ViaThea – nadróžne dźiwadło je wočerstwjace
Dwurěčnosć jenož zapadnje Nysy dožiwili
Pokazam ći něšto, pój, pojědźemy na wulět“, praješe mi spočatk awgusta před štyrnaće lětami w běhu ferialneho rěčneho kursa jedyn z wučerjow Dušan Šołta. Nic jenož mi. Na kóncu smy pjećo – Dušan, moje sobukursistki Jitka, Eliška a Svatava a ja – z lektorowym awtkom do Zhorjelca na festiwal nadróžneho dźiwadła ViaThea wotjěli. Su mi jenož někotre dopomnjenki zwostali: Atmosfera stareho města, w kotrehož kulisach je so klankowe a pohibowe dźiwadło hrało, nóc jako jedyn z wažnych dźiwadłowych akterow abo naša Svatava z Dolních Bojanovic, kiž bě tak drobnuška, zo njeje přez hłowy ludźi ničo widźeć móhła a tohodla je wšitke předstajenja na mojim tyle sedźała. Lěta dołho sym sej slubił, zo chcu festiwal hišće jónu dožiwić. Jako bě lětsa kulojty třicety jubilej, sym swojej žonje a synej prajił: „Pokazam wamaj něšto, pójtaj, pojědźemy na wulět.“
Spominanje na sobuzałožerja Domowiny
K 100. posmjertninam serbskeho prócowarja Awgusta Lapšticha-Wojerowskeho
Zawod
Župa „Handrij Zejler“ spomina lětsa we wobłuku projekta „Via Sorabica HoyWoj“ na wusahowacu wosobinu serbskich stawiznow města Wojerecy. Dnja 13. julija 1926 zemrě we Wojerecach knihićišćer, wobsedźer ćišćernje, redaktor a serbski prócowar kaž tež angažowany měšćan Awgust Lapštich (1862–1926). Připisam jemu přidawk „Wojerowski“ tohodla, dokelž hrozy strach, zo so wón z něhdyšim wjesnjanostu 1931 wotbagrowaneje serbskeje wsy Bukojna ze samsnym mjenom (1883–1962) zaměni. Wužiwam składnosć 100. posmjertnin Wojerowskeho Lapšticha, zo bych jeho serbske skutkowanje wobswětlił. W tutym artiklu pak so koncentruju a wobmjezuju na jeho narodny skutk w pruskej Hornjej Łužicy, kotryž wězo tež na cyłe Serbstwo wuprudźeše.
Serbski pochad
Wječor poezije na česć Ćišinskeho
Lětsa před 170 lětami – 20. awgusta 1856 – je so w Kukowje Jakub Bart-Ćišinski narodźił
Po lětach hižo njewuhotowanych Swjedźenjow serbskeje poezije je so na nastork Benedikta Dyrlicha skupina pjeć bywšich čłonow předsydstwa Zwjazka serbskich wuměłcow rozsudźiła, na česć 170. narodnin Jakuba Barta-Ćišinskeho sobotu, 25. julija, wot 19 hodź. na zahrodźe Budyskeho Serbskeho instituta wuhotować wječork poezije. Wo tym je so Alfons Wićaz z basnikom a publicistom Benediktom Dyrlichom rozmołwjał.
Što ma poezija z tajkim wječorkom wosebje zbudźić a čehodla?
Mjez Čěskej Šwicu a Warnoćicami
aš 7. lětnik ma wosebitosć: W 6. lětniku buštej dwě skupinje z čěšćinu a jedna skupina z francošćinu jako druhej cuzej rěču zarjadowanej. Z tohole rěčneho wusměrjenja zrodźi so ideja, jězbu tychle skupin 7. lětnika do Čěskeje organizować – a to blisko našeho partnerskeho gymnazija we Warnoćicach. Tak wjedźeše nas lětuša rjadowniska jězba na tři dny do prózdninskeho centruma „Babočka“ w Chřibskej, wosrjedź krasneje přirody Čěskeje Šwicy.
Přebywanje započa so póndźelu, 22. junija. Z dwěmaj busomaj docpěchmy wokoło 9.15 hodź. ležownosć a zaćahnychmy do swojich hětow – stajnje štyri šulerki a šulerjo sej přebytk dźělachu. Po tym areal wuslědźichmy a spěšnje zwěsćichmy, zo su sportowe móžnosće mnohostronske: Bičwolejbulnišćo, swimmingpool a trampolin postarachu so wo dosć pohibowanja a wjesela.
ralbičenjo w Błótach přebywali
Šulerki a šulerjo rjadownje 7 Serbskeje wyšeje šule Ralbicy su wot srjedy, 17. junija, do pjatka, 19. junija, w Błótach přebywali. Woni zetkachu so srjedu rano na busowym zastanišću při Wojerowskim dwórnišću, wottam jědźechu do Choćebuza. Po přestawce dźěše z busom dale do Bórkowow. W tamnišej młodowni wotpołožichu toboły a dźěchu k wobjedu. Přichodna stacija bě wupožčernja čołmikow. Po rozrjadowanju skupinow započa so dwuhodźinski dyrdomdej na wodźe. Při tym posłužowachu Ralbičenjo wězo sami spušćadła, zo bychu dale čołmikować móhli. Po wječeri w młodowni dachu dźeń při kopańcy a wolejbulu wuklinčeć.
