Kulturna stolica – što zwostanje?
Dohlady a wuhlady z Kamjenicy, kulturneje stolicy Europy 2025
Spočatk oktobra sym studija dla do Kamjenicy ćahnył. Zo je tute město europska stolica kultury 2025, to tehdy wědźach. Wědźach tež, zo sej Kamjenica tutón titul z městomaj Gorizia a Nova Gorica při italsko-słowjenskej hranicy dźěli. Wjace pak nic, a tuž běch poměrnje zadźiwany, hdyž sym prěni raz po měsće šoł, wšako wot kulturneje stolicy sprawdu prajene na prěni pohlad přewjele njepytnješ. Haj, na latarnjach wisaja małe plakaty, na kotrychž je moto kulturneje stolicy napisane: „C the Unseen“, serbsce bychmy snadź rjekli: „To njewidźomne widźeć“. Haj, na někotrych městnach su zamołwići wulke pismo „Chemnitz 2025“ nastajili. Ale hewak, a to sym wot mnohich słyšał, kiž hižo dlěje w měsće bydla, njeje kulturna stolica jara prezentna we wšědnym dnju ludźi.
30 lět na jewišću wuspěšnaj
Syman Bjarš a Frank Wjesela staj 1996 kapału Blue Angels załožiłoj
Na jewišćowy jubilej přihotuje so aktualnje skupina Blue Angels. Štóž je před 30 lětami na reje chodźił, kwasował, narodniny abo druhi wjetši swójbny swjedźeń swjećił, so cyle wěsće hišće na wonu kapału wokoło Franka Wjesele a Symana Bjarša dopomina. Sobotu, 17. januara 2026 chcetaj wonaj z bywšej originalnej wobsadku skupiny a dalšimi hudźbnymi přećelemi w Šunowskej Fabrikskej hospodźe zhromadnje hudźbu tehdyšeho časa znowa zaklinčeć dać.
Prěnje kročele podobne
Započatki kapały Blue Angels leži pola rejwanskeje skupiny Serbskeho wjesneho ansambla Wudwor, w kotrejž staj Syman Bjarš (lětnik 1979), kiž bě w Smječkecach wotrostł, a z Chrósćic pochadźacy Frank Wjesela (lětnik 1980) zhromadnje jako młodostnaj rejowałoj. „W rejwanskej skupinje smój zwěsćiłoj, zo wobaj instrument hrajemoj a tuž sej prajichmoj, zo móhłoj to raz zhromadnje wuspytać“, dopomina so Syman Bjarš. Wón hraje gitaru, Frank Wjesela pak keyboard.
Starosławne město Příbram,Chude duše a tykanje sačka
Jako mje před krótkim dobry přećel, diakon a kandidat za měšnisku swjećiznu, zazwoni, hač nochcył jeho na jeho nowym skutkowanišću w měsće Příbram wopytać, předołho wahał njejsym. Čehodla tež? Młodźi měšnicy su dźensa jara rědki zjaw, jich žiwjenski puć je połny sebjewoprowanja a zawěsće tež dwělow – znajmjeńša móhł jeho ze swojim přećelstwom a přitomnosću podpěrać. Myslach při tym egoistisce tež na sebje. Dawno minyli běchu so časy, hdy móžachmy měšnikow a druhe duchowne wosoby z widłami tam a sem nosyć. Hdyž budu ja raz stary, budu měšnicy žadniši hač proch wokoło hód, a tuž so na kóždy pad zadani, kontakty z nimi hajić.
Znowa čitała ... słowniki a přiručki
W serbskej literaturje chowaja so mnohe drohoćinki, na kotrež je trjeba znowa skedźbnić, zo njebychu so pozabyli. Wotpowědne impulsy chce awtorka serbskim čitarkam a čitarjam dawać.
