Kata Malinkowa

wutora, 03. meje 2016 spisane wot:
Wučerka, přełožowarka literatury a wuběrna znajerka našeje maćeršćiny Kata Malinkowa by zawčerawšim 85. narodniny swjećiła, njeby-li 10. septembra 1998 zemrěła. 1. meje 1931 bě so wona zhromadnje z dwójnikom Hanu swójbje Baćońskeho kantora Mikławša Cyža narodźiła. Sotra Hana Žurowa w Baćonju je njedźelu 85ćiny swjećiła. Po maturiće 1951 na Budyskej Serbskej wyšej šuli bě Kata Cyžec tam něšto lět wučerka. 1953 wuda so na kolegu Pětra Malinka. Swójbje narodźi so wosom dźěći (jedne zemrě), kotrež so k narodnje wědomym Serbam kubłachu. Mać je po wječorach a po nocach wučbnicy serbšćiny a rušćiny zestajała, swětowu a słowjansku literaturu zeserbšćiła, tak wot Gorkeho, Dostojewskeho, Turgenjewa, Ajtmatowa, Cervantesa, Klicpery a Dra. Wot lěta 1968 bě Malinkowa rěčewědna sobudźěłaćerka Noweje doby, wot 1978 hač do 1991 zamołwita za wuměłske słowo a dźiwadło Doma za serbsku ludowu kulturu. Wulke zasłužby zdoby sej jako nawodnica Róžeńčanskeho kružka pisacych a za wubědźowanja „Młode pjero“. Manfred Laduš

Jarmila Pátová

póndźela, 02. meje 2016 spisane wot:
29. apryla 1926 narodźi so w Praze Jar­mila Vrchotová-Pátová, čěska wuměłča a přećelka Serbow. Nan František Páta kaž tež jeje wuj – slawistaj a spisowaćelej – buštaj za čas fašistiskeje okupacije wotprawjenaj. Jarmila Patová studowaše na Praskej Karlowej uniwersiće hudźbnu pedagogiku, zdoby sej doktorat filozofije a zahaji spěwnu karjeru. Wona sta so z wuběrnej interpretku twórbow čěskeje, ale tež serbskeje wokalneje hudźby. Na mnohich koncertach we Łužicy a Praze wědźeše publikum zahorjeć. Ze Serbami bě wusko zwjazana, tež w Praskim Towar­stwje přećelow Serbow je aktiwnje sobu dźěłała. Pedagogiske skutkowanje wjedźe­še ju na pedagogisku fakultu uniwersity w Praze, hdźež je hač do lěta 1987 katedru za spěw a hudźbnu režiju nawjedowała. Zasłužby zdoby sej we Wuběrku narodneje kultury wot jeho załoženja. Pátová zasadźeše so za to, zo móhli wuměłcy w zakładnych, srjedźnych a wysokich šulach wustupować. Tež po politiskim přewróće wosta swojim antifašistiskim idealam swěr­na. 28. nowembra 2012 Jarmila Vrcho­tová-Pátová zemrě. Sieghard Kozel

Pawoł Kmjeć

póndźela, 25. apryla 2016 spisane wot:
K našim wuznamnym kulturnikam słuša lajski dźiwadźelnik, režiser, awtor, składnostny basnik a wučer Pawoł Kmjeć z Chrósćic, kiž by 19. apryla stoćiny swjećił, njeby-li 14. meje 1990 zemrěł. Narodźił bě so wón małoratarskej swójbje w Chrósćicach. Hižo jako młodźenc wěnowaše so serbskemu lajskemu dźiwadźelenju. Dale w Praze studować jemu nacije zakazachu a po lěće 1945 jemu tole strowotny staw hižo njedowoli. Sta so tuž z wučerjom serbšćiny. 1945 je Chróšćanskich dźiwadźelnikow zaso zhromadźił a so z nimi hižo­ nazymu jako režiser a sobuhrajer wo prěnje powójnske serbske předstajenja starał. Lěta 1956 je Pawoł Kmjeć ze swojimi hrajerjemi činohru Ćišinskeho „Na hrodźišću“ inscenował a sam sobu hrał. Wo wosudźe Rachlowskeje roboćanskeje holcy Hańže Hernaštec, kotraž bu 1769 jako wopor feudalneje justicy we Wojerecach na šćěpowcu spalena, bě hru spisał a 1960 ju wuspěšnje inscenowaše. Dohromady je wón z Chróšćanskimi hrajerjemi 36 kruchow přewažnje nabožneje tematiki nastudował a wjace hač sto razow předstajał. Manfred Laduš

Farar Herbert Nowak

pjatk, 22. apryla 2016 spisane wot:
Mnozy Serbja spominaja jutře na spisowaćela, wuběrneho znajerja delnjoserbšćiny a čestneho maśicarja fararja Herberta Nowaka, kotryž bě so před sto lětami w Gołynku pola Choćebuza swójbje serbskeho wučerja narodźił. Cyrkwinska wyšnosć serbskemu duchownemu farske městno mjez Delnimi Serbami zapowě. Wón dyrbješe daloko wotsaleny wot domizny skutkować. Župny sekretar Domowiny Herbert Funka, z kotrymž zwosta čas žiwjenja wusko spřećeleny, pak jemu zmóžni, delnjoserbske kemše na župnych zjězdach swjećić. Farar Nowak je tež 1952 hornjoserbskich wučerjow za Choćebusku serbsku wyšu šulu w delnjoserbšćinje kubłał. Za njesprócniwe dźěło za serbski lud přepoda jemu braniborski ministerski prezident dr. Manfred Stolpe 1997 Myto Ćišinskeho. Zeznach fararja Nowaka na serbskich cyrkwinskich dnjach a na zetkanjach Maćicy Serbskeje. W mojej bibliotece steja knihi z jeho pjera kaž „Moje pocynki a njepocynki“, „Mjadwjeź w Lubosćańskej goli“, „Powědamy dolnoserbski“ a „Dolnoserbske prjatkowanja“. 6. apryla 2011 wón zemrě. Manfred Laduš

Vladimír Zmeškal

pjatk, 08. apryla 2016 spisane wot:
Dźensa je tomu runje 50 lět, zo zemrě w Praze načolna wosobina čěsko-serbskich kulturnych zwiskow w dobje mjez wójnomaj a po Druhej swětowej wójnje Vladimír Zmeškal. Syn čěskeho cyhelerskeho dźěłaćerja bě wot lěta 1919 z aktiwnym čłonom wjednistwa Čěsko-serbskeho zjednoćenstwa w Praze, kotrež 1932 na Towarstwo přećelow Serbow (Společnost přátel Lužice) přemjenowachu. W mjezywójnskej dobje bě Zmeškal soburedaktor Česko-lužickeho věstnika, pozdźišeho Lužickosrbského věstnika. Mjez druhim zestaji antologiju serbskich basnjow. Po wuswobodźenju 1945 měješe wulke zasłužby na pohłubšenju čěsko-serbskich kulturnych zwiskow. Wot lěta 1959 hač do 1966 bě Zmeškal předsyda Sekcije za studij serbskeje kultury při Towaršnosći Narodneho muzeja w Praze a redaktor jeje buletina Přehled lužickosrbského kulturního života. Wón bě awtor mnohich nastawkow, w kotrychž čěsku zjawnosć ze serbskim žiwjenjom zeznajomi. Hižo wot lěta 1921 bě Zmeškal čłon Maćicy Serbskeje. Po smjerći 1966 spožčichu jemu Čestne znamješko Domowiny. SN

Jan Korla Smoler

srjeda, 10. februara 2016 spisane wot:
Dźensa před 225 lětami narodźi so w Złyčinje Jan Korla Smoler do swójby žiwnosćerja a wjesnjanosty. Jeho ródny statok z tykowanym domom steji hišće wosrjedź wsy pola Łaza. Smoler wukubła so na wustawomaj we Wulkim Wjelkowje a Delnim Wujězdźe na wjesneho wučerja. Najprjedy wučerješe wot lěta 1809 w Złyčinje, 1812 přewza wučerske městno we Łuću, wosadnej wsy na sewjeru Delnjeho Wujězda. Tam narodźi so jemu 3. měrca 1816 najstarše dźěćo Jan Arnošt Smoler, wubudźićel serbskeho naroda a wudawaćel Serbskich Nowin. Wot 1821 skutkowaše Jan Korla Smoler dwě lěće w Delnim Wujězdźe, doniž njebu 1823 wučer a kantor we Łazu. Wučerješe a bydleše tam z mandźelskej Marju, ze synomaj Janom Arnoštom a Janom Korlu a dźowkomaj Marju a Hanu w dwuposchodowym twarjenju při nawsy, kotrež je nětko Dom Zejlerja a Smolerja, hač do swojeje zažneje smjerće 3. januara 1848. Z fararjom a basnikom Handrijom Zejlerjom bě wusko spřećeleny a je jeho w narodnym prócowanju podpěrał. Druhi syn Jan Korla bě pomocny wučer a naslědnik nana, ale bórze młody zemrě. M. Laduš

Wučer serbskeho ludu

pjatk, 05. februara 2016 spisane wot:
Před 25 lětami, 2. februara 1991, zemrě serbski wučer, spěchowar delnjoserbskeje literatury a pućrubar zhromadnosće mjez Hornimi a Delnimi Serbami Józef Frencl. Wón bu na Ralbičanskim kěrchowje pochowany. 18. měrca 1909 rodźeny syn Róžeńčanskeho małoratarja maturowaše 1928 na Budyskej natwarnej šuli, studowaše štyri lěta w Lipsku wučerstwo na polu filologije a filozofije a skrótka na Wienskej uniwersiće. Po tym zo bě w Serbach jako wučer dźěłał, přesadźichu jeho do Lipska a pósłachu jeho 1939 do wójny. Po njej bě wot lěta 1950 přistajeny Serbskeho zarjada a sta so docent na Serbskej ludowej uniwersiće w Chrósće. Józef Frencl słušeše k prěnim wučerjam 1952 załoženeje Serbskeje wyšeje šule Choćebuz, wuda něhdźe 30 wučbnicow a gramatikow, přełožowaše hornjoserbsku literaturu do delnjoserbšćiny, spisa literarnu reportažu „Mjez palma­mi a pyramidami“ a dźěłaše sobu na „Wuč­bnicy serbskeje stenografije“. Wot 1955 do 1971 bě naměstnik direktora Serbskeje rozšěrjeneje wyšeje šule Choćebuz. Zasadźał je so za natwar Muzeja delnjoserbskeho pismowstwa. Alfons Wićaz

Jurij Wróbl

srjeda, 03. februara 2016 spisane wot:

31. januara 1926 narodźi so we Wotrowje Jurij Wróbl, pozdźišo w Serbach znaty jako sportowy wučer na Choćebuskej Serbskej rozšěrjenej wyšej šuli a jako župan wysokošulskeje župy „Jan Skala“. Wot lěta 1946 chodźeše ze swojim wjesnjanom Benom­ Šołtu a Kanečanom Jurjom Pěčku w Českej Lípje do čěskeje rjadownje tamnišeho měšćanskeho gymnazija. W šulskim lěće 1948/1949 bě wučer we Woje­recach, na to studowaše w Praze na ćěło­zwučowanskej fakulće Karloweje uniwersity. Tam zezna Emila Zátopeka a Evu Bosákovu. W prózdninach hraješe doma kopańcu we Wotrowje, Chrósćicach a w studentskej wubrance. Ze swojej spěšnosću a wuběrnej techniku Wróbl wosebje napadny. Wot lěta 1953 hač do 1980 bě wučer­ w Choćebuzu. Jeho iniciatiwje mamy­ so sobu dźakować, zo wotměwachu so wot spočatka 1954 w Chrjebi lětnje sportowe a kulturne swjedźenje serbskich kubłanskich institucijow. Po ćežkim wobchadnym njezbožu w lěće 1980 bu Jurij Wróbl inwalid. Wón zemrě 24. apryla 1981 w starobje jeničce 55 lět.

Mikławš Krawc

Měsačnik zašoł

štwórtk, 28. januara 2016 spisane wot:
Před 25 lětami je woblubowany měsačnik Bautzener Kulturschau wuchadźeć přestał, kotrehož prěnje čisło bě w januaru 1950 wušło. Jeho poslednje čisło wuńdźe w januaru 1991, mjez druhim z wobšěrnym přinoškom wo skutkowanju Steffena Langi jako grafikarja a ilustratora Płomjenja a serbskich knihow LND. Dale rozprawjachu tam wo přebywanju ansambla Budyskeje Serbskeje wyšeje šule w Mohansko-Tauberskim wokrjesu. W 40 lětnikach časopisa su serbska kultura, wědomosć a narodne žiwjenje stajnje swoje krute město měli. Mnohe portrety serbskich kulturnikow a wosobinow, recensije a rozprawy wo serbskej hudźbje, tworjacym wuměł­stwje, literaturje, filmach a wustajeńcach kaž tež přinoški wo našich stawiznach, ludowym wuměłstwje, skutkowanju Domowiny a serbskich institucijow stejachu w 481 wudaćach Bautzener Kulturschau, kotrež su tež dźensa hišće bohate žórło wědy. Rjad serbskich nowinarjow je bjezpłatnje za měsačnik dźěłało. Budyska wokrjesna rada jón wudawaše, po přewróće pak je krajnoradny zarjad bohužel podpěru za Kulturschau šmórnył. M. Laduš

Drježdźany 800 lět

štwórtk, 21. januara 2016 spisane wot:

Dźensa před 800 lětami je markhrabja Dietrich z rodu Wettinow wopismo wustajił, z kotrymž přewostaji wón kubło Zedele – dźensa wjes Zadel w Mišnjanskim wokrjesu – klóštrej swj. Marije w Zelle. Jedna so wo klóšter Altzelle blisko Nossena. We łaćonskim teksće dokumenta z 21. januara 1216 pisachu wo „civitae (město) nostra Dreseden“. Sakska stolica spomina tuž lětsa na 800. róčnicu prěnjeho naspomnjenja jako město a přewjedźe tójšto zarjadowanjow. W měšćanskim archiwje pokazachu jeničce dźensa drohotny unikat zajimcam. Hewak chowaja wopismo w sakskim statnym hłownym archiwje, hdźež pak njeje zjawnosći přistupne.

Lětuša Serbska protyka wěnuje so tohorunja 800. jubilejej města Drježdźan, a to z dwanaće přinoškami a titulowym wobrazom. Drježdźany su serbskeho pochada, wšako běchu wone srjedźišćo serbskeho kmjena Nižanow. 1147 pisachu prěni raz wo přistawnym sydlišću Nisani nad Łobjom. 1206 bě mjeno „Dresdene“ prěni króć w dokumenće naspomnjene, štož swjećachu před dźesać lětami wulce jako 800. róčnicu wobstaća. M. Laduš

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND