Otfrieda Preußlerowa wjele mytowana twórba „Krabat“ z lěta 1971 słuša k němskorěčnym klasikarjam młodźinskeje literatury. Wona předleži we wjace hač 37 přełožkach – wot tutoho lěta tež w hornjoserbšćinje. Serbska wersija „Krabat a čorny mišter“ bu wot Lubiny Hajduk-Veljkovićoweje a Dušana Hajduka-Veljkovića přełožena a wuńdźe jako kapsna kniha w jeju nakładnistwje Veles.
Štóž je na awtodróze po puću do Južneho Tirola, měł na kóždy pad w klóštrje Neustift w Vahrnje pola Brixena pozastać a přestawku zapołožić. Klóšter je hižo nimale 900 lět wažny kulturny centrum Južneho Tirola, hdźež móža sej wopytowarjo bohate stawizny kónčiny wotkryć a spřistupnić.
W klóštrje Neustift čiłe žiwjenje knježi. Štóž so ze sewjera abo wuchoda přichadźejo něhdyšemu biskopskemu městu Brixen bliži, tomu napadnu na kóždy pad wšelakore wulke twarjenja, kotrež hromadźe wobšěrny kompleks klóštra Neustift tworja. Do klóšterskeho skutka wosrjedź najsewjernišich winicow Južneho Tirola słušeja wjacore zawody, kotrež so hospodarsce dospołnje sami noša.
Ležownosćow klóštra we wysokosći mjez 600 a 900 metrami, čerstweje klimy a mineraliskeje pódy dla plahuja so předewšěm typiske běłe wina. Čerwjene winowe družiny rostu w Eppanje, hdźež klóšter tohorunja ležownosće wobhospodarja. Kubło z winami słuša do jednoho z najbóle renoměrowanych w dole Eisacktal.
Serbin w Texasu je srjedźišćo najwuznamnišeje serbskeje kolonije w zamórskich krajach. Wot jeje załoženja 1855 słužachu wosadźe w běhu nimale sto lět třo serbscy fararjo: hač do 1883 Jan Kilian, hač do 1920 jeho syn Hermann a hač do 1947 Hermann Schmidt. Jeho 150. narodniny tele dny wopominamy – dobra to składnosć, sej jeho žiwjenje a skutkowanje wuwědomić.
Syn Serbinskeje wosady
Hermann Schmidt narodźi so 6. decembra 1875 jako najstarše dźěćo serbskej ratarskej swójbje w Serbinje. Jeho nan Jurij Kowar (George Schmidt) pochadźeše z Krynhelec pola Klětnoho a bě po nawróće z Awstrisko-pruskeje wójny 1866 jako młody muž kónc 1860tych lět do Serbina wupućował. Tam so jako ratar zasydli a namaka sej 1875 w Hanje Krawžic (Hanna Krause) serbsku njewjestu. Kowar bě jich poprawne swójbne mjeno, přeněmčene hamtske mjeno Schmidt bě nan z wojerskeje słužby sobu dom přiwjezł.
Skupina „Symbioza A-Ž“ prezentowaše wosebity
dyrdomdej. Pytajo za złotej tačelu słowjanskeje popoweje hudźby předstajachu jako znata kultowa Olsenowa cwólba „zadobyće“ do Serbskeho muzeja a zahorichu publikum ze žortnymi scenami. Hižo wjacore lěta zaruča skupina Symbiosa A-Ž ze swojimi kreatiwnymi idejemi na schadźowance lóštnu zabawu.
Runja lětušim maturantam SGB skutkowaše tež skupina „Formlos“ lětsa prěni raz w programje sobu. Nowa skupina z kruha serbskich studowacych bě sej za swój debit tohorunja kabaretny přinošk wumysliła. Ze žortnej satiru předstajichu wšědny dźeń w serbskich towarstwach.
Z humorom a přiwšěm kritisce wujasnichu w swojich scenach, zo něštožkuli w serbskich institucijach skerje zwjeršnje funguje a zo je kwalifikacija přistajenych, kiž měła poprawom w srjedźišću stać, skerje pódlanska wěc.
Z drobnym humorom, spěšnymi
Lěto jako sudnik na kopanišću
Matheo Gruber je sudnik Sokoła Ralbicy/Hórki a jako tajki na hrajnišćach Hornjeje Łužicy
po puću. Za Serbske Nowiny wón tule bilancuje, kak bě k tomu dóšło,
zo scyła sudnik je a čehodla móhł so kóždy zajimowany abo móhła so kóžda
zajimowana ze sudnikom resp. sudnicu stać.
Loni bě so nas trenar w koparskim mustwje w Ralbicach prašał, štó chcył so ze sudnikom stać. To so mi zajimawe zda. Hnydom po treningu sym so swojeju staršeju woprašał, hač směm so na sudnika wukubłać dać. Mać a nan běštaj wo ideji zahorjenaj, a tak mje mać na druhi dźeń pola zamołwitych přizjewi.
Cyłu chwilu hižo zaběraja mje druhe kraje a kultury. Wjeselach so dołho na šulsku wuměnu z Bretonskej. Ale kaž to tak je, ležach na dnju wotjězda z wirusom chora we łožu a běch přewšo zrudna. Tehdy hišće njewědźach, zo nastaju so połdra lěta pozdźišo tola do francoskorěčneje swójby – a to samo na druhim kóncu swěta. Sym hłownje do wukraja šła, dokelž chcych francošćinu wuknyć. Při wupytanju zhonich, zo ma Kanada nimo jendźelskeho dźěla tež francoski a samo bilingualny dźěl. Tón mje potom doskónčnje pohnu so tam na wukrajne lěto podać.
Štwórtk, 28. awgusta 2025, stanych w 3 hodź., zo bych tři hodźiny pozdźišo wot Berlinskeho lětanišća wotlećała. W Amsterdamje so cyła skupina mojeje jězbneje organizacije zetka. Wottam lećach na to wosom hodźin do najwjetšeho kanadiskeho města Toronto. Přizemich w 13:20 hodź. tamnišeho časa. Tu čakaše nětko na nas jědnaćoch prěni zhromadny kónc tydźenja orientacije, po kotrymž mějachmy so potom do swójbow podać. Wšitcy běchmy rozpjeršeni a napjeći, što nas tu na tamnym boku Atlantika wočakuje, a nasrěbachmy so prěnich zaćišćow po puću do hotela.
Kaž kiće wisaja wone na štomach. Hałuzy so pod ćežkimi płodami zhibuja. Štomy połne jabłukow měješe Christoph Schuster lětsa na něhdźe 9,5 hektarow wulkej płoninje w Skanecach pola Malešec. „2025 je wuwzaćne lěto. Tajke bohate žně jabłukow hišće ženje njeběchu“, wjeseli so farar, wučer nabožiny a mišter štomownje. „To zaležeše na dobrym času, hdyž štomy w nalěću kćějachu. Wuměnjenja běchu idealne.“ Hordźe pokazuje wón na łužiske nalikowe jabłuko. Zeleno-čerwjene, słódke, juškojte jabłuka do pózdnjeho oktobra zrawja. Wone so jara dołho dźerža. Płody samo zymu přetraja, jelizo so fachowje derje składuja. Nimo družinow kaž kejžora Wilhelma, žołteho jabłuka abo princa Albrechta z Pruskeje słuša łužiske nalikowe jabłuko k historiskim na Christopha Schusterowych sadowych łukach.
Serbska rěč je w ćežkim połoženju, dokelž ličba rěčnikow woteběra. Za jeje stabilizaciju so wjele čini, samo wo rozrosće na stotysac rěčnikow so zjawnje soni. Njedawno je dr. Měrćin Wałda wuslědki swojich rešeršow wo ličbje serbsce rěčacych we Łužicy předstajił (SN, Předźenak 24.10.2025), tež Křesćan Krawc so w narodnym nastupanju stysknym myslam hižo njewuwinje (SN 11.11.2025). Jeju rozwažowanjam přidam tule swoje dopóznaća z historiskeho wuwića w ewangelskich Serbach. Na přikładźe Hodźijskeje wosady chcu pokazać, kak přeněmčenje wotběži, na kajke wašnje a z kotrym wuspěchom su spytali tajkemu wuwiću zadźěwać, a što móhło z toho za nas dźensnišich sćěhować.
Narodne wuwiće wobydlerstwa
Štóž je Johanu Wjeselic jónu na kopanišću dožiwił, hnydom pytnje: Tu steji młoda žona, kotraž z wutrobu za bulom honi. Rodźena Radworčanka wotkry hižo w młodych lětach swoju lubosć ke kopańcy a přesadźi ju z wjele rozpalitosću, pilnosću a zaměrnosću. Jeje koparska karjera započa so pola ST 1922 Radwor, hdźež steješe hižo ze štyrjomi lětami z bambinijemi na hrajnišću. „Hižo jako dźěćo sym pytnyła: Kopańca njeje za mnje jenož někajki hobby – ně, to je hižo wjace hač 11 lět moje žiwjenje“, wona powěda. W Radworju hraješe bjezwuwzaćnje z hólcami, na čož je dźensa wosebje horda. „Sym dźakowna za tutón čas, móžach sej wjele wothladać a wuknjech prawje kopańcu hrać.“ Po swojim času w Radworju změni k Biskopičanskej B-młodźinje w krajnej lize, hdźež zběraše dalše nazhonjenja. Wosebitosć bě, zo tam jenož z holcami hraješe. Tutón čas bě dobry zakład za sportowu šulu w Podstupimje, na kotrejž je tři lěta dołho trenowała a swoje sportowe kmanosće polěpšowała.
Spočatk oktobra sym studija dla do Kamjenicy ćahnył. Zo je tute město europska stolica kultury 2025, to tehdy wědźach. Wědźach tež, zo sej Kamjenica tutón titul z městomaj Gorizia a Nova Gorica při italsko-słowjenskej hranicy dźěli. Wjace pak nic, a tuž běch poměrnje zadźiwany, hdyž sym prěni raz po měsće šoł, wšako wot kulturneje stolicy sprawdu prajene na prěni pohlad přewjele njepytnješ. Haj, na latarnjach wisaja małe plakaty, na kotrychž je moto kulturneje stolicy napisane: „C the Unseen“, serbsce bychmy snadź rjekli: „To njewidźomne widźeć“. Haj, na někotrych městnach su zamołwići wulke pismo „Chemnitz 2025“ nastajili. Ale hewak, a to sym wot mnohich słyšał, kiž hižo dlěje w měsće bydla, njeje kulturna stolica jara prezentna we wšědnym dnju ludźi.