Sym Jadwiga a dźěłach lěto w Grjekskej. Loni kónc měrca požadach so pola ­organizacije DJiA wo to, wukonjeć ­dobrowólne socialne lěto. Cyły projekt na kupje Rhodos so wot němskeje žony Rose Pakakis organizowaše.

Dokładnje dźěłach dźesać měsacow w starowni a w domje za zbrašenych dorosćenych a dwaj měsacaj w domje za zbrašene dźěći. Dźěło w starowni njesłušeše stajnje k dźěłu dobrowólnych. Hakle wot lěta 2019 su tam pomocnicy zasadźeni. Rose bě spóznała, zo je tež w starowni pomoc trěbna. 

Nowy žiwjenski wotrězk w Kanadźe

pjatk, 28. apryla 2023 spisane wot:

Juliane Hübenthalec (19) pochadźa ze Šunowa a jeje wuj Daniel Dinar (24) z Nowoslic. Tučasnje bydlitaj wonaj w kanadiskim ­měsće Whitehorse, stolicy regiona Yukon z ně­hdźe 30 000 wobydlerjemi. Čehodla ­běše puć młodostneju runje do sewjeroameriskeho kraja wjedł a što móžeštaj w zašłym času wšitko dožiwić, wo tym je so Jan ­Bogusz z nimaj rozmołwjał.

Waju žiwjenje w Kanadźe je zwjazane z wěstej pjekarnju. Što so za tutej stawi­znu dokładnje chowa?

J. Hübenthalec: „Alpine Bakery“, tak rěka pjekarnja we Whitehorsu, kotraž bu před wjace hač 30 lětami wotewrjena. Wosom ludźi, mjez druhim tež mojej staršej, tu dźěła. Hač na jednu wosobu ­wšitcy z Němskeje pochadźeja. Mojej staršej staj sej žiwjenski són spjelniłoj, jako w lěće 2021 jako cyła swójba do Kanady wupućowachmy.

Danielo, čehodla sće Wy potom loni tež do Kanady slědował?

118 lět stara je magnolija při Radušanskim młynje w Błótach. W swojej tuchwilnej kćějacej pyše njeskića wona jenož wuchodźowarjam abo kolesowarjam nimowjeduceje Kórkoweje kolesowarskeje šćežki wulkotny napohlad. Přewšo woblubowana je mjez fotografami přirody. Domoródni rěča hižo wo „putniskim městnje“, kotrež zda so štom jim być. Swjatki póndźelu budźe historiski młyn we wobłuku Dnja młynow přistupny. Foto: Peter Becker

Posoł nalěća

při Radušanskim młynje


Skrótšeny wurězk ze swjedźenskeje narěče składnostnje wotewrjenja Kita Lorencoweho archiwa w Berlinje

Archiw Berlinskeje Akademije wuměłstwow (AdK) je najwuznamniši interdisciplinarny archiw za wuměłstwo a kulturu moderny w němskim rěčnym rumje. Jeho centralny nadawk je, wuměłsce a kulturnostawiznisce wažne archiwy, zběrki a twórby ze wšěch wuměłskich spartow časa po 1900 nabyć, katalogizować a wědomosći kaž tež zajimowanej zjawnosći k dispoziciji stajeć. Z Kita Lorencowym archiwom jako nětko šestym jeničkim awtorej wěnowanym wobchowanišćom pod třěchu akademije je „dospołny wobstatk manuskriptow a korespondency awtora“ w stolicy Němskeje přistupny. Na tym městnje wozjewjamy wurězk ze swjedźenskeje narěče nawodnicy sekcije literatura AdK Kerstin Hensel składnostnje wotewrjenja archiwa 21. měrca.

Arnošta Mukowe listowanje z bosnisko-chorwatskim přećelom Serbow Josipom Milakovićom so wozjewiło

Pedagogiska fakulta Jana Evange­listy Purkynjoweje uniwersity w Ústíju nad Labem je wudała druhu knihu swojeho sobudźěłaćerja Zdeněka Valenty. Prěnička rozjimaše korespondencu Arnošta Muki z Čechom Adolfom Černým, nowostka měri so na Josipa Milakovića (1861–1921). Chorwat narodźi so w Samoborje blisko Zagreba. Njedostudowawši bohosłowstwo sta so z nowinarjom. Lěta 1887 złoži wučerske pruwowanje za měšćanske šule a při­staji so jako pedagog w Bosnje. Basnješe a přełožowaše ze słowjanskich rěčow.

Zajim Juhosłowjana za Serbow bě Adolf Černý we wobłuku wopyta Sara­jewa w nalětniku 1899 zbudźił. Wón spo­srěd­kowa jemu pisomny zwisk k Muce. Wuwiwaca so korespondenca wopřijima 114 publikowanych dopisow a dopisnicow.

W serbskej literaturje chowaja so mnohe drohoćinki, na kotrež znowa skedźbnić je trjeba, zo njebychu so pozabyli.

Wotpowědne impulsy chce awtorka

serbskim čitarkam a čitarjam z rjadom „Znowa čitała“ dawać.

Hižo dlěje hač 40 lět čitam delnjoserbski tydźenik Nowy Casnik. Skazach sej abonement, dokelž chcych delnjoserbšćinu znajmjeńša pasiwnje wobknježić a so prawidłownje wo Delnjej Łužicy informować. Woboje je so tak někak radźiło. Přez dźěło w nakładnistwje a wězo přez Nowy Casnik so delnjoserbskemu swětej bližach a zwiski so w běhu lětdźesatkow pohłubšichu. Tež literatura ma na tym swój podźěl. Wo Minje Witkojc sym na tutym městnje hižo pisała. W lěće 1991 wuńdźechu dopomnjenki Herberta Nowaka „Moje pocynki a njepocynki“. Cyłu delnjoserbsku knihu sej přečitać njebě tak jednore kaž z nowinskim artiklom. Dyrbjach so mócnje napinać. Ale kniha je do kapitlow rjadowana, je w dobrej ludowej serbšćinje a ze sebjeironiju a humorom napisana. To čitanje w nowej rěči nimoměry wolóžuje.

Konstruktiwna a přihódna SEŚ 2023

pjatk, 21. apryla 2023 spisane wot:

Zetkanje serbskich, předewšěm swobodnje a často čestnohamtsce skutkowacych kulturnikow

„Seś“ (delnjoserbsce: syć) je iniciatiwa, wutworjena ze zaměrom, „styki mjez serbskimi wuměłčemi a wuměłcami kaž tež kulturnicami a kulturnikami z cyłeje Łužicy tworić, zo bychu so wuměnjeli, podpěrali a zhromadne projekty wuwiwali a zwoprawdźeli“. Na lětušim, dwu­dnjowskim zetkanju pod hesłom „SEŚ 2023“ spočatk nalětnika w Budyšinje wobdźělichu so něhdźe 20 akterkow a akterow, kotřiž na rozdźělnych polach na přikład hudźby, literatury, designa a/abo awdiowizuelneho wuměłstwa skutkuja. Nimo toho běchu towarstwa Dźěłań dźeń, barakka a Meta Solis, Kolektiw Wakuum, iniciatiwa Bautzen.Rocks, Ludowe nakładnistwo Domowina, Łužiski institut a sakska społnomócnjena za serbske naležnosće Madlena Malinkec zastupjeni (SN rozprawjachu).

Moskwa sylzam njewěri

pjatk, 21. apryla 2023 spisane wot:

W tutej kolum­nje powěda wosom redakciji SN znatych mjezy­narodnych awtorow, wotměnjacy so pod pseudonymom „prof. Wink“, jónu wob měsac wo swojich nazhonjenjach a dožiwjenjach we wobłuku zetkanja kulturow, identitow, rěčow a narodnych mjeńšin.

Běše srjedź nowembra lěta 1989 – krótko do přewróta w socialistiskich krajach wuchodneje Europy. Prof. Wink bě po dlěšim přebywanju w Dagestanje runje w Moskwje, zwotkel chcyše so z lětadłom do ródneho tehdy tež „socialistiskeho“ kraja wróćić.

Cyła wěcka wšak měješe špak. Winkowy lětanski lisćik bě „wotewrjeny“ – to rěka, zo njebě na kruty datum a lět wjazany. Běše tuž trjeba sej rezerwaciju wobstarać – wšitke lěty do kraja profesora pak běchu hižo dołhi čas wupředate.

Tak zbywaše jemu jenička móžnosć, mjenujcy so wšědnje na lětanišćo Šeremetjewo podawać a na to čakać, hač někajke sydadło swobodne njewostanje. Wón pak njeměješe zbožo, kóžde lětadło stajnje dospołnje wobsadźene wotleći. Trochu zadwělowany samo z nawjedowacym personalom wón wo swojim problemje porěča, kotryž pak žadynžkuli zajim za jeho naležnosć njepokaza.

Kamjenski wuměłc Gottfried Zawatzki inscenowaše twórbu „Bóh wumóž nas“ w lěće 1960 na křidoćišću. Twórba je we wobsydstwje załožby Ernst-Rietschela w Połčnicy.. Jürgen Matschie

Jěchanska terapeutka Ellen Smolina zmóžnja swojim klientam cyle nowe nazhonjenja ze štyrinohačemi

„Kóń skutkuje w jěchanskej ­terapiji jako motiwator.“

Kaž tak rjenje rěka, su ludźo na chribjeće koni zbožowni. Na tym ­zawěrno něšto je. Mjez čłowjekom a štyrinohačom móže cyle wosebity poćah nastać. Tole nazhonja Ellen Smolina w Hórkach, hdźež poskića wona na swójbnym štyristronskim statoku jěchansku terapiju. Tak je hižo mnohim dźěćom a dorosćenym pomhała.

nowostki LND