Wězo nječitam słowniki a leksikony znowa, ale stajnje zaso do nich pohladam a w nich čitam. Wone su mi w powołanskim žiwjenju njeparujomny grat byli. Runje tak kaž mi je so mnohim lektorkam, redaktoram, wučerkam, duchownym, awtorkam, přełožowarjam, wědomostnicam a dalšim pisacym zešło. A tež nětko, hdyž na wuměnku něšto pisam abo přehladuju, trjebam słowniki a přiručki. Štóž sej serbsku rěč waži, spyta ju bjez zmylkow nałožować.
Bywši Brigadny dom přetwarjeja
Twarske róšty a kran na Kurta Pchalekowej 20 do 26 w Budyšinje hižo dlěši čas na to skedźbnjeja, zo so tu domske na moderne, dźensnišemu standardej wotpowědowace bydlenja přetwarjeja.
We 1980lětach je so na prózdnym městnje wot zachoda bywšeje kofejownje Serbskeho domu na Pchalekowej hač ke Brigadnemu domej eksperimentelny twar (Serie WBS 70) natwarił. Nětčiši přetwar tehdom moderneho twara kaž tež Brigadneho domu je planowała a přewzała Budyska bydlenjotwarska towaršnosć (BWB). Z přetwarom nastanje 26 dwu- do pjećrumowych bydlenjow, kiž změja 55 do 100 kwadratnych metrow. Za stare twarjenje Brigadneho domu su předwidźane štyri bydlenja, na kóždej etaži jedne. Wšitke bydlenja budu z liftom přistupne a z balkonom wuhotowane. Z balkona skići so nowym wobydlerjam wuhlad na dwór Serbskeho doma a snano zhonja wo powójnskich stawiznach Serbow na tutym městnje, konkretnje tež wo nastaću a wužiwanju Brigadneho domu.
Dom w běhu jednoho lěta nastał
foto: Adobe StockTIP 5:Wotputać a kreatiwny byćTIP 4:Poćahi ...
TIP 5: Wotputać a kreatiwny być
TIP 4: Poćahi pěstować
TIP 3: Sport pomha
TIP 2: Na zežiwjenje dźiwać
Popřej sej přestawki wot wšědneho dnja. Chiba
ći wellness-poskitki abo kreatiwny hobby při tym
pomhaja. Předewšěm kreatiwne a tworićelske
dźěło našu psychu posylnja, dokelž widźimy,
zo smy něšto zeskutkownili.
Dobra rozmołwa z přećelemi
a swójbu izolaciji wotpomha. Tu móžeš wo swojich začućach rěčeć a špihelować,
štož će runje zaběra. Tak dóstanješ podpěru
a so sam njestresuješ.
Hdyž so wonka zahe ćmička, druhdy njeje lochko, wokomik namakać, wonka sportować. Sport nutřka je tuž dobra
alternatiwa. Byrnjež druhdy ćežko było so motiwować: Sport je najlěpši srědk za tworjenje hormona zbóžnosće. Tež
wobtok kreje a wukonliwosć wutroby efektiwnje ze sporta profitujetej.
Marki drasty specielnje za prawicarsko-ekstremistiske cilowe skupiny. ...
CONSDAPLE
Ze stilom loga připodobnja firma swoje logo wědomje marce Lonsdale. Jako bě so mjenujcy Lonsdale započinał za mnohotnosć a tolerancu zasadźować, běchu so prawicarjo wotwobroćili. Consdaple je tutu škałobu na wikach pjelnił. Wažne na mjenje je předewšěm, zo pismiki NSDAP dospołnje w nim widźiš. Nad napisom je často logo, kotryž na nacionalsocialistiskeho worjoła dopomina. Ludźom, kotřiž w tajkej drasće pod wočinjenej kapu chodźa, hrozy chłostanje.
ANSGAR ARYAN
DRASTA
Drasta za neonacijow wot neonacijow, bjez swójskeho labela
Marki, kotrež so zaměrnje na prawicarjow měrjaTute marki drastow su so na kupcow ze scenow specializowali, kiž so z namocu identifikuja. Tohodla je prawicarscy ekstremisća lubuja. Tute zawody, kotrychž cil drje w prěnim rjedźe je financielny dobytk, maja zdźěla styki do prawicarskeho miljeja. Njedeklaruja pak swoje produkty wuraznje jako za prawicarskich ekstremistow.
Někotre přikłady: TRUBLEMAKER, PIT BULL, DOBERMANN,
HOOLIGAN STREETWEAR, PRO VIOLENCE
Drasta je přeco hižo tež wěsty towaršnostny kode – to rěka, zo wěste skupiny towaršnosće wěstu drastu jako symbol přisłušnosće skupinje wužiwaja. Wosebje rozšěrjena je tuta praktika dźensa w prawicarskich kruhach. Smy so za was wo tym informowali, w kotrych markach prawicarjo wosebje rady chodźa,
sprěnja, zo njebyšće sej bjez wotpohlada tajku drastu kupili, ale tež, zo byšće swój socialny wobswět
na problematiski pozadk drasty skedźbnili. Nic naposledk was tuta wěda tež na puću škita,
Wjedźe tradiciju hatarstwa w swójbje dale
Minakałčan Lars Hempel předstaji swój rybarski zawod, kotryž je wot nana přewzał
W swojim wšědnym dźěle přinošuja łužiscy rybarjo tomu, zo sej našu lětstotki staru kulturnu krajinu zdźeržimy. Woni njerjedźa a njeponowjeja jenož haty, ale hladaja tež pućiki a łuki kołowokoło nich. Nic naposledk zastaraja nas z přirodnymi, regionalnymi a čerstwymi produktami. 45lětny Lars Hempel je rybar a hatar w třećej generaciji w swójbnym zawodźe w Minakale. Wo lětušich žnjach rybow, wo wuměnjenjach, předsudkach, problemach kaž tež wo přichodźe zawoda je so Andreas Kirschke z nim rozmołwjał.
Knježe Hempelo, běše 2025 dobre lěto za rybarja?
L. Hempel: Haj. Ryby su so najebać suchoty w nalěću derje wuwili. Wosebje w aprylu a meji smy přeniłku wodu w někotrych hatach měli. Tohodla sym so nad spadkami w juliju a awgusće ćim bóle wjeselił, tež hdyž wone haty połnje napjelnili njejsu.
Kak wulki je Waš rybarski zawod? Kelko ludźi tule dźěła?
Krasny kraj (nic jenož) wina
Južna Morawa wabi z njeličomnymi kulturnymi poskitkami a tradicijemi wo hosći
Nowogotiski hród w Lednicach z parkom w jendźelskim stilu je jedna z njeličomnych žadnostkow kulturneje krajiny Lednice-Valtice, kotraž słuša wot 1996 do swětoweho herbstwa UNESCO. W lěće 2024 zličichu w hrodźe wjac hač 300 000 wopytowarjow.„Tu je ten krasny kraj, co nám život, zdravi a vino dává.“ We 800 lět starej wsy Vrbice na juhu Morawy pyši tele hrónčko zachodne durje jedneje z njeličomnych winowych pincow – Češa praja jim sklep. Žiwjenje, strowota a wino su tež mnohim pućowacym z přičinu, sej wony krasny blečk Europy wotkryć. Z Łužicy sej tam z awtom w něšto wjac hač pjeć hodźinach dojědźeš.
Za „winowych turistow“ drje je pózdnje lěćo abo nazyma najlěpši čas, Morawu wopytać. Tola akcije koło wokoło wina njepřewjeduja so jeno w času winowych žnjow, kaž by to čłowjek snadź wočakował. W lětušej protyce zarjadowanjow bě prěni termin 9. januara, jako w městačku Hustopeče štyrjo wokolni winicarjo swójske wino k woptawanju poskićichu a zajimcam dohlad do swojeho dźěła a produkcije dachu.
