Strowotne zastaranje dale wuwić
Choćebuz (SN/MiR). Strowota a strowotniske zastaranje přichoda běštej temje 2. łužiskeje fachoweje konferency w Kulturnej fabrice w Schönbachu njedaloko Lubija. Na zarjadowanju Syće strowa Łužica wobdźěli so něhdźe 80 zajimcow, kotřiž so z fachowcami z wědomosće a praksy do rozmołwy dachu. Fachowe nastorki za to daštaj mjez druhim projektowy koordinator za medicinske zastaranje w Zhorjelskim wokrjesu Markus Cording kaž tež prof. dr. Kristina Barczikowa, nawodnica projekta ZukunftAlter, spěchowaneho wot zwjazkoweho ministerstwa za slědźenje, technologiju a swětnišćowe lětarstwo (BMFTR). Zhromadnje z nimaj nazběrachu wobdźělnicy nowe ideje a nadźěłachu sej nowe perspektiwy.
Mikławš Krawc dźewjećdźesatnik
Mikławš Krawc narodźi so w delanskich Sernjanach a přežiwi dźěćatstwo w ryzy serbskej wokolinje. Kaž někotryžkuli jeho rowjenk poda so po skónčenju ludoweje šule 1947 do čěskich Warnoćic na serbski gymnazij. Tam nasrěba so słowjanskeho ducha, w kotrymž je čas žiwjenja spomóžnje skutkował. Po abiturje na prěnjej Serbskej wyšej šuli w Budyšinje studowaše na pedagogiskim instituće w Małym Wjelkowje wučerstwo a skutkowaše potom jako nowowučer w błótowskich Bórkowach, pomhajo tak natwarjeć serbske šulstwo w Delnjej Łužicy.
W běhu krótkeho časa trjebachu serbske šule tehdy nuznje wučbne plany a wučbnicy za wučerjow. Serbskich pedagogiskich wědomostnikow njebě a serbska wotnožka Němskeho pedagogiskeho centralneho instituta (pozdźišo Akademija za pedagogiske wědomosće APW) wołaše za wučerjemi z praksy. Mikławš Krawc bě jedyn z nich, kotřiž so do noweho nadawka zanurichu. Hač do politiskeho přewróta wón serbske šulstwo z wažnymi wudźěłkami přewodźeše.
Njewěstosć wutrać
Kak sej swój přichod předstajiš, kotre powołanje chceš wukonjeć? Prašenje to je, z kotrymž běch runja wjele druhim młodym ludźom hižo zahe konfrontowana. W kotrym powołanju so widźu? A přeco mam samsnu wotmołwu: „Cyle wěsta sej hišće njejsym.“
Powołanske wiki so stajnje měnjeja. Nowe powołanja nastawaja, hdźež so druhe měnjeja abo zhubja. Poskitk studijnych a wukubłanskich směrow dale rosće, tak zo nimale přehlad zhubiš. Mam sej plan wo swójskim žiwjenju nastajić, so na swój přichod přihotować, nazhonjenja zběrać a w hoberskim poskitku powołanje namakać, w kotrymž móžu tak efektiwnje a tak dołho kaž móžno dźěłać. Kumštna inteligenca, kotraž mjeztym cyłe nastawki pisa, sej informacije z najwšelakorišich žórłow přiswoja, nałožuje a kompletne wobłuki nadawkow přewozmje, kiž su před lětami hišće dźěławi wosobinsce spjelnili, wohrožuje mnoho powołanjow a wosebje młodu generaciju zaběra.
Maćeršćinje ze zahoritosću durje wotwěrał
Dźensa swjeći slawist dr. Hync Rychtaŕ w Slepom swoje pjećasydomdźesaćiny. Šwity bywšich studentow na Instituće za sorabistiku Lipšćanskeje uniwersity dopominaja so na njeho jako wučerja z rozsahłej wědu, wulkim humorom a z kmanosću, jim maćiznu wo serbskich a słowjanskich rěčach kaž tež rěčespytne nuansy ze zahoritosću a sćerpnosću posrědkować. Mnohim bě wón mentor a je jim durje k maćeršćinje wočinjał.
Legendarne su tež jeho ekskursije do bliskich a dalokich kónčin wot přibrjohow Solawy a Unstrut hač do Tatrow. Hync Rychtaŕ je wuběrny organizator a „žiwy słownik“, štož wšak hnydom za wjacore słowjanske rěče přitrjechi. Wjele lět je za sorabistow w Lipsku hóstne čitanja a seminary organizował, tak zo mějachu studenća składnosć, wjetšinu serbskich wědomostnikow zeznać.
Słownik je mje wobohaćił
Pohladaće wy, lubi čitarjo, tež hdys a hdys do słownika? Njeměnju naš woblubowany Soblexx, hačrunjež tam tež nimale wšědnje pohladnu, hdyž za někajkim słowom pytam. Ně, měnju prawy słownik z krutej wobalku z papjerca a wjele stronami. Mam jich doma wjacore a sym cyle hordy na to, zo su mjez nimi někotre trochu starše originale, kotrež su mjeztym žadnostka, kaž Jurja Kralowy serbsko-němski słownik z lěta 1927 a runje tajki wot Filipa Jakubaša z lěta 1954. Wosebje pak česću sej němsko-serbski słownik dr. Filipa Rězaka z lěta 1920. Z něhdźe 90 000 hesłami je wón historiski měznik hornjoserbskeje leksikografije. Druhdy w nim něšto namakaš, štož w Soblexxu njenamakaš. A z tym njeměnju jenož serbske přełožki němskich słowow.
Zhromadnjewo wjele wjace docpějemy
Budyski krajny rada Udo Witschas (CDU) je minjeny pjatk Eliasej Kummerej wuznamjenjenje wokrjesa jako čestnohamtskemu za měsac oktober přepodał. 20lětny Budyšan organizuje sportowe zarjadowanja a młodźinske turněry a skutkuje jako wuchowanski płuwar. Wón studuje tuchwilu w pjatym semestru w Lipsku wučerstwo za wyši schodźenk za předmjetaj sport kaž tež hospodarstwo, domjacnosć a techniku (htd). Prózdninski sobudźěłaćer SN Linus Hrjehor je so z nim rozmołwjał.
Sto Će motiwěruje, telko časa a energije za čestnohamtske nadawki nałožować?
Kopańca wažniša hač pyšny Gianni
Hižo dźesać lět je Šwicar Gianni Infantino jako prezident mjezynarodneho koparskeho zwjazka (FIFA) w zastojnstwje. So wě, zo móhł tež FIFA kritizować, ale ludźo so runja mi předewšěm na róli prezidenta postorkuja. Hladajmy wróćo na koparske swětowe mišterstwo 2022 w Katarje. Jako bu Katar w lěće 2010 jako wuhotowacy kraj globalneho wjerška kopańcy wuzwoleny, njemějachu tam ani jenički stadion, kotryž by wuměnjenjam tohole wulkeho podawka wotpowědował. To wšak bě jim wšojedne, a w běhu sćěhowacych dwanaće lět su znajmjeńša pjeć nowych stadionow natwarili.
Nic jenož při tym su čłowjeske prawa ignorowali a najskerje hač do 20 000 ludźi, wosebje dźěłowe mocy z wukraja, je při přihotach mišterstwa swoje žiwjenje přisadźiło. Na swětowym mišterstwje wšak so Gianni Infantino za ničo zamołwjał njebě, jemu bě to wšojedne. Hłowna wěc, zo měješe jewišćo, hdźež móžeše so prezentować.
Kopańca ludźi zwjazuje
Kopańca je wjace hač jenož sport – wona zwjazuje ludźi, polěkuje přećelstwam a wuči wažne kajkosće. Mariji Čušcynej, trenarce Ralbičanskeje młodźiny F, je tónle sport woprawdźita naležnosć wutroby. W rozmołwje ze Stellu Pilzec rozprawja wo swojej zahoritosći, wo radosći na dźěćacej kopańcy a wo tym, što ma jako trenarka za wuspěch.
Što běchu přičiny za Waš rozsud, stać so z trenarku?
Kopańca mje hižo cyłe moje žiwjenje zahorja. Přez wosobinske wobdźělenje na sporće, přez mojeho nana, kiž bě wjele lět jako trenar a hrajer w towarstwje DJK Sokoł Ralbicy-Hórki aktiwny, a přez mojeho syna, kiž sam w Ralbicach kopańcu hraje, sym towarstwu wusko zwjazana. Róla trenarki je za mje tohodla woprawdźita naležnosć wutroby.
Wobchadźa so z Wami hinak hač z muskim trenarjom?
Zwjazkowa wobora wabiła
Benedikt Šołta z Nowoslic, kotryž je tuchwilu jako hłowny gefrajter we Wuskidźi pola Zhorjelca stacioněrowany, bě zašły štwórtk jedyn ze zastupjerjow wustajerja Zwjazkoweje wobory. Milu Dźisławkec je zajimowało, kotre nadawki Benedikt Šołta w Ralbicach ma.
Čehodla sće nadawk dóstał, na powołanskich wikach za Zwjazkowu woboru wabić?
Absolwuju w času regionalnych powołanskich wikow připadnje runje praktikum w Budyskim karjerowym centrje. W tym zwisku směm so tež hnydom na wikach wobdźělić, zo bych nazhonił, kak wabjenje za woboru funguje.
Što sće dźěćom poskićili, štož smědźachu sami wuspytać?
Zajimowani šulerjo smědźachu sej pola nas wuhotowanje a drastu wojaka zwoblěkać. To rěka nahłownik, škitny lac a druhe móžne wuhotowanja. Pokazachmy jim, što wšitko k wuhotowanju wojaka słuša a su na městnje pytnyli, kak ćežke drasty su, w kotrychž dyrbja wojacy tež w nuznym padźe běhać. Ručež bě so dosć zajimcow namakało, smy małe wubědźowanje organizowali. Šulerjo mějachu z monturu poł koła wokoło sportnišća běžeć a dobyćer dósta darik wot Zwjazkoweje wobory.
Z wothłosom spokojom
Filip Žur wukubłuje so tuchwilu na mechatronikarja za industriju w zawodźe TDDK w Nadróznej Hrabowce. Wón bě tohorunja dźensa tydźenja w Ralbicach, zo móhł přichodnym wukubłancam wo swojich pozitiwnych nazhonjenjach w zawodźe rozprawjeć.
Kajki je twój feedback dnja? Bě team TDDK z dnjom spokojom?
Njeběch hač do kónca na městnje w Ralbicach, ale štož sym sobu dožiwił, bě cyle pozitiwne. Spočatnje mějachmy ruce połnej dźěła, zo bychu zajimcy pola nas pozastali. Porno zašłym lětam bě jich chětro mało. Njemóžu pak rjec, hač je so situacija popołdnju polěpšiła. Wot 16 hodźin wšak su starši ze swojimi dźěćimi priwatnje tam přišli. To su ći najzajimawši wopytowarjo, dokelž so woni woprawdźe za wukubłanske městna zajimuja a so zaměrnje na stejnišćach informuja. Ći tamni dźě su ze stron šule na wiki přišli a z tym njeběchu tak zajimowani, za wukubłanjemi pytać a wo nimi wjac nazhonić.
Kotre prašenje su wopytowarjo najhusćišo stajili, kotrež sy dyrbjał wotmołwić?
