Přehladka twórbow žonam wěnowana

pjatk, 19. januara 2018 spisane wot:

Bywši wudyrnicy wuměłstwa přińdu do změrowanych lět. Nic kóždy, nic kóžda pak swoje opoziciske zhladowanje na towaršnosć a na wuměłstwo kaž přewuski płašć na čapornik estetiki ćisnje. Angela Hampel, rodźena 1956 we Worklecach, je sej swěrna wostała. Wona bě wusko zwjazana z nowoekspresiwnym wuměłstwowym hibanjom molerjow wosomdźesatych lět w NDR, twjerdźi wuměłstwowa wědomostnica Karin Weber. To njeje hołe twjerdźenje, kaž so to rady hewak mnohim za tehdyši čas připisuje.

Angela Hampel je direktnje do roze­stajenja NDRskeho časa zapřimnyła, a wona to tež dźensa z derje schowanej zasakłosću čini. Najnowša wustajeńca někotrych jeje dźěłow w Budyskim krajnora­dnym zarjedźe tole podšmórnje. Swěrny zběraćel literatury serbskich awtorkow a awtorow ma w pomjatku jeje ilustracije w knize Róže Domašcyneje „Der Hase im Ärmel“. Angela Hampel ma jara eksponowany, wuzrawjeny poměr ke kniham – wot ilustracijow hač k unikatnej knize grafiki – a haji wosebitu lubosć k zwěrjatam. Tajku wustajeńcu wo zwěrjatach­rybach pokazuja tuchwilu w Mišnje.

Rozmołwa z jednaćelku Ludoweho nakładnistwa Domowina Marku Maćijowej

Lěto 2018 je so tež za LND mjeztym z połnej paru započało. Kak nakładnistwo swoju lońšu dźěławosć hódnoći a kotre wudaća ma lětsa planowane, wo tym je so Alfons Wićaz z jednaćelku Marku Maćijowej rozmołwjał.

Što bě za Was loni w LND z najwažnišim nadawkom?

M. Maćijowa: Smy wjele zarjadowanjow měli a wažne knihi wudali. Chcu jenož na jednu wěc pokazać. Přewjedźechmy loni w juniju wuradźowanje z našimi hornjoserbskimi awtorami. Trěbne při tym bě problemy nakładnistwa před­stajić, z awtorami do rěče přińć a jich wid na naše dźěło słyšeć.

Kotre nowostki 2017 maja za Was wosebitu hódnotu a čehodla?

Kružace mysle wuměłca Royja

pjatk, 19. januara 2018 spisane wot:

Wuměłcy bywaju na wšelakore wašnje wjelezajimowani, tuž tež wjele pućuja a su jako wuslědk toho wosebje zajimawi ludźo. Tak tež Reinhard Roy, syn serbskeho komponista Hinca Roja. Lětsa swjeći w Klětnom rodźeny, na Wysokej šuli za wuměłstwo­ a zhotowjenje Burg Gie­bichenstein wukubłany a wot lěta 1983 jako fachowy poradźowar za wuměłstwo, design a architekturu skutkowacy sydomdźesaćiny. Reinhard je z mnohimi knihami skicow ze swojich pućowanjow, w kotrychž zamó wuměłstwowe skicy ze słownymi zapiskami zjednoćić, dawno daloko a šěroko znaty. Loni je z wustajeńcu „We wokrjesu myslić“ hinak hač dotal na so skedźbnił. Jako zhotowjer formy,­ praktisce a filozofisce. Je sej wotkrył potajnosće a móžnosće prosteho dypka jako jadro wuměłstwa. „Z jedno­reje formy nastawa kompleksna struk­tura“, wón rjekny.

Moler-wuměłc Marko Bruk z Kubšic (srjedźa) ma wot lońšeho nowembra hač do kónca januara w galeriji „Pod bronzowym jeleniem“­ w pólskej Jelenjej Górje rjanu wustajeńcu swojich twórbow. Mjez druhim su to tež temy ze serbskich bajow. Wopy­towarjo so za jeho wobrazy zajimuja. Foto: Helena Palmanowa

Film nimo – wšo derje?

pjatk, 19. januara 2018 spisane wot:

Wjeselu so, zo w telewiziji RBB husćišo naspomnjeja njeněmski pochad mjenow sydlišćow, hdyž so małe wsy Braniborskeje ze słowjanskim mjenom za wječorne krótkoreportaže wulosuja. Na njedawnym 27. filmowym festiwalu w Choćebuzu bě – njedosahajcy spěchowany – serbski film nahladnje zastupjeny. Wosebity sympozij wěnowaše so zachowanju serbskich filmow přichodnym generacijam. Potom je była premjera třidźělneho filma wo zažnych stawiznach Słowjanow w Němskej. Hornjoserbsku wersiju ma MDR a delnjoserbsku RBB. Němskorěčnu wersiju su zhotowili za sćelak ARTE.

Němski wid dale dominuje

pjatk, 19. januara 2018 spisane wot:

Z prawom rjekny Werner Měškank w serbskej wersiji telewizijneho filma „Słowjenjo w Němskej – naši potajni prjedownicy“, zo Němcy dotal lědma něšto wo stawiznach Słowjanow w swojim dźensnišim kraju wědźa, skerje pak wo zašłosći Ameriki, Egyptowskeje a Awstralskeje. Medijowe předewzaće DOKfilm Podstupim je tuž w nadawku telewizijnych sćelakow­ MDR, ARTE a RBB dokudramu z tójšto historiskimi hrajnymi scenami zhotowił a tak k tomu přinošował, njewědu wo słowjanskej zańdźenosći wuchodneho dźěla Zwjazkoweje republiki Němskeje (ZRN) trochu wotstronić. ARTE je cyły film loni 30. decembra wusyłał. Hižo do toho stej MDR a RBB z podpěru Załožby za serbski lud nastatu dokumentacisku trilogiju w hornjo- a delnjoserbskej wersiji „My Słowjenjo w Němskej“ pokazałoj.

Lubina Hajduk-Veljkovićowa je znate mjeno w serbskej literaturje, wšako je hižo wjacore knihi wudała. Nětko je so awtorka na přełožk serbiskeje knihi Jasminki Petrović „Leto kada sam naučila da letim“ zwažiła. Ludowe nakładnistwo Domowina je njedawno knižku „Lěćo za započatkarjow“ wudało, a to za čitarjow wot jědnaće lět.

Serbiska młoduška Sofija ma wulke prózdniny. Swójbni ju přerěča, sej z wowku na chorwatsku kupu Hvar dojěć.

Ja-powědarka Sofija rysuje w dohromady 23 kapitlach na žiwe wašnje, kak so jej w Chorwatskej zeńdźe. Přez wustojny słowoskład, derje wupytane při­runowanja a stajny poćah k medijam kaž Facebook, Viper atd. maja młodźi čitarjo­ spěšnje zwisk k hłownej wosobje a so přewšo derje do protagonistki za­mysleja.

„Basnikarska kjarmuša“ wulce poradźena

pjatk, 19. januara 2018 spisane wot:

Dobre sto basnjow nimale 50 poetow w jednej zběrce

Mjez knihami a dalšimi edicijemi, kotrež je Ludowe nakładnistwo Domowina loni wudało, je pjeć w delnjoserbskej rěči a hišće někotre dalše z tematiku wo Delnjej Łužicy, kaž na přikład zwjazk „Wótmolowane – mit Licht gemalt“ z historiskimi fotami. Tři z nich su wušli kónc 2017 a hodźachu so jako rjany hodowny dar.

Jedna publikacija z nich nam basnje w delnjoserbskej rěči do domu přinjese – wjetšinu z pjera delnjoserbskich poetow, ale tež přełožki twórbow hornjoserbskich a dalšich słowjanskich a němskich basnikow. „Basnikarska kjarmuša – lyrika pó dolnoserbsku wot něga a źinsa“ so zběrka mjenuje. Jako wudawaćel je ju zestajił Bernd Pittkunings, delnjoserbski „spěwajucy poet“. Takle běchu raz jeho wustupy w Belgiskej připowědźili.

Statna rěčnica a dźiwadźelnica Andreja Bulankowa w portreće

„Moja wutroba bije za dźiwadło. Jako šulerka chcych přeco do młodźinskeho dźiwadła, njejsym pak sej zwěriła. W Chrósćicach sym drje w šulskej skupinje sobu hrała, ale hakle w dwanatce sej prajach: Nětko abo nihdy! Prěnja inscenacija bě ,Žiwjenje bjez zawěškow‘, z kotrejž so swojemu sonej dale přibližowach.“ Takle zjima Andreja Bulankowa swój puć na jewišćo. Kročel wot młodźinskeho do profesionalneho dźiwadła bě za nju tuž logiska: „Wobhonich so pola tehdyšeho nawody gymnazialneho ćělesa Michała Lorenca, hač njemóhła so z elewku NSLDź stać. Wón měnješe, zo raz pohladamy. K tomu přińdźe, zo je jeho naslědnik Torsten Schlosser runje přichodnu hru ze šulerjemi nazwučował. Za kruch „Na frasu!‘ dyrbjachmy scenisce improwizować. Přihotowach so tehdy runje na maturu, a premjera by hakle po wotzamknjenju była. Tohodla Torsten namjetowaše intendantej Lutzej Hillmannej poručić, mje předrěčeć dać. Dóstach termin za rozmołwu a předehru – a nadobo běch elewka činohrajneho studija.“

Jako běch w oktobru z wědomostnikami Serbskeho Instituta na mjezynarodnej slawistiskej konferency w ukrainskim Lwowje, móžach tak kaž woni w hóstnym domje Uniwersity Iwana Franka bydlić. Přebytk bě dosć přijomny, zastarać pak mějachmy so sami. To njeje tež za wukrajnika problem, za słowjanskeho scyła nic.

Moji přewodnicy njeběchu zdźěla prěni raz na Ukrainje a so z tamnišimi wobstejnosćemi derje wuznachu. Tuž dźěch za nimi, jako rěkaše, zo póńdźemy jěsć do „Puzateje chaty“ (chata kutłača). Mjeno same hižo dosć zajimawe klinči, ale što so za tym chowa? Tajkich chatow maja w Lwowje tójšto. Najzajimawša, najznaćiša a najwjetša pak je ta njedaloko Uniwersity Iwana Franka.

nawěšk

nowostki LND