Klinča-li dudy po Slepom
Jubilejny festiwal najebać wjedrowe kapriole wuspěšnje woswjećili
Slepo je minjeny kónc tydźenja zaso dopokazało, zo za wulke kulturne podawki žane wulkoměsto njetrjebaš. Trjebaš jeničce wosadu, por dudow, angažowanych ludźi, kćějace lipy – a temperatury, při kotrychž samo pčołki najskerje wo městnje w chłódku rozmysluja.
Hižo njedźelu rano pokazowaše termometer 35 stopnjow. Nad Slepjanskej cyrkwju spinaše so njebjo, kajkež nakładnistwa pohladnicow lubuja: hłuboko módre, bjezmróčelowe a nimale na kič podhladne rjane. Lipy stejachu w połnym kćěwje a wuprudźachu swoju słódku wóń, mjeztym zo bě z krónow štoma njesprócniwe zynčenje słyšeć. Pčołki běchu po wšěm zdaću runje tak pilne kaž mnohe pomocnicy a mnozy pomocnicy, kotřiž běchu so měsacy dołho na tutón jubilejny kónc tydźenja přihotowali.
Dróhi jako žiwe jewišća
Zachowuje tradicije swojeho dźěćatstwa
Hannah Mickel je so po studiju, přebytkach we wukraju a z mnoho powołanskimi nazhonjenjemi do domizny nawróćiła
Hannah Mickel bydli dźensa zaso w Židźinom. Po wjele lětach w Berlinje a wjacorych přebytkach we wukraju nawróći so wona do swojeje ródneje wsy. 34lětna nawjeduje Serbsku dźěćacu rejowansku skupinu Židźino. Do skupiny słuša 20 dźěći w starobje třoch do 13 lět, kotrež zetkawaja so kóždej dwě njedźeli na probu. Přidatnje přewjeduja zhromadne swjedźenje k jutram, w lěću a k hodam. Hannah Mickel w dźěćacej rejwanskej skupinje wulku wažnosć na dowěru a zhromadnosć kładźe. Někotre dźěći skupiny su dźensa dźěći jeje prjedawšich přećelow z domizny. Chowancy wuknu tradicionalne reje kaž Šewca, Katyržinku a bantowu reju. Wona sama hižo jako třilětna w skupinje rejowaše a so rady na tutón čas dopomina. Jeje najlubša reja při tym bě bantowa reja. Tehdyša nawodnica Hannelore Gutsche dokładnje na kročele a rytmus dźiwaše. Přiwšěm mějachu dźěći wjele wjesela při rejowanju.
Nowy serbski čěsko-morawski basnik?
„Najwjace basnikow je w Serbach“, stej mjeno a zdobom prěni wjerš basnje Víta Kolmački. Čitajće njewšědnu stawiznu morawskeho poeta, kiž drje njeje w Serbach znaty, kiž pak wo Serbach na putace wašnje w modernym stilu pisa.
Daloko wot Serbow zdaleny na wuchodnej Morawje je w měsće Zlín basnik Vít Kolmačka žiwy. Njenapadny ćichi muž steji zboka zjawneho literarneho žiwjenja. Swoje basnje je pozdźe wudawać započał – klětuši sydomdźesatnik je swoju literarnu prěničku hakle před pjeć lětami wozjewił. K tomu su mjeztym wšak tři dalše zběrki přišli, znaty awtor pak najebać to njeje. A w Serbach docyła nic. Njeznaty pak njerěka, zo njezajimawy abo njewažny był, předewšěm potom nic, hdyž swoje twórby tež ze Serbami zwjazuje.
Za špihelom woprawdźitosće
K 80. narodninam tworjaceje wuměłče Boženy Nawka-Kunysz (1946–2000)
Molerka, grafikarka a knižna ilustratorka Božena Nawka-Kunysz liči k najwuznamnišim zastupjerkam serbskeho wuměłstwa druheje połojcy 20. lětstotka. Jeje dźěło wobsteji při tym z dweju runohódneju dźěłoweju polow – ze swobodneho tworjaceho wuměłstwa a z knižneje ilustracije. Wone zaběra we wuměłstwowych stawiznach wosebite městno, dokelž zwjazuje serbske, pólske a srjedźnoeuropske kulturne tradicije. Jeje dźěło njehodźi so regionalnym abo narodnym kategorijam přiličić, ale překročuje je přez uniwersalnu wobrazowu rěč mjez lokalnym a globalnym. Jako Serbowka, wukubłana w Pólskej a skutkowaca mjez Łužicu a Hornjej Šleskej, čuješe so wona sama wjacorym kulturnym rumam přisłušna. Serbske tradicije su wažny wobstatk jeje ikonografiskeho portfolija, njejsu pak folkloristisce přewzate.
Rěče dyrbiš z wutrobu wuknyć
Wučerka Marija Šołćic powěda, kak je sej w Francoskej serbsku dušu wobchowała a swój rozum za wučbu rěčow wotewrěła
Marija Šołćić je žona z wosebitym serbskim žiwjenjoběhom. Dźensa skutkuje jako rěčna motiwatorka, ale spočatk 1990tych lět je z dźěćimi do Francoskeje wotešła, hdźež je studowana wuměłča wulku pedagogisku karjeru sčiniła. Kajki je poćah Francozow k němčinje? Kak tomu, zo jeje dźěći bjez francoskeho akcenta serbuja, a kajki bě za nju nawrót do Łužicy? To su jenož někotre temy, wo kotrychž je so Lukáš Novosad z njej rozmołwjał.
Čehodla sy do Francoskeje wotešła?
