Překwapjenka, překwapjenka!

pjatk, 18. junija 2021 spisane wot:
Judith Wjenkec a Pětr Šołta wobra­dźataj nam wulku překwapjenku! Wonaj staj dołhi čas wo tym roz­myslowałoj, kak dźěći zwjeselić. Judith je sej hódančka wumysliła, Pětr je žorty zezběrał. A my móžemy nětko hódać, čitać a ... so wjele smjeć! W knižce „Hódaj a směj so!“ su směški a tryski napisane a narysowane. Tola hłójčku napinać tež dyrbiće. Hódančka njejsu přeco runjewon lochke. W Budyskej Smolerjec kniharni móžeće sej nowostku z čerwjenej wobalku kupić. Myška a kóčka na njej šibale na was hladatej. Wšojedne, hač zajimujeće so za sport, za hudźbu, abo hač rady pućujeće, hač matematiske nadawki ličiće abo rysujeće. Z myšku a kóčku to wšitko zdokonjeće. Ludowe nakładnistwo Domowina je knižku wudało. Milenka Rječcyna

Čitanje so wudaniło

pjatk, 18. junija 2021 spisane wot:
Foće: Michaela Hrjehorjowa

Što wšitko sće wy za čas korony činili? Zawěsće sće často ze šmóratkom w ruce, při tableće abo před tele­wizorom se­dźeli. Nó, tón čas je nětko nadźijomnje nimo! Derje, zo sće tež za šulu wuknyli. A někotři su samo pilnje čitali, zo su so wučerjo a sobu­­šulerjo jenož tak dźiwali. Naj­lěp­ši wob­dźělichu so minjenu so­bo­tu na čitanskim wubědźowa­nju w Bu­dyskim Serb­skim muzeju. Tam su žurlu ekstra wurjedźili, a to jeničce za najlěpšich čitarjow 3. lětnika a jich staršich.

Kóždy šuler je najprjedy ze swojeje naj­lubšeje knihi čitał, wězo serbskeje a wě­zo aktualnje najlubšeje. Na tych, kotřiž wšudźe serbsce rěča – doma, pola wowki a dźěda, wonka z přećelemi –, pak čakaše wosebje ćežki nadawk. Woni dyrbjachu tekst čitać, kotryž do toho hišće njezna­jachu. To bě chětro napinace.

Na kóncu pak bě jasne: Najlěpšej čitarjej lěta 2021 staj z Chróšćanskeje šule Józef Měrćink a ze Slepjanskeje Mirek Malink.

Milenka Rječcyna

Rjane překwapjenki dožiwili

pjatk, 18. junija 2021 spisane wot:
Foće: Andrea Hejdušcyna

Hižo rano zahe běchu dźěći ­na­pjate. Wšako běše dźeń dźěsća. A to stej so skupinje „Pumpot“ a „Lutki“ Njebjelčan­ske­je pěstowar­nje na pućowa­nje po­dałoj.

Směr pokazowachu nam bar­bojte kruhi, kotrež na kromje pólneho pućika nadeńdźechmy. Wězo móžachmy tež wšitke barby pomjenować.

Pěskowy młyn bě naš cil. Knjeni Bjedrichowa nas tam powita. Wo­na je nam swoje pčołki pokazała a wo dźěle z insektami rozprawjała. Přez škleńcu mó­­­žachmy pčołki wob­kedźbo­wać, a cyle zmužite dźěći woblečechu sej škitny woblek. Potom dźěchu z knjeni Bjedrichowej hač ke kołćej. Samo na našich rukach su pčołki wotpočnyli. Hej, to bě do­žiwjenje! A jako hišće „wulka pčołka“ z kor­bikom ze słódnym lodom přileća, sydnychu so dźěći na trawu a dachu sej jón słodźeć. Wutrobny dźak swójbje Bjedrichec za hospodliwosć.

Po telko rjanych dožiwjenjach nóžkowachmy zaso wróćo do pěstowarnje, hdźež je so tomu abo tamnemu dźěsću při při­połdnišim sparje zawěsće wo małych a wulkich pčołkach dźało.

