Šešerjačk a Šešerjawka

pjatk, 27. měrca 2020 spisane wot:

K stawizničce prěnjeju wobrazoweju knižkow w serbskej rěči

Šešerjawka

Trundlata a włosata,

Šešerjawka mazana,

Tajka Šołćic Kata běše,

Do šule rad njechodźeše.

Pře wšě płoty lětaše,

Přez přěrowy skakaše,

Na wšěch hozdźach wona běše

Staršimaj so njelubješe.

Hladaj, wok’ło hata je,

Wobłoženje sčinjene,

Na nje Kata zalěze,

Holčisko, to njedušne!

Ale ach, ow njezbože,

Překuli so do łuže!

Žaba wótře zarjechta

A so na bok wuchowa.


Woboje zawěsće znajeće!? ­Prěnjej wobrazowej knižce w serbskej rěči za šulske dźěći. Štó wšo njeje wo nimaj hižo pisał: ­Rudolf Jenč 1960 w „Stawiznach serb­skeho pismowstwa“, „wudawarjo“ 1988 w mjezysłowje k nowoćišćej SWW jako ćeńki zešiwk, w Płomjenju 1990 Hańža Winarjec-Orsesowa, M. J. Nuk a Jurij Łušćanski 1994 a 1995 w Serbskich Nowinach, ja sam a Hinc Nagel w Lětopisu 1995 a 2001, Ruth Thiemannowa, Rajner Janec a Ingrid Juršikowa w Serbskich Nowinach 1997, 2003 a 2004, Pětš Janaš 2000 w Frankfurtskej Struwwelpost a skónčnje Dorothea Šołćina 2004 w dosłowje k wudaću přebasnjenja originalneho Hoffmannoweho Struwwelpetera.

Avatar abo avatarka?

Wopřijeće „avatar“ jewi so tule jako terminus technicus. We fachowej rěči indologije kaž tež nabožnych wědomosćow wopisuje hesło wšelake manifestacije boha resp. inkarnacije duše po předstawje hinduizma. Po tym modelu „pućuje“ wosobina wot žiwocha k žiwochej resp. wot tak mjenowaneje entity k entiće. Dalša interpretacija je, zo „zalěze sej“ bójske wědomje do swětneho ćěła. Wobkedźbujo ličbowu mystiku a z njej zwisowacu kosmologiju hinduizma to naposledk rěka, zo je kóžda/kóždy hižo wšitko a kóžda/kóždy był.

Jendźelšćina, kotruž prof. Wink we wšitkich swojich inkarnacijach nałožuje, je mjeztym dominowaca rěč wědomosće. Přiběrajcy wona bjez gramatiskeho genusa wuńdźe. Wotpowědnje so „avatar“ tu takrjec njezeserbšćeny a njesplažny wužiwa.


W tutej kolumnje powědaja štyrjo redakciji SN znaći mjezynarodni awtorojo, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich­ nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych­ mjeńšin.

Prěnja kročel k wobnowjenju Domowiny

pjatk, 20. měrca 2020 spisane wot:

Před 30 lětami wurjadny kongres Zwjazka Łužiskich Serbow w Budyšinje přewjedli

Něhdźe 550 Serbow běše so 17. měrca 1990 dopołdnja na wulkej žurli hotela „Město Budyšin“ w sprjewinym měsće k wurjadnemu kongresej Domowiny zešło. Na wosebitym posedźenju Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny 20. nowembra 1989 w Budyskim Serbskim domje běchu wobzamknyli, tajki wurjadny forum narodneje organizacije Serbow za 17. měrc 1990 zwołać.

Proces politiskeho přewróta w NDR žadaše sej wot w Nacionalnej fronće zjednoćenych stron a masowych organizacijow, do kotrychž Domowina słušeše, swoje dotalne skutkowanje sprawnje bilancować a nowe politiske nadawki postajić, kotrež přewrótej wotpowědowachu. Njespokojnosć ludźi z dotalnej politiku wodźaceje strony SED a knježerstwa, wobšěrne wobydlerske hibanje, wulke aktiwity wojowarjow za byrgarske prawa, mócne demonstracije, nowe ludowe hibanja kaž Nowy forum, Demokratiski zazběh, Demokratija nětko postarachu so wo towaršnostny přewrót w NDR.

Witajće do templa wuměłstwa!

pjatk, 20. měrca 2020 spisane wot:

50 milionow eurow za wobnowjenje galerije starych mištrow nałožili

Wuměłscy eksperća a fachowcy za wustajeńcy su so wo to starali, zo so Semperowa galerija w nowym swětle błyšći. Telko dźiwa a požitka tu hižo dołho wjace dožiwił njejsy. Galerija starych mištrow bě drje hižo přeco něšto cyle wosebiteho. Hačrunjež tam snano zyma abo trochu ćěmno było, hač wopyta ju wjele abo mało ludźi – galerija wosta stajna městnosć wosebiteje wabiwosće. Nětko pak je wustajenišćo hišće wyši schodźenk docpěło.

Załožena wot sakskich kralow słuša zběrka k najsławnišim a najwoblubowanišim na swěće. Mjez druhim tohodla, zo žane rubježniske wuměłstwo njewopřijima. Wšitke eksponaty su prawdosćiwje a wěcywustojnje nabyte abo darjene, a hižo za čas kralow běchu zjawnosći přistupne. Snano je to tež přičina, čehoždla su kralojo w Sakskej chětro woblubowani. Woni běchu so stajnje sylnje za kulturu zasadźeli. Jeničce knježeše-li wójna abo wulka woda, zběrku zawrěchu. ­A wšitcy so wo wobstatk starosćachu.

Słuša k najsławnišim a najwoblubowanišim na swěće

Škoda wo prócu a papjeru!

pjatk, 20. měrca 2020 spisane wot:

„Bautzen – Glanz und Tragik einer ­ostdeutschen Stadt“ rěka kniha ­Heidelbergčana Hansa-Jörga Staehle. Budyšan Robert Maćij je sej ju ­wobhladał a přečitał.

Čehodla Budyšin dźensa tajki je, kajkiž nastupajo „měšćansku struchłosć“, komercializaciju zjawnosće a politiskeho pačenja je? Tomu chce so w nakładni­stwje „regionalkultur“ wušła kniha „Bautzen – Glanz und Tragik einer ostdeutschen Stadt“ wěnować. Hans-Jörg Staehle njeje ju jenož napisał, wuhotował, sadźbu zestajał, wobrazy fotografował abo fotomontaže stajał, ale najskerje, kaž je w tym nakładnistwje z wašnjom, wudaće ze swójskeje kapsy zapłaćił. W partnerskim měsće Budyšina Heidelbergu bydlacy a z rodźenej Budyšanku (ze serbsko-němskimi korjenjemi) zmandźeleny Staehle sej mysli, zo je trjeba na přikładźe Budyšina rozswětlić, što w Budyšinje, w bywšej NDR, w zjednoćenej Němskej a po cyłym swěće wopak běži. To docyła tak njezajimawa mysl njeje, dokelž mamy w sprjewinym měsće wšelake hišće bóle přiwótřene konstelacije hač druhdźe. Tomule narokej pak awtor lědma wotpowěduje a hnydom na wšelakich runinach zwrěšći.

Dorost hižo čaka

pjatk, 13. měrca 2020 spisane wot:

Tójšto młodych a młódšich ludowych wuměłcow rady jejka debi

„Stari zajacy“ mjez debjerjemi serbskich jutrownych jejkow njetrje­baja so wo dorost starosćić. To su wiki ­jutrownych wikow minjeny kónc tydźenja w Budyskim Serbskim domje na­zornje pokazali. Tam bě tójšto młodych wobličow widźeć. Tak dožiwichu tam mjez druhim šěsćlětneho Constantina, syna Mandy Schulzoweje z Choćebuza, kiž jara rady tajke owalne drohoćinki ­debi. Abo wobě dźowce rodźeneje Bu­dyšanki Ines Trenšeloweje, kotraž ze swojej swójbu mjeztym w hessenskim Clim­bachu bydli a tam tradiciju, ju­trow­ne ­jejka pisanić, dale wjedźe a ju zdobom dale dawa. Vanessa a Linda wobdźělatej so hižo přez lěta ze swojej ma­ćerju na jutrownych wikach w sprjewinym měsće.

Karin Turek so w Hórnikecach wjele lět mnohostronsce čestnohamtsce angažuje

Něžny mały šmrěk bjez jehliny wopytowarjow zwjesela. Pyšeny z barbojtymi kulemi steji wón we wustajeńcy wobydlerskeho centruma. „To je přikład naslědnosće. Něhdy su štom před wo­henjom wuchowali, a tak móžemy jón dalše lěta wužiwać“, Anneliese Rösch rozłožuje. 84lětna je zhromadnje z dalšej kreatiwnej žonu, 67lětnej Karin Turek, poslednju hodownu wustajeńcu na temu „Kule a swěčki“ w Hórnikečanskim wobydlerskim centrumje organizowała a wuhotowała. Je to jenož jedna z jeje wšelakorych čestnohamtskich iniciatiwow we wsy.

We wulkej swójbje ma hłuboko sahace korjenje

Pohladnicy powědaja wo dawnych ča­sach, swědča wo podawkach a ludźoch. Alfons Handrik wotkrywa nam swět, na kotryž smy w minjenych lětach nima­le pozabyli.

Pohladnica z třomi rjanymi motiwami z Konjec je přewšo hódna a wosebje zajimawa, dokelž njejsu jenož podpisy fotow serbsce podate. Runočasnje zhoniš z postrowom tež serbske pomjenowanje wsy w dźensnišej Ralbičansko-Róžeńčanskej gmejnje. Pohladnica, dźěło znateho Kamjenskeho fotografa Curta Borna, wuńdźe spočatk minjeneho lětstotka. Na zadnjej stronje, kotraž je z pjeć pjenježkami frankěrowana, maš, kaž bě to swój čas z wašnjom, nimo po­dateje adresy dwaj kołkaj. Jónu, zo bu karta 24. nowembra 1903 w Róžeńće wotpósłana, a tamny, zo je dźeń pozdźišo we Wotrowje dóšła. Swědči to wo tym, kak spěšny póst tehdy hižo bě.

Wóskowanje wjacebarbne:

1. Sandra Siegert Lubij

2. Bettina Borcherding Rahden

3. Heidemarie Hoeftowa Mały Wjelkow

Wóskowanje jednobarbne:

1. Friederike Zobelowa Kamjenc

2. Ines Trenšelowa Climbach

3. Bettina Borcherding Rahden

Bosěrowanje wjacebarbne:

1. Beatris Sachse Mikow

2. Rebecca Herold Uhlstädt-Kirchhasel

3. Ines Trenšelowa Climbach

Bosěrowanje jednobarbne:

1. Beatris Sachse Mikow

2. Heidemarie Hoeftowa Mały Wjelkow

3. Ines Trenšelowa Climbach

Škrabanje:

1. Carola Stauberowa Berlin

2. Kurt Pluta Běła Woda

3. Helga Kalusowa Wětošow

Wužrawanje:

1. Sylke Roßbachojc-Schreierowa Choćebuz

2. Edeltraud Gründelowa Wojerecy

3. Dagmar Roßbachowa Choćebuz

Připóznawanske myto 2020:

wóskowanje wjacebarbne:

Horst Fabian Drježdźany

Axel Amthor Běła Woda

bosěrowanje wjacebarbne:

Petra Nakońcowa Slepo

škrabanje:

Werner Zaroba Wojerecy

wužrawanje:

Helena Palmanowa Budyšin

Spěchowanske myto 2020:

wóskowanje wjacebarbne:

Wiebke Zimmermann Markersdorf

wóskowanje jednobarbne:

Mandy Schulzowa Choćebuz

Nětko gymnaziasća knihu pisaja

pjatk, 13. měrca 2020 spisane wot:
Lektorka Weronika Žurowa (naprawo) a zhotowjer Tomaš Šołta (nalěwo) staj šulerjam projekt njedawno bliže předstajiłoj a staj hižo nětko na wuslědki spisowaćelow jara wćipnaj!
Foto: SN/Hanka ŠěnecPod hesłom „Naša serbska kniha“ pokročuje Ludowe nakładnistwo Domowina lětsa ze swojim wosebitym projektom za šulerjow. Po lońšim jara wuspěš­nym zazběhu z Ralbi­čanskimi wy­šimi šulerjemi ma w přichodnych tydźenjach kniha ze 7. lětnikom Serbskeho gym­nazija Budyšin na­stać. Ralbiče­njo zaběrachu so z fabu­lemi. Budy­scy gymnaziasća smědźa so na temu „Koło­běh lěta – počasy, nałožki“ na polu lyriki wuspytać. Nimo pisanja swójskeje knihi poskića na­kład­nistwo šulerjam, proces jeje nastaća přewodźeć. K tomu słuša zestajenje prě­nički kaž tež marketing, z kotrymž budu so holcy a hólcy wosebje hladajo na pre­mje­ru rozestajeć. Na te wašnje zeznajomje­ja so tohorunja z dźěłom a z powołanjemi w na­kładnistwje. Wjele wuspěcha tuž awtorami! Waš Dźěćiznak

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND