Cil wukubłanja: ćěslerka
Po maturje je Amadeja Škodźic lěto we wukraju była. Lisa-Maria Cyžec je so z Wotrowčanku wo tym rozmołwjała, što je na jězbje nawuknyła a kak je na to přišła, zo chce so nětko z ćěslerku stać.
Bě ručne dźěło hižo přeco něšto za tebje abo je to nowe wotkryće?
A. Škodźic: Prěni króć do kontakta z ručnym dźěłom přińdźech, jako doma naše stare bydlenje wobnowjachmy. Mój nan trjebaše za projekt pomoc při wotkrywanju třěchi. Hačrunjež hač horje lězć njesmědźach, wšako běch prěni raz na třěše, sym skradźu horje krosnowała. Zhromadne dźěło a wosebje wuhlad z wysoka stej mje fascinowałoj. Po maturje sym so tuž za praktikum pola třěchikryjerja Franka Smoły w Swinjarni přizjewiła. Tam sym hišće jónu lěpši dohlad do dźěła dóstała. Mi je so jasnje wujasniło, zo je ručne dźěło wjele wjac hač sym sej mysliła. Mój zajim na dźěle je wot toho časa přeco dale přiběrał.
Po maturje sy nimale lěto po puću była. Kotre praktiske kmanosće sy sej w tym času přiswojiła?
Pacientow so wjac njeboji
Łazkowčan Antonio Matik je 4. lěto swojeho studija mediciny na Lipšćanskej uniwersiće zakónčił. Milenka Rječcyna je so z nim rozmołwjała.
Sće so hižo rozsudźił, w kotrym wobłuku budźeće po studiju skutkować?
A. Matik: Wězo moje mysle do wěsteho směra du, doskónčnje rozsudźił pak so hišće njejsym. Sym nowym wliwam wotewrjeny a tuž so po wšelakich polach rozhladuju.
Na kotre wašnje so to stawa?
A. Matik: W běhu studiju so wšitke wobłuki mediciny wobjednawaja, hłowne z wučbu w chorowni a z kontaktom k pacientam. Lěkarjo su studentam po boku a posrědkuja trěbnu wědu za spjelnjenje nadawkow. Na te wašnje studenća swójske zajimy spóznaja. Dale tomu tež famulatury, kotrež sej wuzwolimy, přinošuja.
Što to poprawom je – famulatura?
A. Matik: Famulatura je wjacore měsacy trajacy praktikum, kotryž je w Němskej za studentow mediciny předpisany. Tón je trěbny za doskónčne přizwolenje, zo smědźa pozdźišo jako lěkarjo skutkować, za tak mjenowanu aprobaciju. Tež w Šwicarskej a Awstriskej je tutón praktikum předpisany.
Sće był w praksy dr. Stanija Nawki w Hamburgu. Kak je k tomu dóšło?
CSD bjez serbskeje podpěry
Jonas Löschau je jedyn z organizatorow lětušeho Christopher-Street-Day (CSD) w Budyšinje. Tež zašłej lěće bě so wón wo poradźenje wjerška starał. Wo wužadanjach a sylnych signalach je wón Maximilianej Gruberej powědał.
Kotre dźěło teamej organizatorow něšto dnjow do CSD hišće do rukow hlada?
J. Löschau: Podpěraćeljo, kotřiž chcedźa so na zarjadowanju wobdźělić, so tež nětko hišće pola nas přizjewjeja. Tak dyrbimy plan wotběha hišće raz nastajić. Runje tak sej hłowu wo wšelkich scenarijach łamamy a rozmyslujemy wo alternatiwnych čarach po měsće. Wobhladamy sej hišće raz plany naměstow a rozmyslujemy, što móhło so stać, přińdźe-li tola wjace ludźi hač sej myslimy. Zasadnje pak sym derje přihotowani. Tři štwórć lěta wšak hižo na zarjadowanju dźěłamy. Smy wjele rozmyslowali a sej wšo derje přemyslili.
Kak wobchadźeće z mobilizaciju ze stron prawicarjow přećiwo zarjadowanju?
Na wjerškach wšo druhe zabudu
Achim Mič je spočatk 2000tych lět w horinach w Pakistanje přebywał. Milenka Rječcyna je so ze serbskim krosnowarjom rozmołwjała, kotryž woswjeći jutře w Sulšecach swoje 70ćiny.
Knježe Mičo, na čo so dopominaće, hdyž mysliće na Laila Peak, při kotrymž je zašły tydźeń něhdyša biatletka a krosnowarka Laura Dahlmeier smjertnje znjezbožiła?
A. Mič: Sym w lěće 2006 na ekspediciji w Pakistanje był a nimo Laila Peak běžał. Sym samo wo móžnej krosnowanskej turje na 6 096 metrow wysoki wjeršk rozmyslował. To je woprawdźe fantastiska hora, maš wulki lodowc, bazowe lěhwo je něhdźe 4 500 metrow wysoko. Tola Laila Peak je chětro nahły a kónčkojty, je technisce wužadacy a trochu strašny. Na njón zalězć, to kóždy njezamóže.
A kotra hora je była tehdy Waš cil?
Požadanja hišće móžne
6. namołwa za požadanje wo spěchowanske srědki z EU-programa LEADER kónči so 7. awgusta. Milan Pawlik je so z LEADER-poradźowarku w Rakečanskim běrowje Towarstwa za spěchowanje Hornjołužiskeje hole a haty (OHTL) Katrin Kubašowej rozmołwjał.
Kelko ludźi je so w aktualnej dobje powabiło?
K. Kubašowa: Dotal mamy jenož třoch. Po našich nazhonjenjach pak woteda wjele požadarjow swoje projektne podłožki w poslednich dnjach do kónca požadanskeje doby. Zajimcy njech so rady hišće pola nas přizjewja!
Štó smě so wo spěchowanje požadać?
K. Kubašowa: Zasadnje smě so kóždy z projektom požadać, kotryž směrnicam LEADER-programa kaž tež našemu regionalnemu wuwićowemu planej wotpowěduje. To móže być priwatna wosoba, předewzaće, projektne zjednoćenstwo abo lokalna akciska skupina kaž tež komuna.
Što je maksimalna spěchowanska suma, kotruž móže požadar wočakować?
K. Kubašowa: To je we wšelakorych spěchowanskich wobłukach jara rozdźělne. Cyłkownje pak sahaja spěchowanske sumy wot 20 000 hač do 200 000 eurow. 10 procentow projektnych kóštow dyrbi požadar sam zwjesć.
Nowy duwo za schadźowanku
22lětna Milena Wowčerjec a 21lětny Maximilian Gruber přewozmjetaj režiju programa přichodneje hornjoserbskeje schadźowanki. Milan Jurk je so ze studentku hospodarstwa rozmołwjał.
Kak sće k tutomu nadawkej přišła?
Milena Wowčerjec: Na poslednjej schadźowance so mje čłonka tehdyšeho teama režije Katka Pöpelec po programje wopraša, hač móhła sej přestajić režiju přewzać, dokelž je so jej předstajenje našeho kabareta jara lubiło. Wo tym sym sej najprjedy raz mysle činiła, wšako je to wužadacy nadawk, kotryž je z tójšto wočakowanjemi zwjazany. Horju so za wuměłski swět, za dźiwadło a za móžnosć, swójske nowe ideje zwoprawdźić. Tak sym Katce Pöpelec kaž tež hłownemu zamołwitemu Stanijej Wowčerjej připrajiła.
Kak je kombinacija mjez Wami a Maximilianom Gruberom nastała?
Dowol tež bjez wulkeho wačoka
Nic kóždy poda so w lěćnych prózdninach z tołstym kófrom do cuzby. Mjeztym zo su mnozy hižo do lětadła zalězli, wostanu druzy doma. Zo móže dowol w domiznje tež rjany być, je praktikantka Stella Pilzec wuslědźiła.
Čehodla sy so za dowol w domiznje rozsudźił(a) a što njesmě na žadyn pad falować?
Mila Dźisławkec z Dobrošic: Sym so za dowol w domiznje rozsudźiła, dokelž chcu swoju jězbnu šulu zakónčić a zo bych wukrajne lěto planowała. Lěćo doma přiwšěm wužiwam. Sym husto z přećelemi po puću a chodźu na zarjadowanja. Wšědne wuchodźowanje z psom njesmě na žadyn pad falować. Wosebje wjeselu so na bičwolejbulowu turu Radija Saktula – tuta je kóždu póndźelu kruty termin w prózdninskim času. Prózdniny doma po mojim měnjenju tójšto ludźi podhódnoća, dokelž njewidźa husto potencial wočerstwjenja w domiznje.
Zetkawanišćo tež za wožiwjenje rěče
„Piknyg“ rěka najnowši projekt rěčneho motiwatora Luciana Kaulfürsta, z kotrymž chce jutře, štwórtk, wožiwjenju serbšćiny wokolnje Malešec dalši impuls spožčić. Bosćan Nawka je so z nim rozmołwjał.
Knježe Kaulfürsto, što mamy sej pod „piknygom“ předstajić?
L. Kaulfürst: Nowotwórba je zestajenka słowow „piknik“ a „nygać“. Hižo dołho sym wo tym rozmyslował, kak hodźała so łuka před mojim běrowom w Přiwćicach wužiwać. Nastork za nowy format bě mi Budyska bara Sundowner jako zetkawanišćo za wólnu wuměnu w přihódnej atmosferje – a tajke zetkawanišćo wutworić w kónčinje, hdźež ludźo wotpowědne poskitki nimaja, sta so naposledk z rozsudnej mysličku. Hinak hač w barje wšak móža sej wopytowarjo sobu přinjesć, na čož tež přeco apetit maja – potajkim kaž na pikniku. K tomu słušeja wězo tež utensilije, na kotrychž móža sedźeć abo ležeć. Za wšě pady pak změjemy někotre ławki a snano tež někotryžkuli lěhak; a zawěsće budu tež napoje a přikuski na předań.
Chceće tak přidatny rěčny rum wutworić?
Tietz frakciju BSW wopušćił
Wosrjedź junija je najstarši radźićel w Budyskim wokrjesnym sejmiku, 82lětny Diethold Tietz zdźělił, zo swoju frakciju BSW wopušći. Milan Pawlik je so z nim rozmołwjał.
Do poslednich komunalnych wólbow w lěće 2024 sće za frakciju Lěwicy we wokrjesnym sejmiku dźěłał. Što je Was pohnuło, za BSW kandidować?
D. Tietz: Hižo wot lěta 1990 jako radźićel w Budyskim wokrjesnym sejmiku skutkuju. Hač do lěta 2019 sym jako njestronjan za frakciju Lěwicy dźěłał. Po přestawce kandidowach w lěće 2024 za frakciju BSW, dokelž chcych – z čerstwym wětřikom noweje strony – we wuskim kontakće z ludnosću dobru wěcnu politiku činić, štož je mój credo.
Zo sće frakciju BSW nětko wopušćił, je dosć drastiski krok. Što je Was na kóncu k tomu pohnuło?
D. Tietz: Rozsud, frakciju wopušćić, nima konkretnu přičinu. Je to skerje konsekwenca toho, zo su zamołwići moje namjety, pokiwy a próstwy wjacore měsacy ignorowali. Moje politiske nazhonjenja přez lětdźesatki we wokrjesnym sejmiku su zamołwići lědma kedźbu měli.
Druzy mysla radikalnišo
HIGA rěka zetkanje młodych rěčnicow a rěčnikow mjeńšinowych rěčow z cyłeho swěta. Pjaty raz so lětsa zeńdu. Jedyn ze Serbow, kotrehož je Domowina na zetkanje we Vitoria-Gasteiz w Baskiskej delegowała, je Maksimilian Hasacki. Z nim je so Maximilian Gruber rozmołwjał.
Što je cil zetkanja, na kotrymž so tuchwilu wobdźěliće?
M. Hasacki: Je to zetkanje, nic konferenca w klasiskim zmysle, skerje zetkanje młodych rěčnikow mjeńšinowych a indigenych rěčow z cyłeho swěta. Je to wosebite, wšako njejsu tu w prěnjej měrje wědomostnicy, ale předewšěm rěčni aktiwisća. HIGA ma jako zetkanje wěsty budget, kotryž dóstawaja wot wjacorych pjenjezydawarjow. Budget je tajki wulki, zo móža za wobdźělnikow, kotřiž zwonka Europy bydla, tež pućowanske kóšty zarunać. Tak móža tež ludźo z Afriki, Južneje Ameriki a Awstralskeje dojěć. Měšeńca ludźi je tuž wosebita, wšako njebychu wšitcy wobdźělnicy hewak ženje šansu měli, so w tutej zestawje zetkać– to jara inspirěruje. Tole je prěni cil: ludźi hromadu přinjesć, nazhonjenja wuměnić a so zwjazać.
Što je serbski input do diskusije?