Andrea Hejdušcyna

Grafika: wurězk z twórby Karla Vouka „F*ck VfGH – Das Blaue vom Himmel“ (C-print, 841 x 1189 mm, 2020)

Kak rěkaja słowjenske wsy pod Karawankami?

pjatk, 18. junija 2021 spisane wot:

Kulturne rumy su přeco tež rěčne rumy. Měšćanske a wjesne tafle maja wobydlerstwo konkretneho sydlišća a jich rěč(e) zwobraznjeć. Hačrunjež bě so po Prěnjej swětowej wójnje při ludowym wothłosowanju 1920 wjetšina słowjenskeho wobydlerstwa za to wuprajiła, zo wostanje sewjerna Korutanska dźěl Awstriskeje, a byrnjež po Druhej swětowej wójnje Słowjencam w statnym zrěčenju 1955 nimo mnohich druhich prawow tež dwurěčne městnostne tafle přilubili, je to politika Korutanskeje zwjetša ignorowała. Woteběraca słowjenšćina přez asimilaciju je tež konsekwenca politiskeje represije. W nacistiskim času wjercholeše hida přećiwo słowjenšćinje w zakazach rěče a deportacijach. Čas po Druhej swětowej wójnje njebě charakterizowany přez dobroćiwy humanizm, ale přez restriktiwne postajenja wo dwurěčnym šulstwje, poměrnje słabym spěchowanju kultury atd. Hrubu namóc 1970tych lět wuměnichu po lěće 2000 ze subtilnišej, kaž pokazuje přikład politiskich činkow nastupajo korutanske městnostne tafle.

Chronika politiskich rozsudow

Pohladnjenjedo hłubin začućow

pjatk, 18. junija 2021 spisane wot:

K 75. posmjertnym narodninam Boženy Nawka-Kunysz

Njedźelu, 20. junija, wopominamy 75. posmjertne narodniny serbskeje molerki, ilustratorki a grafikarki Boženy Nawka-Kunysz. Wona je bohužel hižo 54-lětna na sćěhi ćežkeje njewuhojomneje chorosće w Berlinje zemrěła a je w Budyšinje na Mikławšku pochowana. Štó drje ze šulerjow a gymnaziastow ju znaje? Hižo dlěši čas přemysluju, na kotre wašnje móhli młodostnym po digitalnym puću spřistupnić žiwjenjoběhi našich molerjow, hudźbnikow, literatow. Snano so serbska kapała jónu zwaži we widejoklipje w pozadku mólby, grafiki abo citaty spisowaćelow pokazać? My Serbja mamy nadměru wjele wusahowacych kulturnych a narodnych prócowarjow w přirunanju z procentualnym podźělom wulkich ludow. Bjezdwěla słušeja woni k našim stawiznam a zamóža narodnu hordosć budźić.

Jako Serb w Čěskej cuzy njejsy

pjatk, 18. junija 2021 spisane wot:

Mjeno Leoš Šatava słyšach prěni raz lěta 2016 w Brnje. Zo bych sebi čěšćinu znadobnił, běch so jako erasmusowy stipendiat na lěto do města blisko čěsko-morawskich horin podał. Myslach sebi, zo běše to zmysłapołny plan. Tón fungowaše nimale dwaj tydźenjej: Z wulkim připadom so mjenujcy sta, zo zetkach Petra Kalinu a so z nim spřećelich. Kalina wobknježeše serbšćinu a poda­waše na Masarykowej uniwersiće kurs wo Serbach.

Wćipny, što a kak w Čěskej wo našim serbskim ludźe rozprawjeja, so jednorje na seminaru „Intodruction to Sorbian Studies (Zawod do sorabistiki)“ wobdźělich. Zakład referatow studowacych kaž tež powšitkownych informacijow wučby tworjachu častodosć studije Leoša Šatavy. Ćim bóle mje tuž zajimowaše, kajki wobraz etnolog w swojej loni wušłej wědomostnej knize pod titulom „Lužičtí Srbové na přelomu 20./21. století (Łužiscy Serbja na přebróće 20./21. lětstotka)“ znowa wo najmjeńšim słowjanskim ludźe rysuje, dokelž je na kóždy pad objektiwniši hač wid, kotryž na sebje samych mamy – tež, hdyž awtor swoju sympatiju k nam prěć nochce a njemóže.

