Bogumił Šwjela

pjatk, 18. meje 2018 spisane wot:
Rěčespytnik a farar Bogumił Šwjela je 20. meje 1948 na domojjězbje ze železnicu z Durinskeje do Łužicy blisko Naumburga zemrěł. Wón chcyše redaktorstwo Noweho Casnika přewzać a so za wozrodźenje Domowiny w Delnjej Łužicy zasadźeć. Narodźił bě so 1. septembra 1873 wučerskej swójbje w Skjarbošcu. Hižo jako student teologije a slawistiki w Berlinje nawjedowaše kurs delnjoserbšćiny. Bě duchowny w Choćebuskej Serbskej cyrkwi, farar we Wochozach a wot lěta 1913 do 1941 w Dešnje, hdźež steji za njeho pomnik. Nacije jeho 1941 z Łužicy wuhnachu. Na załoženju Domowiny 13. oktobra 1912 měješe Šwjela hłownu narěč, namjetowaše jeje mjeno a bě jeje prěni městopředsyda. Bě sekretar a hač do zakaza 1937 předsyda Maśicy Serbskeje a čestny čłon Maćicy. Spisał je „Dolnoserbski prawopis“, dwudźělnu gramatiku a zwučowansku wučbnicu delnjoserbšćiny a přihotował słownik wo njej. Jeho wuznamne dźěło wo ležownostnych mjenach Choćebuskeho wokrjesa wuńdźe ­hakle 1959. Pisaše nastawki wo Serbach a knihi kaž „Ewangelska wěra mjez Słowjanami“ a němske wo serbskich prašenjach. W LND wuńdźe 1973 zběrka „Běźenje a wěźenje“. Manfred Laduš

Publikumowe myto hišće spožča

štwórtk, 17. meje 2018 spisane wot:

Drježdźany (SN/at). Wuslědki 20. wu­bě­dźowanja wo Sakske nowinarske foto lěta su zajimcam wot wčerawšeho w Drježdźanskej kupnicy Galerija na Starym torho­šću přistupne. Składnostnje wote­wrjenja mjeztym dwanaty raz na tymle městnje wotměwaceje so ekspozicije wu­zběhny zastupowacy šefredaktor Sächsische Zeitung Olaf Kittel za jurorow ličbu 228 wubědźowanskich dźěłow, kotrež bě 53 fotografow ze wšeje Sakskeje za­podało. Zwjeselace zdobom je, zo wobdźělichu so dźesaćo prěni raz.

Sakske nowi­narske foto lěta 2017 z titlom­ „Złe překwapjenje, njewuspěšne za Němsku“ třělił bě Eric Münch z Drježdźan na wólbnej party Drježdźanskeje CDU po wólbach zwjazkoweho sejma. Po słowach jury skutkuje foto kaž mólba, we wobličach zwobraznjenych wosobow spóznawaš wulki strach. Po wšěm zdaću su runje prěnju prognozu wólbneho wuslědka z wuspěchom AfD zhonili.

„Smjertnica“ w Smochćicach

wutora, 15. meje 2018 spisane wot:

Smochčanski hudźbny swjedźeń pod ho­łym njebjom wotměje so lětsa 14. raz. Mjez twórbami z nimale wšit­kich­ wuměłskich dobow a žanrow zaklin­ča tež kompozicije Jurja Pilka.

Budyšin/Smochćicy (SN/bn). Hudźbny swjedźeń pod hołym njebjom na dworje Smochčanskeho Doma biskopa Bena wěnu­je so lětsa pod hesłom „Měsačne nocy“ twórbam, kotrež so na najwšela­koriše wašnje z jeničkim trabantom zemje zaběraja resp. kotrež su wot njeho wobwliwowane.

Prěni krok dobry signal

wutora, 15. meje 2018 spisane wot:

Hišće w januaru rěkaše w našim wječorniku, zo so na wotewrjenskich časach ­Budyskeje SKI hač do lěta 2020 ničo nje­změni. Nětko pak je so Załožba za serbski lud rozsudźiła, ju dwójce wob tydźeń hač do 18 hodź. spřistupnić. Załožba dale připowědźi, zo jedna so při tym wo prěni krok – přichodnje móhło k tomu dóńć, zo móža zajimcy poskitki institucije stajnje cyłodnjowsce wužiwać. Załožba pokazuje tu fleksibilitu a wolu, so realnym wobstejnosćam přiměrić. SKI dźě njeje zarjad, kotryž hodźał so po tež dźensa hišće knježacych a tehdy nic bjez skradźneje myslički koncipowanych pruskich prawidłach organizować, hdźež wobydler, ma-li raz chwile, často před zawrjenymi durjemi steji. Dobry tuž to signal. Přiwšěm měli perspektiwisce a bjezwuwzaćnje tež na wopytowarjow a turistow myslić, kotřiž sej kónc tydźenja do Budyšina wuleća.

Bosćan Nawka

Knižne wiki w Praze z rekordomaj

póndźela, 14. meje 2018 spisane wot:

Praske knižne wiki skónčichu so wčera z nowym wopytowarskim rekordom. Mjez wjace hač 400 wustajerjemi bě wospjet tež LND. Wosebje zajim facho­weho publikuma na poskitku serbskeho nakładnistwa bě wulki.

Přistawowy swjedźeń wabił

póndźela, 14. meje 2018 spisane wot:
Wustup najmłódšich Radušanow bě jedyn z wjerškow 20. přistawoweho swjedźenja kónc tydźenja w błótowskej wsy blisko Wětošowa. Wšako je dźěćace zarjadnišćo „Marjana Domaškojc“ za swoje angažowane zwoprawdźenje projekta Witaj znate. Dźěći pokazachu, kak su wjesnjenjo zhromadnje z přirodu žiwi. Žaba, baćoń, liška a husyca stejachu při tym w srjedźišću. Předsydka domizniskeho towarstwa Stephanie­ Buchanowa rozłoži hosćom wosebitosće Radušanskeje serbskeje drasty, při kotrejž­ z parličkami wobsadźeny pas najbóle napadnje. Ze wšitkich přinoškow prudźe­štej lubosć a zwjazanosć Błótowčanow z jich stawiznami. Foto: Peter Becker

Budyšin (SN/bn). Z někotrymžkuli „brawo“ je stejo aplawděrowacy publikum wukon ansambla Chordophone a hosćej zawčerawšim, srjedu, na wupředatej žurli Röhrscheidtoweje bašty mytował. Na hrajnišću Serbskeho ludoweho ansambla bě smyčkowy kwartet – wiolinistka Bettina Witke kaž tež Arthur Malinowski na brači a wulkich serbskich huslach, Matthias Reichel na huslach a husličkach a cellist Helfried Knopsmeier – zhromadnje z rejwarjom SLA Martinom Pižgu a hrajerku Budyskeho Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła Lisu Čornakowej nowy program „Klinčace nócne fanta­zije“ předstajił.

Wo knihach a kniharni (11.05.18)

pjatk, 11. meje 2018 spisane wot:

„Dobra kniha wotewěra čitarjej nowe, na­pja­te swěty. Mjeztym zo čitar ćišćany dyrdomdej ‚dožiwja‘, so cyle njewědomje jara wobšěrnje wužaduje a spěchuje. Słowo- skład, wužiwanje rěče a zamóžnosć koncentracije su wažne faktory, kotrež so přez aktiwne rozestajenje z pismom pozitiwnje wobwliwuja a přiběraja“ (Rejzka Delenkec, „Čitanje je za dušu, štož je gymnastika za ćěło“, w: Serbska šula 2/2009, str. 53).

Hač wědźachu to hižo stari Egyptow­čenjo? Znate znajmjeńša je, zo wužiwachu woni papyrusowe róle, kotrež mamy za najstarše předchadniki dźensnišeje knihi. Prěnje dopokazy pochadźeja z 3. lěttysaca do Chrystusa. Wot 1. lětstotka po Chrystusu sćěhowaše tak mjenowany Codex. Tón wobsteješe z wjacorych worštow pergamentoweje papjery, kotraž bu na woběmaj stronomaj popisana, sfałdowana a spočatnje z banćikom zwjazana, pozdźišo na stabilniše wašnje a z krućišej wobalku.

Zajimawa kabinetna wustajeńca z twórbami dr. Dietmara Wapplera

Často njeje kóždemu znate, kajcy dobri­­ tworjacy wuměłcy w našim regionje skutkuja abo skutkowachu. Mjez nimi su a běchu tež ludźo, kotřiž­ so nimo swojeho hłowneho po­wołanja seršćowca přimachu a so pro­fe­sionalnje a z cyłej dušu molerstwu wěnowachu. Jedyn z nich bě dr. Dietmar Wappler z Budyšina. Wo jeho wuměłskim skutkowanju móža so nětko zajimcy tworjaceho wuměłstwa we wosebitej wustajeńcy „Wusmužowa hora – dr. Wapplerej k 80. narodninam“, kotraž bu 31. měrca w Muzeju Budyšin wotewrjena, přeswědčić. Hač do 31. awgusta 2018 je přehladka zjawnosći přistupna. [Wu­smužowa hora je 264 metrow wysoka wulkaniska hora w předkraju Hornjołužiskich hór njedaloko Wó­spor­ka, němsce Stromberg. – přispomnjenje redakcije]

Zajimawy puć k wuměłstwu

Dr. Dietmar Wappler njeje wšak šěrokej serbskej zjawnosći tak derje jako two­rjacy wuměłc znaty, za to pak jako žón­ski lěkar w Budyšinje. Jeho mandźelska dr. Roswitha Wappler bě tež w Budyšinje znata žónska lěkarka. Hižo wjacore lěta na wuměnku so wona nětko w sprjewinym měsće kulturnje angažuje.

Slepjanske towarstwo Kólesko je dwurěčnu knihu „Kak Slěpjańska cerkwja swój torm krydła“ wudało. Zběrka w němčinje a slepjanšćinje wopřijima dohromady 152 powěsćow.

Slepo (AK/SN). Z wobšěrnej zběrku chce towarstwo Kólesko powěsće ze Slepjanskeje kónčiny a Mužakowskeje hole wobchować. Tole wuzběhny předsyda Hartmut Hančo zawčerawšim na knižnej premje­rje w ateljeju wuměłca Thomasa Schwarza w Slepom. Folklorna skupina towarstwa je zarjadowanje wobrubiła.

Kniha „Kak Slěpjanska cerkwja swój torm krydła“ wuńdźe w nakładźe 800 eksem­plarow a wopřijima 152 powěsćow w slepjanšćinje a němčinje. Wona „je zdobom dalši přinošk za zachowanje naše­je narěče“, Hančo rjekny. Wudaće spěchowała bě załožba Doma w Slepom, Rownom a Mułkecach, ilustracije su wot Rownjanskeho molerja, restawratora a stukatera Jörga Tauscha.

nawěšk

nowostki LND