Štó je Anna Walentynowicz?

wutora, 29. septembera 2020 spisane wot:

Na załoženje dźěłarnistwa Solidarność před 40 lětami w Pólskej dopominaše wčera Budyski ekumeniski tachantski wobchod z filmowym wječorom – zazběh­ to hibanja za swobodu w komunistiskich krajach.

Budyšin (SN/CoR). „Poprawom chcychmy so z lawreatom Měroweho Nobeloweho myta Lechom Wałęsu zetkać, po­dawši so składnostnje 25. róčnicy zało­ženja dźěłarnistwa Solidarność na jězbu do Gdańska. Tón pak bě wotprajił, a tak sym spontanje na Annu Walentynowicz wołał. Wona je naju z Benom Budarjom wutrobnje witała, namaj swoju stawiznu wo tehdyšich podawkach powědała a sa­mo­ listy bamža Jana Pawoła II. pokazała“, rozprawješe wčera dr. Peter-Paul Straube nimale 20 zajimcam w Budyskim „Wjelbiku“. Wotmołwu na prašenje „Štó je Anna­ Walentynowicz?“ dóstachu woni na to w filmje ze samsnym titulom re­žiserki Sylki Rene Meyer z lěta 2002. Dokumentacija rysuje hinaši wobraz wo tehdyšich historiskich podawkach, w kotrychž centrumje steji mała žona z wulkej žedźbu za sprawnosću.

Kellerec antikwariat zawru

wutora, 29. septembera 2020 spisane wot:
Hač do pjatka ma antikwariat Arnda Kellera hišće wotewrjene, potom 1994 załožena Budyska knižna institucija na přeco swoje durje zawrje. Studowany wuměłstwowy historikar­ bě so z Berlina do domizny wróćił, zo by antikwariat natwarił, najprjedy w swojim staršiskim domje na Šulerskej, wot lěta 2010 Při mjasowych jětkach 7 napře­ćo hosćencej „Wjelbik“. W minjenym času su hišće raz mnozy swěrni kupcy z wuchodneje a zapadneje Němskeje składnosć wužiwali, so po kniharni rozhladować a ju tak hódnoćić. Mały dźěl knihow, grafikow a historiskich kartow chce snano Drježdźanjan přewzać, kiž planuje na samsnej hasy w Budyšinje nowy, ale mjeńši antikwariat. Foto: SN/Hanka Šěnec

Benjamin Běrgaŕ

wutora, 29. septembera 2020 spisane wot:
26. septembera 1945 zemrě serbski duchowny Wětošowskeje wosady Benjamin Běrgaŕ. 20. małeho róžka 1873 narodźi so wón swójbje wučerja w Janšojcach. Po studiju teologije bě wot lěta 1902 hač do 1910 z diakonom w Picnju. W tym času­ angažowaše so wón jara w młodoserbskim hibanju Delnjeje Łužicy a organizowaše na wsach serbske kulturne zarj­adowanja. Běrgaŕ pisaše pilnje do časopisa Wosadnik, kotryž wot lěta 1904 zhromadnje z fararjom Hajnom Rizu (1873–1917) z Janšojc wudawaše. Dopisowaše tohorunja prawidłownje do Casnika a do dalšich delnjoserbskich periodikow. 1908 zastupi do Maćicy Serbskeje a bu 1919 městopředsyda delnjoserb­ske­je Maśicy. 1910 woteńdźe do sewjerneje Němskeje, hdźež bě hač do 1929 z fararjom. 1929 nawróći so zaso do Delnjeje Łužicy jako archidiakon we Wětošowje, hdźež bě wot lěta 1941 wuměnkar. Jako městopředsyda Maśicy Serbskeje zdoby sej zasłužby při organizo­wanju serbskeho kulturneho žiwjenja w Delnjej Łužicy a bě hłowny zamołwity za přewjedźenje wulkeho swjedźenja 1930 we Wětošowje k 50. róčnicy wobstaća Maśicy Serb­skeje. Manfred Laduš

Slepjanska cyrkej je wot wčerawšeho hosćićel wustajeńcy na temu „Překasancy w straše – spad ze sćěhami“. Zašłe lětdźesatki je ličba družin, předewšěm tež insektow woteběrała. Zwěsćamy dźeń a mjenje mjetelčkow, pčołkow, muchow. Přehladka k tomu přeproša zwěsćić, što móžemy přećiwo mrěću překasancow činić. Hač do 30. oktobra je wustajeńca přistupna. Wodźenja su móžne po přizjewjenju pod tel. čo. 035773/71 401 abo pod móžne. Foto: Joachim Rjela

Čitajće w nowym rozhledźe (25.09.20)

pjatk, 25. septembera 2020 spisane wot:

Mišterka serbskeho surealizma mjenuje so Maja Nagelowa. Jeje twórba „zwischendrin“ ze serije „kante – na kromje“ z lěta 2018 debi titul aktualneho wudaća Rozhlada. Składnostnje wustajeńcy z jeje twórbami w Oblastní galerie Liberec, kotruž 8. oktobra 2020 wotewru, sym so z njej wo planowanej wustajeńcy, jeje tworjenju docyła a wo aktualnych twórbach rozmołwjała. Trudla Malinkowa ­rozestaja so w swojim přinošku z pró­cowanjemi Jana Bjedricha Tešnarja (1829–1898) wo zjawnu prezencu delnjoserbšćiny, kotrež wuskutkowachu w lěće 1860 serbske hrono na šuli w Chmjelowje. Nimo toho wěnuje so kulturny časopis tutón měsac dalšemu delnjoserbskemu prócowarjej. Werner Měškank rozłožuje, na kotre wašnje dźensa na redaktora a wučerja Kita Šwjelu (1836–1922) spominamy.

Dalše mjeńše ćežišćo twori mjenowědna tema. Pawoł Rota, kiž je so čas žiwjenja ze stawiznami ródneje wsy zaběrał, wuswětla, čehodla mjeno Sernjany ničo zhromadneho ze „sornu“ nima. A Ruth Mroskec je na přeće Trjebinskeje Do­mowinskeje skupiny ležownostne mjena Trjebina znosyła, zo njebychu so zhubili.

Serbska premjera w Awstriskej

pjatk, 25. septembera 2020 spisane wot:

Wien (SN/bn). We wobłuku koncertneho rjadu „Nowa hudźba + literatura a improwizacija Waltera Bacowa“ awstriskeho zjednoćenstwa interpretow OESTIG je wčera pod hesłom „Čerwjene nawoči“ we Wienskim „Čerwjenym salonje“ kompozicija Jura Mětška „... mit groteskem Reisenbogen ... (trüb ein Pizzicato“) ...“ swoju awstrisku prapremjeru dožiwiła. Solistka na wioli bě z Moldawskeje pochadźaca Jacqueline Kopacinski. Dalše progra­mowe dypki wječora, kotrehož kurator a moderator bě madźarsko-awstriski komponist Akos Banlaky, tworjachu twórby mjez druhim Albina Friesa, Julije Purgineje a Gernota Schedlbergera. Jako solisća kaž tež w komornym cyłku skutkowachu renoměrowani mjezynarodni hudźbnicy, kaž na přikład pianist Kaori Nishii, bračistka Marta Potulska a cellist Rudolf Leopold. Recitaciju kaž tež literarnu improwizaciju wukonješe wuznamny awstriski komponist, spisowaćel a choreograf Walter Baco, kiž je nimo toho tež na klawěrje přeswědčił.

Samsny program wuhotuja lětsa hišće raz, a to 21. nowembra we Wienskim Leopoldowym muzeju.

Naročny kontrast hudźby a literatury

štwórtk, 24. septembera 2020 spisane wot:

Budyšin (SN/bn). We wobłuku rjadu Serbskeho ludoweho ansambla „Zynki a linki“ su dźiwadźelnica Hanka Rjelcyna kaž tež smyčkarjej Marzena Wysocka (husle) a Artur Malinowski (brača) wčera hudźbno-literarny wječor wuhotowali. Poprawom bě předstajenje za Röhrscheidtowu baštu koncipowane, hdźež pak „by najskerje jeno za pjeć přihladowarjow městno było“, kaž za zjawnostne dźěło SLA zamołwity Stefan Cuška žortnje přispomni. Tak je něhdźe dwaceći wopytowarjow za z wulkim wotstawkom po rumnosći rozdźělenymi blidkami program na žurli SLA dožiwiło.

Zazběh kaž tež zakónčenje tworješe cunjo a tola dynamisce interpretowane „Duwo čo. 1 za wiolinu a wiolu“ Detlefa Kobjele. Do recitacije prěnjeho teksta „Pola ćety na prózdninach“ poda Hanka Rjelcyna na to krótki biografiski zarys awtorki Marje Młynkoweje, kotrejež krótkopowědančka su literarny dźěl wječora postajeli. Slědowaca kompozicija Jana Cyža „Dźewjaty dźeń“ zaklinča jako předpředstajenje – prapremjera dueta budźe potom 4. oktobra w Budyskim Serbskim muzeju.

Swoju „syć žiwjenja“ pokazował

štwórtk, 24. septembera 2020 spisane wot:
Ze swojoraznymi figurami je Choćebuski swětłowy wuměłc Jörn Hanitzsch minjene dny pěškow na Naměsće při měšćanskej studni překwapił. Při tym wužiwaše tež „Stražnikow časa“ Awstričana Manfreda Kielnhofera. Jörn Hanitzsch mjenuje swoju instalaciju „Syć žiwjenja“. Napadne figury wječor z wobkuzłacej swěcu wobswětlene, su dźěl swětłoweje instalacije, kotraž je so po cyłym měšćanskim centrumje rozpřestrěwała. Choćebuski wuměłc chcył wobydlerjow a hosći města zakuzłać, kaž sam praji. Wulke wobrazy a figury je wón wědomje wupytał, zo bychu ludźo swoje wulke a małe starosće na wokomik zabyli. Foto: Michael Helbig

NDR: Digitalna platforma za rěče a temy mjeńšin

štwórtk, 24. septembera 2020 spisane wot:

Kak sćelakaj MDR a NDR temy a rěče štyrjoch awtochtonych narodnych mjeńšin a ludowych skupin w Němskej do swojeho programoweho dźěła zakótwjatej, to bě předmjet zetkanja mjeńšinoweje rady z intendantomaj wobeju wustawow.

Berlin (SN/at). Mjeńšinowa rada ma zjawnoprawniski rozhłós za wažneho partnera narodnym mjeńšinam w Němskej. Wo tym informuje mjeńšinowy sekretariat w nowinskej zdźělence. Předsyda rady, předsyda Domowiny Dawid Statnik, ma jón „za njeparujomneho nošerja rěče a relewantnu komunikacisku platformu“. Intendantaj prof. dr. Karola Wille (MDR) a Joachim Knuth (NDR) kaž tež generalna sekretarka ARD dr. Susanne Pfab zhonichu w rozmołwje minjenu póndźelu w Berlinje, zo Danojo, Frizojo, Serbja kaž tež Sintojo a Romojo na to tłóča, zo zjawnoprawniske poskitki w jich rěčnych rumach dale wobsteja a so samo rozšěrja.

Rěčni eksperća so schadźowali

srjeda, 23. septembera 2020 spisane wot:

Budyšin (SN). Fachowcy regionalnych a mjeńšinowych rěčow Němskeje, zjednoćeni w krajnym komiteju němskeje wotnožki Europskeho běrowa za mjenje rozšěrjene rěče (EBLUL), přewjedźechu wčera w Budyskim Serbskim domje swoju lětnu zhromadźiznu.

W srje­dźišću wuradźowanjow stejachu rozprawy wo aktualnej situaciji mjeńšin a jich rěčow kaž tež diskusija wo nowych projektach. Hornjoserbšćinu zastupowaše dr. Jana Šołćina ze Serbskeho instituta, delnjoserbšćinu direktor instituta dr. Hauke Bartels. ­Wječor předstajichu danšćinu, saterofrizišćinu, sewjerofrizišćinu, delnjoněmčinu, plautdietsch a romašćinu koronapandemije dla wobmjezowanej ličbje zajimcow w Serbskim domje. Narok wčerawšeho schadźowanja bě, zo Budyski publikum wo mjenowanych rěčach zhoni a je słyši.

Němska wotnožka EBLUL, kotraž dźěła wot lěta 2012 pod třěchu Federalistiskeje unije europskich narodnych mjeńšin, zasadźa so za regionalne a mjeńši­nowe rěče w Europje. W Němskej stej to nimo horjeka mjenowanych hornjo- a delnjoserbšćina.

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND