Z přirodu zmysłapołnje hospodarić

pjatk, 14. septembera 2018 spisane wot:

Permakultura w Njebjelčanskej gmejnje dźeń a bóle připóznata

Wikipedija praji wo permakulturje, zo je to princip, po kotrymž so dołhodobnje skutkowace přirodne kołoběhi tworja. Běše-li přirodne dźěłanje spočatnje na ratarstwo wusměrjena, dźensa po njej samo w energijowym hospodarstwje kaž tež při planowanju kra­jinow a socialnych infrastrukturow dźěłaja. Zakładna mysl permakultury je, ekologisce, ekonomisce a dołhodobnje z čłowjekej datymi resursami přirody zmysłapołnje hospodarić.

W Njebjelčanskej gmejnje hižo někotre lěta z wuspěchom na polu naročneho wužiwanja płonin skutkuja. Z Thomasom Noackom maja tam za to wupruwowaneho a mjezynarodnje připóznateho fachowca. Wón znaje wokolinu a jeje wobstejnosće a zamó gmejnu ze swojimi idejemi na tymle polu mjezynarodnje na zajimawu komunu po­zběhnyć.

Wěriwym bohatstwo serbskosće wuwědomić

pjatk, 14. septembera 2018 spisane wot:

Dr. Robert Malink chce jako nowy farar ewangelskeje wosady w Rakecach tež dwurěčnosć pěstować

Na spočatku bě telefonat. Jako dr. Robert Malink minjenu nazymu jako farar w Spitzkunnersdorfje słuchatko wotzběhny, słyšeše na tamnym boku hłós Olafa Langnera, nawody cyrkwinskeho předstejićerstwa ewangelskeje wosady w Rakecach. Tón so jeho prašeše, hač nochcył jako farar do Rakec přińć. Farske městno njebě po wotchadźe fararja Andreasa Keckeho loni w septembru hižo wobsadźene.

Zo je Langner runje fararja Malinka zazwonił, měješe swoju přičinu: Rakečan, kiž so sam hižo dlěje wo wožiwjenje serbskeje rěče w cyrkwi prócuje, pytaše wědomje za serbskej farskej swójbu.

Pohladnicy powědaja wo dawnych časach, swědča wo podawkach ludźoch. Alfons Handrik wotkrywa nam swět, na kotryž smy w minjenych lětach nimale pozabyli.

Jedyn z prěnich kubłanskich politikarjow był

pjatk, 14. septembera 2018 spisane wot:

Wudawaćel prěnjeje hornjoserbskeje ćišćaneje knihi Wjacław Warichius před 400 lětami zemrěł

Přez lětstotki dźeržachu so w Hodźiju blady, zo ma rozrjadowanje dušepastyrskich nadawkow w tamnišej wosadźe swójbny pozadk. Dwaj fararjej – nan a syn – staj wšitko mjez sobu wučinjałoj. Tak bě prěni farar, tak mjenowany pastor primarius, jeno za němskich wosadnych přisłušny, předewšěm za wšěch zemjanskich ryćerkublerjow wokoliny a jich zdźěla němskich přistajenych. Druhi farar, diakonus mjenowany, bě zamołwity za serbskorěčnych wosadnych – a tak za nimale wšitkich. Wšako běchu wsy, kotrež Hodźijskej wosadźe přisłušachu, kaž cyrkwinska wjes sama serbske.

Zaběraš-li so ze staršimi stawiznami Budyšina a Hornjeje Łužicy, zetkawaš so často z dźiwnym nastajenjom stawiznarjow, domizniskich slědźerjow abo politikarjow. Druhdy je to samo aroganca, zo měł w konkretnym padźe dopokazać, zo je wobjednawana wosobina woprawdźe serbskeho pochada. Kaž bychu tajcy w srjedźowěku personalny wupokaz měli! Nimaja pak nawopak žadyn problem, přiličeć wšitke tajke wosoby němskemu wobydlerstwu. Tajki pad mějachmy před lětami tež ­nastupajo Budysku wulkopřekupsku swójbu Bjenadow.

Stawizny a přitomnosć we wobrazach

pjatk, 31. awgusta 2018 spisane wot:

Swjedźenski ćah k 750. róčnicy prěnjeho pisomneho naspomnjenja Njeswačidła so wulce poradźił

Štož je Njeswačidło minjenu njedźelu dožiwiło, wo tym budu tam a we woko­linje hišće dołho rěčeć. Swjedźenski ćah bě zawěrno wurjadny wjeršk swjedźenja k 750. róčnicy prěnjeho pisomneho naspomnjenja wsy. Stawizny a přitomnosć we wjace hač 30 wobrazach na tak originelne wašnje na nohi stajić je sej wot wo­by­dlerjow, towarstwow, gmejny a mnohich dalšich wobdźělenych wjele dźěła a prócy žadało. To pak je so skónčnje zadaniło, štož bě z ertow wjele stow spokojnych wopytowarjow wusłyšeć.

Nimo jěcharjow na konjach w histo­riskich kostimach, zwobraznjacych wosobiny kaž Awgusta Sylneho, hrabju Brühla,­ hrabju Sulkowskeho a dalšich, bě­chu předewšěm te wobrazy sobu naj­origi­nelniše, kotrež so ze serbskimi sta­wi­znami a tradicijemi zaběrachu.

Wjesnjenjo, ale tež ludźo zbliska a zdaloka załožeja rady do Slepjanskeho hosćenca „La corona – K hadźacej krónje“

Spěšnje je so před něšto časom woko­ło powědało a ludźi šoko­wa­ło, zo budźe woblubowany a pře­co derje wopytany Slepjanski hosćenc „K hadźacej krónje“ zawrjeny. To je nimo a nichtó so hižo za přičinami, če­hodla tam swěcu hasnychu, njepraša. Wšako­ knježi w lokalu ze žurlu a pensiju a z kras­nej piwowej zahrodu mjeztym zaso čiłe žiwjenje.

Tež serbske jědźe na planje

Dźěćatstwo w narańšej ewangelskej kónčinje mjez Bukecami a Lubijom kónc 19. lětstotka wopisuje 1962 zemrěty Richard Zahrodnik. Originalny němskorěčny tekst ­ze swójbneho archiwa staj jeho prawnučk Friedhard Krawc a Arnd Zoba-Bukečanski zeserbšćiłoj.

Na žnjowe zasadźenje pola bura Wićaza w Njeznarowach (Eiserode) so rady njedopominam. Jeho pobožnosće dla rě­kachu jemu „swjaty Wićaz“. Wón wědźeše ludźi znjewužiwać. Cyły dźeń tčach w smalacej lětnjej horcoće w bróžni pod třěchu a dyrbjach snopy přimjetować, zo bychu je składowali. Wšudźe w přepo­ćenej košli tčachu kochty. Smjerćmučny lehnych so wječor z rozkałanym a bo­lacym ćěłom do łoža. Nócne košle znali njejsmy.

Staršej njejstaj nas na dźěło pósłałoj. Z bratrom wobhladowachmoj to skerje jako samozrozumliwe, runja staršimaj dźěłać a pjenjezy zasłužić. Jako začuwach jónu mało lóšta, na Walowskim ryćer­kuble rěpy přećahować, rjekny mi nan: „Wostaj jeno doma, móžeš w swojim žiwjenju hišće dosć dźěłać.“

W Lipinach njedaloko Łaza drje maja najmjeńšu dźěsćownju we wokolinje

W Lipinach pola Łaza je mała dźěsćownja, kotraž je do žiwjenja wsy derje integrowana. Wobydlerjo tam bydlace dźěći a młodostnych do wjesneho cyłka přiwozmu a woni zarjadnišćo podpěruja. Na druhim boku so dźěćacy dom w nošerstwje Dźěłaćerskeho dobroćelskeho skutka (AWO) we wsy angažuje. Chowancy domu njenawróća so do swojich swójbow, ale kubłarjo a kubłarki přihotuja je na samostatne žiwjenje.

Kóždy sobu čini

Na hrjadkach a kerkach płody zrawja. Kirbsy swoje wulke łopjena rozpřestrěwaja. W folijowym domčku rostu tomaty a kórki. Lana (11), Kyra (12), Damian (7) a Finn-Luka (7) jim wodu přiliwaja a je hladaja. „Kóždy móže pomhać. Sad a zelenina našu jědź wobohaćeja“, praji Katrin Gerstmann, kotraž je wot lěta 2013 teamowa nawodnica w dźěćacym domje Dźěłaćerskeho dobroćelskeho skutka (AWO) z mjenom wjesny dom w Lipinach (Lippen). Dźěło w zahrodce słuša tam do ritualow zarjadnišća. Kóžde dźěćo a kóždy młodostny w starobje šěsć do 16 lět, kiž tam bydli, je zapřijate/zapřijaty.

Stary twar a młode žiwjenje

Šěsć lět dołho Elke Werner hižo w Drjež­dźanskim Nowym měsće w swojim wobchodźe Teerausch čaj předawa. Měrćin Wjenk je so z njej rozmołwjał.

Na internetnej stronje Wašeho wobchoda móžemy čitać, zo sće poprawom rěčne wědomosće studowała. Kak tomu, zo maće nětko čajowy wobchod?

E. Werner: Hižo za čas dźěćatstwa a mło­dosće w delnjej Frankskej přeco powě­dach, zo chcu něhdy jónu čaj předawać. Jako studentka přełožowanja za španišćinu a portugalšćinu sym w Heidelbergu w čajowym wobchodźe wupom­hała. To so mi tak zalubi, zo so krótko po stu­diju ze swójskim čajowym wobchodom zesamostatnich, kotryž sym lubosće dla w Drježdźanach wotewriła.

A sće z kupcami spokojom?

nawěšk

nowostki LND