach a po zestawje radow so wěste dnjowe dypki lěpšeho zrozumjenja dla tež němsce wobjednawaja. W tym padźe je radźomne a z organizatoriskeho a zarjadniskeho wida zmysłapołne měć fachowy přełožk, štož wězo wukubłany tołmačer najlěpje zamóže. „Po zakonju ma to bjezporočne być, ale sakske knježerstwo njepřewostaja gmejnam trěbne pjenjezy, zo bychu předpisy tež zwoprawdźić móhli“, praji předsyda zarjadniskeho zwjazka Měrko Domaška.

Tuchwilu jenož najtrěbniše dokumenty a podłožki we woběmaj rěčomaj předleža. Nimo přepro­šenjow a dnjowych porjadow posedźenjow su to protokole posedźenjow abo zjimanja dźěłowych wotrězkow gmejnow. Wjetšina wobzamk- nje­njow wšak so dale na wyše zarjadnistwa podawa. Tam maja wone wobstać prawniske a wobsahowe pruwowanja. Jenož juristisce bjezporočnje sformulowane a w porjadnej zarjadniskej němčinje spisane wobzamknjenja abo naprašowanja kaž tež zdźělenki a próstwy na wyšich zarjadniskich runinach wobdźěłuja. To su přewažnje ludźo, haj fachowcy, kotřiž serbšćinu njewobknježa. Tohodla maja serbske gmejny chcyjo nochcyjo wšitke pisomne naležnosće tež w bjez­poročnej němčinje składować a po po­trjebje zapodać. Žadanja a předpisy wyšich zarjadniskich instancow so lědma za wobstejnosćemi na dwurěčnej gmejn­skej runinje prašeja.

Gmejnske zarjady serbskorěčneho ruma maja tak přidatne dźěło z přełožkami, pisanjom a składowanjom. Za wšitke dokumenty, kotrež gmejna trjeba, njeje móžno dwurěčnu formu dodźeržeć – myslimy-li jenož na sobudźěłaćerja, kiž ma protokol posedźenja pisać­. Nimo wšědneho zarjadniskeho dźěła ma wón tež hišće přełožk pak do němčiny pak do serbšćiny zmištrować, za tym, w kotrej rěči je na posedźenju sobu pisał. Hdyž, potom čini to bjezpłatnje a z wulkej porciju dobreje wole.

Za přidatne (dwójne) dźěło pjenjezy trěbne

Čehodla pak maja so přistajeni w dwurěčnych gmejnach z přidatnym dźěłom wobćežować? Jenož, to wobkrućataj Měrko Domaška a Njebjelčanski wjesnjanosta Tomaš Čornak (CDU) njewotwisnje wot so, zo bychu žadanjam wyšich zarjadniskich instancow wotpowědowali a misnjenjam a njedorozumjenjam zadźěwali. Swojim sobudźěłaćerjam přidatne, ale po wšěm zdaću a nazhonjenjach trěbne dźěło zarunać je zaměr próstwy wjesnjanostow dwurěčnych gmejnow wo financnu podpěru za dwójne dźěło. Dotal pak wosta to njewuspěšne. „Wěstu kwalitu přełožkow wotběha posedźenjow gmejnskich radow zaručić žada sej wotpowědnu techniku a fachowcow, kotřiž su kmani běžnje a fachowje prawje přełožować. To dotal nimamy. Njemóžemy a nochcemy tych wuzamknyć, kotřiž serbšćinu njerozumja. Zo bychmy wšitkich wobydlerjow našich wsow docpěli, je trjeba, zo wšitcy w samsnym času samsne informacije dóstanu. To je jeno z naročnymi napra­wami móžno. Te ma statne knježerstwo zaručić“, posudźuje Tomaš Čornak situaciju w dwurěčnych komunach.

Před lětami bě so gmejna Ralbicy-Róžant po dołhim boju wo podpěru na Załožbu za serbski lud wobroćiła z próstwu, znajmjeńša wudawanje serbskeje gmejnskeje nowiny podpěrać. To drje so tež sta, ale załožba drje njeje ta instanca, kotraž ma sakski Serbski zakón w gmejnskej politice ze žiwjenjom pjelnić. Tohodla je so Njebjelčanski wjesnjanosta Tomaš Čornak wobroćił z wotpowědnej próstwu na Radu za serbske naležnosće Sakskeje, zo by so wona jako rěčnica za prašenja serbskeho ludu pola knježerstwa swobodneho stata, kotrehož šef wšak je tohorunja Serb, naprašowała w nalež­nosći podpěry gmejnam z dwójnym dźěłom. Dotal Čornak hišće žanu wotmołwu na to nima, kak daloko je naležnosć postupiła.

Žane rjadowanja za dwurěčne napisy

Dalši problem, serbskosć w zjawnym žiwje­nju pokazować, nastawa při dwu­rěčnych abo serbskich napisach. Tajke pokiwy na pućnikach abo taflach pak scyła hišće njedawaja abo su z wudawkami zwjazane, kotrež gmejny cyle jednorje zwjesć njezamóža. Tomaš Čornak by rady w swojej gmejnje wšelake tafle z pokiwami w serbskej rěči připrawił. Te pak wón njedóstanje, dokelž nima sprěnja pjenjezy za to. A zdruha maja wone być po sakskich předpisach zhotowjene z njezaměnjomnym woznamom a wuprajenjom, skrótka: maja być zrozum­liwe po zarjadniskich předpisach. Tafla z pokazku na „wohnjowu woboru“ so tuž njehodźi cyle jednorje tak připrawić. Dwurěčny pućnik po sakskich předpisach mjenujcy scyła njedawa a směrnicow, po kotrychž hodźała so tajka tafla zhotowić, tež žanych njeje. „Tajke pobrachowace statne rjadowanja haća naše prócowanja, serbskosć w našich gmejnach zjawnje zwuraznjeć“, so Njebjelčanski wjesnjanosta hněwa.

Tajkele krute kriterije płaća tež za personal we wobłuku zarjadniskeho zwjazka Při Klóšterskej wodźe, wobkruća jeho předsyda Měrko Domaška. Za sekretarki je wuměnjenje při­stajenja, zo wobknježa wobě rěči, něm­činu kaž tež serbšćinu, ertnje a pisomnje. Zaměrnje tam na to dźiwaja, zo su zarjady, hač w zwjazku w Pančicach-Kukowje abo w jednotliwych gmejnach, z dwurěčnymi sobudźěłaćerjemi wobsadźene. Za wěste wobłuki, kaž financy, je fachowe wukubłanje trěbne. „Njedóstawamy pak stajnje wotpowědnje kwalifikowany personal k trěbnym wuměnjenjam“, wuswětla Měrko Domaška a praji, zo je fachowa wěda bohužel­ wažniša hač rěčne znajomosće. Tuchwilu pak su bohudźak wšitke zarjady tak wobsadźene, zo móža sobudźěłaćerjo wobydlerjow we woběmaj rěčomaj posłužować. Na to budu tež přichodnje dźiwać. Problem přiwšěm wostanje namakać fachowy personal, kotryž dwu­rěčnosć zaruča.

W susodnych gmejnach časnik hinak tikoce

W susodstwje komunow zarjadniskeho zwjazka – kaž w Rakecach, Radworju abo Njeswačidle – wupada to wšo trochu hinak. Znajmjeńša maja tam na přeprošenjach na posedźenja gmejnskich radow hišće serbske nadpismo, a prěnje linki su tež w serbšćinje napisane. Personal maja tam přewažnje němski, dokelž z nazhonjenjow minjenych lět wědźa, zo so lědma hdy wobydler za serbskimi podłožkami praša abo na tym wobstawa, zo jeho w serbskej rěči posłužuja. To płaći za Rakecy runje tak kaž za Njeswačidło a mnohe dalše gmejny, hdźež je podźěl serbskeho wobydlerstwa skerje snadny. Podobne płaći za internetne strony gmejnow. Hač na dwurěčny postrow wjesnjanosty njejewi so na Rakečanskej a Njeswačanskej homepage kaž tež na mnohich dalšich Budyskeho wokrjesa ničo serbske, byrnjež tam tež Serbja bydlili. Wina na tym je njedostatk personala a pjenjez, zo bychu serbsku wariantu strony wuhotować móhli. Tohodla wobmjezuja so w tychle gmejnach na to najwažniše w serbšćinje.

W Radworju móžeš so na gmejnje hišće ze serbskim sobudźěłaćerjom rozmołwjeć. Na posedźenju gmejnskeje rady pak nimo postrowneho słowa wjesnjanosty hižo ničo dalše serbske wulce njesłyšiš. Kaž Radworski wjesnjanosta Wincenc Baberška (CDU) přiznawa, je to hižo dołho z wašnjom. Při tym dźiwaja na zestawu gmejnskeje rady, w kotrejž maja jeno snadny podźěl maćernorěčnych Serbow. Přiwšěm w gmejnje Radwor jara wjele na dwurěčnosć pokazuje. Pućniki a informacije su wšitke dwurěčne. Přeje-li sej wobydler, dóstanje trěbny do­kument tež w serbšćinje, štož je wězo z přidatnym dźěłom za gmejnu zwjazane. Dotal pak njeje hišće žadyn wobydler gmejny na tym wobstał wěste podłožki, kotrež by za dalše instancy trjebał, jako serbske wudaće měć chcyć. To wšak jemu tež njeby dale pomhało.

Zrozumić, nimaja-li zarjadnisku serbšćinu zańč

Zjimajo situaciju w gmejnach dwurěčneho dźěla Budyskeho wokrjesa je spad ličby čistoserbskich komunow k nimale čistoněmskim spóznajomny. Wšojedne, hač zakoń wěste prawa tež za komunalnu politiku rjaduje, na kóncu rozsudźeja gmejny, wjesnjanosća a gmejnske rady wo tym, kak daloko so serbskosć we wšědnym zarjadniskim dnju přesadźi.

Zrozumić dyrbiš potom tež te komuny, kotrež z nazhonjenja zarjadnisku serbšćinu zańč nimaja, dokelž za to žadyn zajim njewobsteji. Jenož zakonjej kwoli na serbskosć w zarjadnistwje komuny skedźbnjeć, to žada sej znajmjeńša ludźi, kotřiž to zamóža. A tych w gmejnach kaž w Rakecach abo Njeswačidle a wjele dalšich nimaja a přichodnje tež lědma změja. Jan Kral

wozjewjene w: Lokalka
Prošu přizjewće so, chceće-li komentar podać

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND