Dvořák, Weill a Cyž w muzeju
Třeći raz wotměje so wot pjatka do njedźele, 23. do 25. januara festiwal Klasika w zymje w Budyskim Serbskim muzeju. Bosćan Nawka je so z huslerku a hłownej organizatorku Franzisku Pietsch rozmołwjał.
Hesło lětušeho festiwala je „Wot Brechta k Broadwayjej“. Čehodla?
Nadpismo wotbłyšćuje logiske pokročowanje kaž tež rozšěrjenje dotalneju festiwaloweju hesłow. Započinali smy dźě z „Domiznu“, po kotrejž smy so loni na hudźbnu jězbu „Zwukowe puće Vije Regia – swjedźeń hudźby a słowow“ podali. Lětsa wěnujemy so wuměłcam, kotřiž su – hač dobrowólnje abo hač wěsteje nuzy dla – swoju domiznu wopušćili. Byrnjež druhdźe wuspěchi žnjeli, je w jich tworjenju stajnje wěste styskanje prezentne. Na druhim boku su z nowymi zaćišćemi wuměłstwo wótčiny wobwliwowali a wobohaćeli. Lětuši program potajkim předchadźacej skulojća a pokazuje na płódne impulsy, kotrež z wuměny wurostuja.
W programje jewja so wuměłcy kaž Antonín Dvořák, Sergej Rachmaninow abo Kurt Weill, kotřiž su swoje sobu najwuznamniše kompozicije w eksilu spisali. Kak so Serbja do tohole konteksta hodźa?
Pytaja socialnu dźěłaćerku
Socialne medije su načasny srědk informacije šěrić, tež wo swobodnych dźěłowych městnach. Milenka Rječcyna je so wo tym z Dianu Šołćinej, nawodnicu Worklečanskeje Serbskeje wyšeje šule „Michał Hórnik“ rozmołwjała.
Rěčny centrum WITAJ (RCW) pyta aktualnje socialneju sobudźěłaćerjow za wyšej šuli Worklecy a Ralbicy. Na kotre wašnje proces podpěrujeće?
Wšitcy wučerjo a sobudźěłaćerjo našeje šule šěrja informacije po wosobinskich digitalnych pućach. Přichodne dny pak chcemy je tohorunja na internetnej stronje našeho kubłanišća wozjewić. Městno našeje socialneje dźěłaćerki we Worklecach budźe wot 1. měrca wakantne. Tuž pytamy za naslědnikom abo naslědnicu. Na internetowej stronje RCW su nadrobne informacije wozjewjene.
Kotre nadawki je dotalna socialna dźěłaćerka Franciska Šnablowa wukonjała?
Zajim politiki za mjeńšiny zbudźić
Předsyda Domowiny Dawid Statnik lětsa mjeńšinowej radźe Němskeje předsydari. Što ma gremij nimo lěpšeho posrědkowanja wědy wo narodnych mjeńšinach w šulach hišće na starosći, je so Marcel Brauman jeho prašał.
Kelko razow sće zastojnstwo hižo wukonjał a kak dźěławosć wupada?
Zastojnstwo předsydy mjeńšinoweje rady měnja kóžde lěto mjez sobustawami rady. 2014 běch prěni raz předsyda rady. Lětsa je tomu pjaty raz. Předsyda wobrěči zhromadnje ze sekretariatom přihoty posedźenjow rady, kotrež nawjeduje. Zdobom steji za naprašowanja a terminy na zwjazkowej a krajnej runinje k dispoziciji.
Kajke su wuhlady, zo so naspomnjenje domoródnych narodnych mjeńšin w zakładnym zakonju lětsa zešlachći?
Změna zakładneho zakonja žada sej zasadnje wulku wjetšinu hłosow – w zwjazkowym sejmje a w Zwjazkowej radźe. Z prěnich rozmołwow ze zapósłančemi a zapósłancami wěmy, zo je zasadna zwólniwosć data. Su pak tež wobmyslenja. Hač so předewzaće zwoprawdźi, njemóžu prajić. Ale zasadźujemy so za to, zo so změna w aktualnej legislaturnej periodźe radźi.
Serbska rada prawo njewužiwa
Měto Nowak bě dźěławosć braniborskeje serbskeje rady kritizował (hlej telegram w SN pjatk). Marcel Brauman je so z nim rozmołwjał.
W decembru je braniborski parlament zaso wo změnje strukturow Łužicy debatował. Serbska rada njeje so słowa jimała. Čehodla nic?
Wjetšina gremija njeje so w parlamenće słowa jimać chcyła, byrnjež smy w Braniborskej dołho wo tute najwjetše prawo njezapósłancow w parlamentariskej demokratiji wojowali. Wočiwidnje mamy rozdźělnu předstawu wo tym, kotry wuznam parlamentariske zastupowanje Serbow ma a hač njeje snadź lěpje, z jednotliwymi politikarjemi wosobinsce rěčeć. Jako woleny čłon serbskeje rady praju: To jedne to druhe njewuzamkuje. Sym přeswědčeny, zo je kritiske, zjawne a transparentne wustupowanje w demokratiji wažne.
RBB je so předsydy serbskeje rady Markusa Końcarja Wašeje kritiki dla prašał. Kwintesenca jeho wuprajenja je: Serbja su najwuspěšniši, hdyž z jednym hłosom rěča. Škodźi zjawna kritika kaž Waša?
Starym a nowym přiwěrkam wěrić
Sće tež Wy w zašłych dnjach abo nocach za ćichim kurili? Snadź su so swójbni dźiwali, zo po cyłym domje za zelemi wonja. Štó wě – snano sće to samo wjackróć zwěsćili a za přičinami pytali. Nic naposledk sće traš swoju partnerku, mać abo wowku – haj wšak, husćišo hač mužojo so žony tajkim nałožkam wěnuja – při tym wobkedźbowali, zo je w pónojčce měła sušene łopješka želbije, jałorca abo tež woruch, kiž so tam měrnje dymješe. Kur je wona z ruku wjechlujo do wšěch štyrjoch kutow kóždeho ruma słała. Snano pak sće tež bělizny cyble ze selu prěni dźeń mystiskich dwanaće hodownych nocow na woknowu polcu połožili a sej dwanaće dnjow pozdźišo wobhladali, kelko włóžnoty w nich je. Jeli tomu wěriće wšak móžeće swójbnym, přećelam chiba tež susodam wěšćić, hač so w přichadźacych jědnaće měsacach dosć spadkow nańdźe. Nó a zabyć njeměli, zo sće zwěsćili, zo je wot patoržicy kóždy dźeń wo dołhosć kokošaceje kročałki dlěši – po Třoch kralach, 6. januara, pak hižo wo dołhosć powrjestła. Mjeztym pak je potajnych dwanaće nocow a dnjow nimo.
Zhromadnje za čistu přirodu
Wotnětka su přizjewjenja za kóždolětne dojutrowne akciske dny za zběranje wotpadkow móžne. W Budyskim wokrjesu Sophia Hauswald akciju koordinuje. Wona je sobudźěłaćerka přirodoweje centrale wokrjesa ze sydłom w Njeswačanskim hrodźe. Milan Pawlik je so z njej rozmołwjał.
Štó móže so na akciskich dnjach wobdźělić a kak so zajimcy najlěpje přizjewja?
S. Hauswald: Zasadnje móže so kóžda skupina pola nas přizjewić, wšojedne hač je samo-organizowana, hač šulska rjadownja, towarstwo abo gmejna. Wona ma přizjewjenski formular wupjelnić, hdźež zdźěli, hdy, hdźe a kak chce wotpadki w přirodźe zběrać. Přizjewjenja měli nam hač do 13. februara předležeć. Formular nadeńdu zajimcy na našej internetnej stronje www.naturzentrale-bautzen.de. Sčasom do termina sćelemy wobdźělnikam t. mj. starterowy set. Wón wobsahuje mjez druhim informaciski material kaž tež rukajcy a měchi za zběranje wotpadkow. Jeli trjeba organizujemy za nich wotpadkowy kontejner.
Kak dołho akciske dny hižo přewjedujeće?
Digitalizacijeso ludźo bojeć njetrjebaja
Zarjadniski zwjazk Při Klóšterskej wodźe wukonja zarjadniske dźěło za pjeć serbskich gmejnow, kotrež jón financuja. Kajke lěto 2025 w zarjadniskim zwjazku bě a što jón lětsa wočakuje, wot tym je so Marian Wjeńka z jeho předsydu Stefanom Andersom rozmołwjał.
Knježe Anderso, před lětom sće w našim wječorniku připowědźił, zo lěto 2025 cyle tak turbulentne kaž 2024 njebudźe. Je so tale předpowědź zwoprawdźiła?
S. Anders: Nic cyle. Spočatk zašłeho lěta wšak je nas reforma ležownostneho dawka jara zaběrała. To dyrbjachmy wjele komunikacije z wobydlerjemi zmištrować. Kónc februara sćěhowachu dočasne wólby zwjazkoweho sejma. Spočatk lěta bě tuž dosć turbulentny. W běhu dalšeho lěta pak nas Bohu dźak žane njewočakowane podawki překwapili njejsu.
Sće hižo wothłós dóstał, kak so nowy digitalny přewodnik po klóštrje Marijina hwězda a serbskich gmejnach přiwozmje? Na nim wšak bě zarjadniski zwjazk wobdźěleny.
Z wegetariskim zežiwjenjom so rozestajeć a alternatiwy wuspytać
Warić, jěsć a so ze zežiwjenjom rozestajeć – to je Pawoła Cyža přeco hižo zajimowało. W jeho studiju ekotrofologije so tole sobu tematizuje. Lisa-Maria Cyžec je so z Wotrowčanom rozmołwjała.
Studuješ ekotrofologiju. Što studij dokładnje wobjednawa?
P. Cyž: Studij ekotrofologije zaběra so ze zežiwjenjom, ze strowotu a z naslědnosću. Zhonimy, kak móža so ludźo na wuwažene wašnje zežiwjeć a kak čłowjek swoje zežiwjenje wuhotuje, zo by dołhodobnje za njeho samoho kaž tež za wobswět spomóžne było.
Čehodla sy so za tutón studij rozsudźił?
P. Cyž: Sym do toho agrarny management studował. To bě dualny studiji a tuž sym tež w ratarskich zawodach dźěłał. Při tym je mi napadnyło, zo so na mnohich statokach derjeměće skotu zanjecha a ekologiske aspekty so dosć njewobkedźbuja. Runočasnje sym zwěsćił, zo so wosobinsce mjenje za ratarsku produkciju samu zajimuju, ale skerje za žiwidła, zežiwjenje a warjenje.
Kotru rólu wegetariske a wegane zežiwjenje w studiju hrajetej?
Žiwu serbšćinu w Čěskej podpěrać
Čěske Towarstwo přećelow Serbow (SPL) hižo druhe lěto serbskim šulam pomha, kiž jědu do Čěskeje na sněhakowarske lěhwo. Kak tuta pomoc konkretnje wupada? Wo tym je so Lukáš Novosad z Elišku Oberhelowej z wjednistwa SPL rozmołwjał.
Kotre šule so z próstwu wo pomoc na Was wobroća a štó je kontaktna wosoba we Łužicy?
E. Oberhelová: Loni je so direktor wyšeje šule w Slepom Jan Hrjehor na nas wobroćił. Sněhakowarske lěhwa w měsće Janské Lázně w Kyrkonošach na sewjeru Čěskeje běchu jeho ideja. Jako lubowar Čech je sej wón wumyslił, zo budźe za serbske dźěći spomóžne, hdyž pola słowjanskich susodow sněhakować wuknu. Smy z Janom spřećeleni, tohodla pomoc poskićichmy. To je naše dźěło, wšako SPL jenož jako kulturny centrum njefunguje, kiž Čechow ze serbskej kulturu zeznajomi, ale tež jako kontaktny centrum za Serbow, kiž do Čěskeje jědu. Pomhamy w Slepom, ale tež we Worklecach, w Radworju a na Budyskim Serbskim gymnaziju.
Kak Waša pomoc konkretnje wupada?
Cowboywe Venezueli
Reakcije Europy na amerisku interwenciju we Venezueli pokazuja, kak mało woblubowany cowboy Donald Trump je. Pisa so, zo bě nadpad bjez mandata Zjednoćenych narodow móžny a zo je mjezynarodne prawo a amerisku wustawu zranił. Fakty su komplikowaniše: Sprěnja zakročenje we Venezueli ameriskemu prawu wotpowěduje, dokelž zakoń wo wojerskich kompetencach z lěta 1973 praji, zo smě prezident wojerske zasahnjenje bjez přihłosowanja kongresa přikazać, jeli akcija dlěje hač 60 dnjow njetraje. Zdruha su USA w hodowniku 1989 pod wjednistwom prezidenta Busha na samsne wašnje a ze samsnych přičinow inwaziju do Panamy dopušćili a diktatora Manuela Noriega zajeli. Tehdom mějachmy hinaše starosće, tuž so lědma na to dopominamy.