Łužycafilm ze zwjeselacym facitom, napjatymi wuhladami a dale rozjimowanym (nje)prašenjom

Ola StaszelHella Stoletzki

Serbsko-němska syć Łužycafilm je z nalětnim zetkanjom swojich čłonkow a čłonow předewšěm na mjez­tym pjećlětne skutkowanje swobodnje organizowaneho zjednoćenstwa zhladowała. Bilanca hodźi so jako dosć wuspěšna wopisować: Tójšto projektow bu nastorčenych a zwoprawdźenych, produkcije na přikład Maje Nageloweje, Angele Šusterec a Helle Stoletzki su we wobłuku najwšelakorišich festiwalow pokazowali a wuznamjenjeli a – najskerje najwažniši to wukon – prezenca tudyšich filmowcow njebě hišće ženje tak wulka kaž nětko. Rozmołwne koła a dźěłarnički syće su mjeztym z krutym wobstatkom najwuznamnišeju wjerškow drje najkompleksnišeje (a najdróšeje) družiny wuměłstwa, mjenujcy Choćebuskeho filmo­weho festiwala (CFF) a Filmoweho festiwala Nysa (NFF).

W tutej kolum­nje powěda šěsć redakciji SN znatych mjezy­narodnych awtorow, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich­ nazhonjenjach a do­žiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych­ mjeńšin.

Minjene tydźenje běchu wosebje frustrěrowace za prof. Winka, kotraž podpěruje prawo ludźi swoju rěč nałožować a měni, zo sej kóždažkuli rěč škit zasłuža. Stajnje zaso pak so wopokazuje, zo je připóznać rěč něšto, štož maja staty za njetrjebawše a samo wohrožace.

Čehodla pak je wažne, rěče připóznać a jim wěsty status spožčić? Na tele prašenje móže prof. Wink jako slědźerka wotmołwić – rěč njeje jeničce srědk komunikacije a indikator towaršnostneje identity – rěč je stajnje tež politiska móc. Njepřipóznate rěče su słabe a słabi su ludźo, kotřiž je nałožuja. Njech je, kaž chce: Zo so rěčna mnohotnosć prěje a rěčny škit wobmjezuje, to prof. Winka přeco hišće dźiwa.

K 75. jubilejej Serbskeho ewangelskeho cyrkwinskeho dnja

19. a 20. junija woswjeća ewangelscy Serbja­ w delnjołužiskim Mosće swój mjeztym 75. cyrkwinski dźeń. Jubilej je składnosć, sej krótki pře­hlad­ wo stawiznach kóždolětneho nabožneho zet­kanja tworić.

Zrodźeny 1947 we Wojerecach

Zrodźiła je so mysl w powójnskim času we Wojerecach, hdźež wotmě so prěni serbski cyrkwinski dźeń póndźelu, 3. nowembra 1947, zo bychu so cyrk­winsko-­politiske naležnosće rozjimali. Dźěše wo wo­zrodźenje serbskeho cyrkwinskeho ži­wje­nja w sakskej a šleskej cyrkwi po Druhej swětowej wójnje, wosebje wo zakonske rjadowanje, wo natwar serbskich cyrkwinskich strukturow a wo wobsadźenje wosadow ze serbskimi fararjemi. Cyle w znamjenju tutych zaměrow steješe tež druhi cyrkwinski dźeń 26. meje 1948 w Bukecach, na kotrymž so krajny biskop Hugo Hahn wobdźěli a hdźež Serbja, podpěrani wot předsydy Domowiny Pawoła Neda, jasne žadanja na cyrkwinsku wyšnosć w Sakskej stajachu.

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND