„Hońtwjerska powołanska“ rěč w serbskej maćeršćinje z Pawołom Rotu 5

pjatk, 12. awgusta 2016
artikl hódnoćić
(0 )
Łakańcy – wone krosna, na kotrychž hońtwjerjo łakaja – tež pola nas často widźimy.  Foto: Maksimilian Młynk Łakańcy – wone krosna, na kotrychž hońtwjerjo łakaja – tež pola nas často widźimy. Foto: Maksimilian Młynk

Nastawk wo serbskich hońtwjerjach je bywšeho wučerja Pawoła Rotu pohnuł, wo serbskich zapřijećach hońtwjerjenja rozmyslować. Zhromadnje z nim wěnujemy so tejle zajimawej naležnosći: dźensa dalšim fachowym zapřijećam wokoło hońtwjerjenja.

Z hońtwjerskim kijom na łakańcu

Rěč je wupłód a njeparujomny srědk čłowjeskeho zhromadneho žiwjenja a dźěła, potajkim mjezsobneho dorozumjenja. W rozmołwje z hońtwjerjomaj sym nazhonił, zo su w nałožowanju a zro­zumjenju słowow łakańca, čakańca a tłóčeńca mjez hońtwjerjemi zdźěla wotchilenja. Přičinu widźu w tym, zo nimamy dźensa wjace tajki jakny serbsko­rěčny wjesny wobswět. Ze zdrustwo­wjenjom ratarstwa wot 1960tych lět je so tón spochi wosłabjał a přetworjał. Hońtwa pak je hłownje we wjesnych kónčinach žiwje přitomna.

Byrnjež honitna zwěrina (jagdbares Wild) tež wot ratarskeho hospodarjenja potrjechena była, na činitosć hońtwjerja to přemóžacy wulki wliw nima. Horjeka mjenowanym třom hońtwjerskim zapřijećam přidam hišće dalše wažne słowo: čuchanje.

Čakańca

Słowo łakańca (Pirsch) wopisuje słow­nik jasnje tak, zo hońtwjer po lěsnych pućikach chodźo na zwěrinu łaka, ju přesćěhuje, so jej kedźbliwje bliži (anschleichen). Za to bywachu přez hoberske lěsne přestrjenje hońtwjerske wusyki (Schneise) wubite.

Hdyž je hońtwjer něhdy na łakańcu šoł, je snano swój hońtwjerski kij (Jagdstock) sobu měł. Tón hodźeše so jednorje na nuzowe sydło na jednej noze přetworić, a z łakańcy bu čakańca. Tajkile hońtwjerski kij je traš kmótřił lochkemu składźenskemu třinóžkatemu stólcej (klappbarer Stuhl) za posedźenje na pućowanju abo hdźež su poskićene městna k sedźenju wužitne a witane, ale rědke a žadne, zo njedosahaja.

Čakańca (Ansitzjagd) zwuraznja, zo hońtwjer na městnje sedźo čaka, doniž so wočakowany kus zwěriny po swojej zwučenej ćěri (Fährte) k njemu na wěsty dosah njepřibliži. Napadnym změnam a nowosćam na swojich šćežkach pak zwěrina njedowěrja a so zwučeneje ćěrje wzdawa, po njej dale njekroči, hońt­wjersce lěpje prajene: njećehnje, ale swój puć změni.

Wone wysoke krosna z klětku abo bjez njeje – něhdy na kromje lěsa, dźensa přiběrajcy wosrjedź njepřewidnje wulkich ratarskich přestrjenjow –, kotrež tam přeco njepohibliwje na samsnym městnje steja, zwěrina wjace za strašne nima. Podobne je to z kóždym šerjenjom w kale na polu, kiž jenož krótki čas – jeli scyła –, swój zaměr spjelnja. We Łazku su to před tójšto lětami dźiwje swinje zmužiće dopokazali. Tam su ze swojim rydłom (Rüssel abo Gebrech) wokoło šerjenja žratwu pytajo pódu přeborkali (durch- wühlen).

Čuchanje a tłóčeńca

Wo čuchanju (wittern) ma hońtwjer runje tak wědźeć kaž to, kak ma z hońtwjerskej třělbu wobchadźeć. Wětr (Wind) a čuchanje stej wažnej za wuspěšnu hońtwu. Panochtata dźiwina – nic pak dźiwje swinjo – na swojim puću z nosom (Windfang) wětr łóji (winden) a čuchajo pruwuje, hač je powětr čisty. Jeli wóń (Geruch) čłowjeka, psa abo rubježneho zwěrjeća wučucha (wittern), to sornu a jelenja wottraša (abschrecken). Toho­dla ma so hońtwjer runje tak kaž dźiwina po směrje wětřika. Hońtwjerjo kaž dźi­wina ćahaja přećiwo wětřikej.

To, štož wšak tež Róžeńčanscy młodźi hońtwjerjo zawěsće dawno wědźa, je skerje­ zajimawe za čitarjow-njehońtwjerjow, kotřiž snano tole runje tak w serbskim wječorniku čitaja, kaž ja sportowe powěsće našich koparjow čitam, byrnjež mi sport hewak smorže był.

Słowo tłóčić a wotwodźenki so wše­lako nałožuja. To wšak je z mnohimi druhimi­ słowami tež tak, zo móžeš je jenož w rěčnym zwisku prawje zrozumić. Što pak hońtwjerjo měnja, hdyž praja, přestrjeń přetłóčić (durchdrücken)? To rěka, zo někotři honjerjo (Treiber) kedźbliwje přeńdu přez wěstu lěsnu husćinu (Dickicht), zo bychu w njej přebywacu, stejacu abo ležacu zwěrinu z jeje lěhwow (Lager)­ wuwabili (anregen) a ju třělcam (Schützen) napřećo tłóčili, přetłóčili (durchdrücken). Njehońtwjer by město tłóčić prajił ‚honić‘. Tu dźě mamy korjeń za słowo ‚hońtwa‘.

Hońtwa z kameru njewunošna

Dwójce sym z fotografiskej kameru na čakańcy za sornami na kromje lěsa ležał. Prěni króć přińdźechu wone pozdźe a předaloko wote mnje. Za kmany wobraz moje techniske wuhotowanje njedosahaše, moja hońtwjerska wěda wězo tež nic. Wo wšěm, štož tule pišu, tehdy před nimale šěsćdźesat lětami wulce zdaća njemějach.

Druhi króć mi sorny scyła njepřińdźechu. Abo hišće nic. Ale zajac po pućiku při kromje lěsa zas a zaso přeskakujo a sej ducy swój kosmaty šaćik hładkujo so pomału ke mni bližeše. Ze snadnym hibnjenčkom k wusměrjenju kamery na njeho sej jeho zašerich, zo mi do nalětnjeho žita twochny. Tak bě tež tale moja čakańca njewunošna. Byrnjež z rjanym zaječim dožiwjenčkom mytowana, běše wona podarmotna – a moja poslednja.

wozjewjene w: Předźenak
Prošu přizjewće so, chceće-li komentar podać

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND