W Serbach namakaš fascinowacy swět
Krzysztof Golwiej powěda, što na Serbach wobdźiwa a čehodla móža Serbja Šlezičanam z přikładom być
Krzysztof Golwiej z pólskich Katowic je nowa hwězda europskeje sorabistiki. Za Serbow so hakle tři lěta dokładnišo zajimuje, a jeho přistup je njewšědny abo lěpje prajene bajkojty. Wón je móhłrjec prototyp noweho sorabista w tym zmysle, zo jara aktiwnje nimale wšitke online-poskitki Serbow wužiwa. Na jeho wosobje widźiš, zo serbski digitalny system funguje. Wot dźensnišeho so druhi raz na ferialnym kursu serbšćiny wobdźěla. Nic jenož wo tym je so Čech Lukáš Novosad z tutym Polakom serbsce rozmołwjał.
Kak sće na serbšćinu přišoł?
Dom Jana Skale w Dziedzicach spotorhany
Z domom so tež pomjatna tafla za serbskeho nowinarja a basnika zhubiła
Jězba po Pólskej wjedźeše mje njedawno tež do Namysłówskich stron. Kónčina je za Serbow zwjazana ze serbskim nowinarjom a basnikom Janom Skalu, kotryž bě tam kónc wójny 1945 zahinył a bu pozdźišo na wšelake wašnje česćeny.
Nowinar a narodowc
Jan Skala pochadźeše z Njebjelčic, hdźež bě so 1889 do dźěłaćerskeje swójby narodźił. Powołansce skutkowaše jako žurnalist a redaktor pola wšelakich nowin a časopisow w Běłej Wodźe, Budyšinje, Praze a Berlinje. Jako zamołwity redaktor časopisa narodnych mjeńšin bě angažowany kritikar němskeje mjeńšinoweje politiki. Nimo toho wustupowaše jako serbski basnik, spisowaćel a narodowc. Nacionalsocialisća zapowědźichu jemu dowolnosć, žurnalistisce dale skutkować, a jeho na dlěši čas zajachu. Po tym dźěłaše we wšelakich priwatnych předewzaćach w Budyšinje a Berlinje. Hrožaceho bombardowanja němskeje stolicy dla wućekny sej 1943 ze swójbu do Delnjeje Šleskeje, hdźež namakachu hospodu pola přiwuznych mandźelskeje w Dziedzicach (tehdy Erbenfeld).
Kał, morchej a tomata su nětko barba na postrownych kartach
Hodźinu projekta dla nóžkować je za dźěći a młodostnych wěste wužadanje. We Wodowych Hendrichecach pak su tole nětko činili a tak nawuknyli, kak móže ze zeleniny přirodna a scyła nješkódna barba nastać.
Čerwjeny kał warić kóždy móže – z njeho barbu dźěłać pak jenož najmjenje ludźi. Dźěći a młodostni, kiž tuchwilu w prózdninskim lěhwje we Wodowych Hendrichecach přebywaja, su pak tole minjenu srjedu nawuknyli. Čerwjeny kał, morchej a łopjena tomaty běchu 59 serbskim prózdninarjam zakład za dohromady pjeć barbow. Claudia Pohl, sobudźěłaćerka towarstwa Lebens(T)räume w Nowych Jěžercach, je jim rozkładowała, kak so z kruteje zeleniny barba stanje. Za to dyrbjachu woni rostliny najprjedy do małych kruchow rozkrać a je z pěsću (Stößel) cyle drobnje roztołkać.
Zo bychu jušku wot kuskow dźělili, składźechu dźěći trjenčka do křidkow. Wužimajo měšeńcu zeleniny a juški nahromadźichu šwarnje wjele brěčki. Ta tomatowych łopjenow bě zelena kaž trawa, brěčka morchejow ćmowje oranžojta a kała wioletna.
Swjataj Cyril a Metod – w pražniku?
Kryštof Peršín rozprawja wo swojim putnikowanju do Velehrada
Mjeztym zo dźěławy lud Sakskeje mjez swjatkami a Dnjom němskeje jednoty zakonsce postajeny swjaty dźeń nima, wužiwaja Češa w lěću samo dwaj tajkej dnjej za sobu – 5. a 6. pražnika. Zo stej dnjej swobodnej, jako dźěćo njepytnych. W Čěskej mamy kruće postajeny prózdninski čas (wot 1. julija do 31. awgusta), tohodla tak abo znak ženje šula njebě. Nětko zaso w Němskej dźěłam, potajkim wot tuteju swjateju dnjow zaso ničo nimam.
Wilhelm Szewczyk – pólski přećel Serbow
Lětsa 8. junija minu so 35. posmjertniny pólskeho prozaika, žurnalista, literarneho kritikarja, basnika, přełožowarja z němčiny, germanista a slědźerja němskorěčneje a serbskeje literatury Wilhelma Szewczyka. Nimale cyłe swoje žiwjenje bě wón zwjazany z Hornjej Šleskej a Katowicami.
Lětsa, 8. junija zhladowachmy na 35. posmjertniny pólskeho prozaista, žurnalista, literarneho kritikarja, basnika, přełožowarja z němčiny, germanista a slědźerja na polu němskorěčneje a serbskeje literatury Wilhelma Szewczyka (1916–1991). Nimale cyłe swoje žiwjenje bě wón zwjazany z Hornjej Šleskej a Katowicami.
