Dźenik wuprawy studentow sorabistiki Lipšćanskeje, Praskeje a Drježdźanskeje uniwersity do Slepoho, we wulkim róžku 2026

9. februara 2026, 10:30

Sedźu na dźěle. Za woknom so hdys a hdys­ z mróčelow słónco smějkoce. ­Cyły Serbski dom je homeoffice dóstał, dokelž běchu jara hubjene wjedro připowědźili. Por zmužitych sobudźěłaćerjow (wosebje Budyšenjo) najebać to w běrowje koka. Čitam čěske powěsće: „Kolaps na awtodróze D1“, „Ćahi steja woškrota dla“, „WODŹERJO WOSTAŃĆE DOMA“. ­Započinam krizu dóstawać – popołdnju wočakuje mje wulět do Slepoho a slubich, zo po puću štyrjoch dalšich studentow zezběram. Z njebja prěnje sněženki padać počinaja. Hladam, hač mam hišće někotre nadhodźiny wyše, a w panice ­ćěkam ze Serbskeho domu k swojemu awtu. Tole so derje skónčić njemóže … ­Jědu 30 km/h pomału, puć z Budyšina do Kamjeneje traje město zwučenych dwaceći pjećdźesat mjeńšinow. Přede mnu leža hišće Łušć, Pančicy a Sulšecy.

9. februara 2026, 13:56

Na zakładnej šuli w Nowej Wsy roz­žohnuje so dźensa wjelelětna šulska nawodnica Karin Weiß po wjace hač 40 powołanskich lětach na wuměnk. Wona je kubłanišćo wot jeho załoženja w lěće 1992 nawjedowała.

Karin Weiß je w Nowej Wsy nad Sprjewju wotrostła, hdźež 63lětna dźensa tež bydli. Wona je wot 1. do 10. lětnika w ródnej wsy do šule chodźiła, štož běše tehdy polytechniska wyša šula. Za nju běše jasne, zo chce so z wučerku stać. Tuž je wona štyri lěta na wučerskim wustawje w Choćebuzu studowała. Ze zakónčenjom běše wona wučerka za šulerjow wot 1. do 4. lětnika. Za čas NDR njemóžachu sej nowi wučerjo wupytać, hdźe chcedźa wuwučować. To stat postajowaše a tuž wuwu­čowaše Karin Weiß prěnich pjeć lět w Gubinje a Wojerecach. 1988 pak bě w šuli w Nowej Wsy městno swobodne a tuž so wona do domizny nawróći. Po babyjowym lěće 1991 slědowaše nowy zazběh do powołanskeho žiwjenja, bórze na to bu za šulsku na­wodnicu pomjenowana, přetož 1992 sta so z POS zakładna a wyša šula po zakonju Zwjazkoweje republiki Němskeje.

Serbske powójnske hibanje před 80 lětami – 2. dźěl

Před 80 lětami bě Hornja Łužica mjez Budyšinom a Kamjencom krawne bitwišćo – wuraz „Dolina smjerće“ na to dopomina. Loni je Benedikt Cyž wo tym přinošk z třoch dźělow za Předźenak napisał. Tónkróć wěnuje so wón serbskemu powójnskemu hibanju před 80 lětami. Hibanje docpě swój wjeršk 27. januara 1946 z wólbu do Łužisko-serbskeho narodneho wuběrka, štož běše poprawny legitimowany politiski gremij w Hornjej Łužicy. Wuběrk bu wot Łužisko-serbskeje narodneje rady (ŁSNR) nawjedowany. Za čas NDR je so tuta doba mjenje abo bóle zamjelčała.

Dalše serbske iniciatiwy

W Sakskej je so 1. septembra 1945 nowe šulske lěto zahajiło. Wuskutki 12lětneje germanizacije běchu w serbskich šulach pytnyć. Wučerjo pobrachowachu. Z Łužicy wuhnaći wučerjo a duchowni so drje domoj nawróćichu, ale to njedosahaše, Někotři wučerjo njesmědźachu přisłušnosće w stronje NSDAP dla wuwučować. Tohodla bu 9. septembra prěni serbski kurs za nowowučerjow w Radworskim hrodźe zarjadowany.

Rozmołwa z reporterom Zbigniewom Rokitom wo hornjošleskej identiće, wo sporće a koparskich mišterstwach mjeńšinow

Pólski … pardon, šleski nowinar a reporter Zbigniew Rokita je w Pólskej znaty awtor knihow wo Šleskej, kotryž čitarjam wujasnjeć spyta, zo so w Pólskej aktualnje hornjošleska rewolucija identity wotměwa. Loni su Rokitu tež Češa zeznali, wšako stej w čěskim přełožku dwě jeho knize wušłoj. Jedna je wo nowych pólskich powójnskich teritorijach, štož je tež wuchodna Łužica. Druha jedna wo zwjazanosći socialistiskeje politiki z bulowym sportom. Dokelž so wopisowanje awtora de facto z něhdyšej serbskej a němskej kónčinu, mjeńšinowej identitu a prašenjemi wokoło­ tuchwilneje pólskeje mjeńši­noweje politiki zaběra, měnimy, zo so hodźi, tutoho reportera Serbam předstajić. Lukáš­ Novosad je so z nim rozmołwjał.

Do naju rozmołwy sće mje překwapił, hdyž sće so za to zajimował, kak je koparski klub Baník Ostrava z čěskeje Šleskeje hrał. Za njón so mjenujcy jako Polak z Katowic zajimujeće. Kak tomu?