Doma a druhdźe (5): Wopyt wustajeńcy
Na kulturnym polu nazhonjamy w Serbach wjele, štož je nam blisko a lubo. Ale tež to, štož je daloko preč, zamóže nas jimać a nam nowe impulsy dawać. Wo tym so w tutej rubrice pisa.
Čehodla so łužiski lěwanćik tak derje wuwiwa?
Dla lěwanćika přichadźa tuchwilu mnoho turistow do Łužicy. Štož započa so w lěće 2020 jako eksperiment, je so k wulkemu wuspěchej wuwiwało – z překwapjacym poskitkom na produktach.
Lěwanćik we Łužicy so derje wuwiwa. Agrarne drustwo z Niskeje chce plahowansku přestrjeń za njón hač do lěta 2027 potrojić. Před šěsć lětami startowa ratarski zawod w Sakskej jónkrótny modelowy projekt z fijałkojtymi kćějacymi rostlinami – po swójskich wuprajenjach na spočatku na 2,5 hektarach. „To je so jara derje wuwiło – lěpje hač běchmy na spočatku wočakowali“, zwurazni nawoda předsydstwa drustwa Andreas Graf. Minjeny tydźeń póndźelu zahajichu tam kóždolětne žně łužiskeho lěwanćika, kotryž runje najkrasnišo kćěje.
Hladajo na přiběracu suchotu je agrarne drustwo za alternatiwnymi rostlinami pytało, kotrež dadźa so nimo žita, rěpika, kukuricy a słónčnych róžow w regionje plahować. Štyri družiny lěwanćika, kotrež rostu na polu w Nišćanskim wjesnym dźělu Jězor, wuzwolichu so po kmanosći přezymowanja, Graf wopisa. Eksperiment je pokazał, zo rostliny tež přežiwja, hdyž leži sněh a mjerznje.
ViaThea – nadróžne dźiwadło je wočerstwjace
Dwurěčnosć jenož zapadnje Nysy dožiwili
Pokazam ći něšto, pój, pojědźemy na wulět“, praješe mi spočatk awgusta před štyrnaće lětami w běhu ferialneho rěčneho kursa jedyn z wučerjow Dušan Šołta. Nic jenož mi. Na kóncu smy pjećo – Dušan, moje sobukursistki Jitka, Eliška a Svatava a ja – z lektorowym awtkom do Zhorjelca na festiwal nadróžneho dźiwadła ViaThea wotjěli. Su mi jenož někotre dopomnjenki zwostali: Atmosfera stareho města, w kotrehož kulisach je so klankowe a pohibowe dźiwadło hrało, nóc jako jedyn z wažnych dźiwadłowych akterow abo naša Svatava z Dolních Bojanovic, kiž bě tak drobnuška, zo njeje přez hłowy ludźi ničo widźeć móhła a tohodla je wšitke předstajenja na mojim tyle sedźała. Lěta dołho sym sej slubił, zo chcu festiwal hišće jónu dožiwić. Jako bě lětsa kulojty třicety jubilej, sym swojej žonje a synej prajił: „Pokazam wamaj něšto, pójtaj, pojědźemy na wulět.“
Spominanje na sobuzałožerja Domowiny
K 100. posmjertninam serbskeho prócowarja Awgusta Lapšticha-Wojerowskeho
Zawod
Župa „Handrij Zejler“ spomina lětsa we wobłuku projekta „Via Sorabica HoyWoj“ na wusahowacu wosobinu serbskich stawiznow města Wojerecy. Dnja 13. julija 1926 zemrě we Wojerecach knihićišćer, wobsedźer ćišćernje, redaktor a serbski prócowar kaž tež angažowany měšćan Awgust Lapštich (1862–1926). Připisam jemu přidawk „Wojerowski“ tohodla, dokelž hrozy strach, zo so wón z něhdyšim wjesnjanostu 1931 wotbagrowaneje serbskeje wsy Bukojna ze samsnym mjenom (1883–1962) zaměni. Wužiwam składnosć 100. posmjertnin Wojerowskeho Lapšticha, zo bych jeho serbske skutkowanje wobswětlił. W tutym artiklu pak so koncentruju a wobmjezuju na jeho narodny skutk w pruskej Hornjej Łužicy, kotryž wězo tež na cyłe Serbstwo wuprudźeše.
Serbski pochad
Wječor poezije na česć Ćišinskeho
Lětsa před 170 lětami – 20. awgusta 1856 – je so w Kukowje Jakub Bart-Ćišinski narodźił
Po lětach hižo njewuhotowanych Swjedźenjow serbskeje poezije je so na nastork Benedikta Dyrlicha skupina pjeć bywšich čłonow předsydstwa Zwjazka serbskich wuměłcow rozsudźiła, na česć 170. narodnin Jakuba Barta-Ćišinskeho sobotu, 25. julija, wot 19 hodź. na zahrodźe Budyskeho Serbskeho instituta wuhotować wječork poezije. Wo tym je so Alfons Wićaz z basnikom a publicistom Benediktom Dyrlichom rozmołwjał.
Što ma poezija z tajkim wječorkom wosebje zbudźić a čehodla?
