„Swojej cyrkwi a swojej serbskej rěčiz cyłej wutrobu ...
Ze žiwjenja Herty Wićazoweje, pobožneje serbskeje wjesneje žony
Što bychu stawizny byli bjez „jednorych“ žonow a muži ze wšědneho luda? Hustodosć mało wo nich wěmy, dokelž su lědma slědy po sebi zawostajili. Do nich słuša žiwnosćerka Herta Wićazowa z Janec pola Hodźija (1831–1911), kotraž wšak so njesmě zaměnić z wo wjele bóle znatej basnicu Hertu Wićazec z Budyšina (1819–1885). W tutym přinošku maja so drobne informacije ze wšelakich žórłow zestajić k žiwjenskemu wobrazej žony, kiž zmóžni nam dźensnišim trochu dohlada do dawno zašłych časow w Serbach.
Žiwnosćerska dźowka
Herta narodźi so 27. meje 1831 jako sedme dźěćo do Kralec žiwnosćerskeje swójby w Počaplicach. Wjeska ze swojimi dohromady něhdźe 50 wobydlerjemi je mjeztym dawno přeněmčena. Cyrkwinsce słuša do Hodźijskeje wosady, komunalnje je dźensa přirjadowana gmejnje Zemicy-Tumicy. Nan Michał Kral bě mały žiwnosćer w Počaplicach, mać Marja rodź. Jaworkec pak pochadźeše z bliskeho Wulkeho Wosyka.
Wosebity přebytk we wukraju
Přez poł lěta w Južnej Africe slědźił: Syman Wróbl mjez studijom, sportom a wjele słóncom
Syman Wróbl pochadźa z Kamjeneje pola Radworja a studuje tuchwilu mašinotwar w 9. semestrje na Techniskej uniwersiće w Kamjenicy. Wot lońšeho septembra hač do zašłeho apryla přebywaše w Južnej Africe, hdźež šěsć měsacow jako hóstny slědźer na Stellenbosch University skutkowaše. Hinak hač při klasiskim wukrajnym semestrje wón žane čitanja njewopytowaše. „Tónle přebytk njeje klasiski přebytk we wukraju z regularnym wopytom wuwučowanskich zarjadowanjow, ale je koncipowany jako samostatny wědomostny slědźerski přebytk“, 24lětny wuswětla. Wažne za jeho rozsud běchu předewšěm dobre styki jeho uniwersity do Južneje Afriki, sylna fakulta na městnje kaž tež móžnosć na temje dźěłać, kotraž bě za njeho fachowje jara relewantna. „Chcych zaměrnje we wobłuku slědźić, kotryž mi tež hladajo na wědomostne publikacije dale pomha“, wón rozłožuje.
Žiwjenje a dźěło na južnej połkuli
Češa Łužicu zaměrnje podpěrachu
Serbske powójnske hibanje před 80 lětami – 3. dźěl
Před 80 lětami bě Hornja Łužica mjez Budyšinom a Kamjencom krawne bitwišćo – wuraz „Dolina smjerće“ na to dopomina. Loni je Benedikt Cyž wo tym přinošk z třoch dźělow za Předźenak napisał. Tónkróć wěnuje so wón serbskemu powójnskemu hibanju před 80 lětami. Hibanje docpě swój wjeršk 27. januara 1946 z wólbu do Łužisko-serbskeho narodneho wuběrka, štož běše poprawny legitimowany politiski gremij w Hornjej Łužicy. Wuběrk bu wot Łužisko-serbskeje narodneje rady (ŁSNR) nawjedowany. Za čas NDR je so tuta doba mjenje abo bóle zamjelčała.
Přehlad dźěławosće Łužisko-serbskeho narodneho wuběrka (ŁSNW) a Łužisko-serbskeje narodneje rady (ŁSNR) w lěće 1946
Mórskemu wobydlerjej do wóčka hladał
Hobbyjowy nurjak Robert Brytan powěda wo swojich dožiwjenjach w druhim najwjetšim koralowym riffje swěta
Són kóždeho nurjaka su kónčiny w morju, hdźež korale wosebitu krajinu tworja: riffy. Najsławnišej stej Great Barrier Reef na sewjeru Awstralskeje a Belize Barrier Reef na wuchodźe kraja Belize w srjedźnej Americe. Tež mój kolega w Ludowym nakładnistwje Domowina Robert Brytan je wjele lět wo tym sonił, sej jónu w žiwjenju najwjetši abo druhi najwjetši koralowy riff na swěće wotkryć. Loni kónc lěta je sej swój són skónčnje zwoprawdźił.
Jězba do Belize
Swět pod wodu sej wotkryć
Najwjetši dźiw přirody GREAT BARRIER REEF nětko w Drježdźanskim Panometeru
Štóž hižo dlěje wo tym soni, najwjetši dźiw přirody cyłeho swěta GREAT BARRIER REEF dožiwić směć, to nětko móže. W Drježdźanskim Panometeru je hižo něšto tydźenjow monumentalny panorama fascinowaceho swěta pod wodu z wobrazami a instalacijemi přihotowany. Rif z koralemi je najwjetši planeta.
Kóždy, kiž so do wulkotneho swěta zanuri, móže we wobstajnje měnjacym so cyklusu dźeń a nóc krasne detaile a barby njeličomnych wobydlerjow koralow w přehladce Panometera wobdźiwać. Zybolace so korale, barbojte roje rybow a potajna swěca we hłubokim oceanje pokazuja so na cyłkownje 27 metrow wysokej sćěnowinje z wjace hač 3 000 kwadratnymi metrami. Přitulna swěca a cunje zynki wopytowarjow po wustajeńcy přewodźeja. Kusk po kusku móža sej woni potajnosće rifa wotkryć.
Zahubne stawizny, ale estetiska drohoćinka
Kryštof Peršín rozprawja wo swojim dowolu w Španiskej – 2. dźěl
Znašim busom přeprěčichmy potajkim zachodne wrota kompleksa Doliny padnjenych a podachmy so na horu. Najprjedy rozhladowach so wćipnje po wokolinje, puć započa hnydom nahle stupać, ale poněčim bu mi wostudłe – wuhlad žadyn, přetož dróhu wobrubjowaše poměrnje husty chójnowy lěs, typiski za krajinu srjedźneje Španiskeje. Wuhladawši nahły postup a serpentiny bjez kónca, wjeselach so nad swojim rozsudom, na bus dočakać, dokelž bych-li na tajku horu pěši šoł, bych zawěsće bórze slaknył. Mjeztym započa mój žołdk pomałku předźěłować słódne, ale jara tučne kałdony wobjeda a při tym rozmyslowach, hač bě general Franco w euforiji z dobyća we wobydlerskej wójnje tež na tajke pady myslił a w bazilice abo znajmjeńša něhdźe w bliskosći nuzniki natwarić dał …
Fajal – kupa z historiskim a načasnym woznamom (3)
Loni w nowembrje je awtor přinoška Jan Kral Acorske kupy wopytał.
W třećim dźělu rozprawja wón
wo kupje Fajal.
Kupa Fajal je z historiskeho wida wosebje zajimawa, dokelž je najbliša ameriskemu kontinentej, ze směra Europy hladajo. A tak njezadźiwa, zo bě kupa za čas wuwića telegrafije prěnja a rozsudna stacija za podmórske kable. We hłownym měsće kupy Horta nastachu prěnje zepěranišća a šaltowanske srjedźišća za zwiski mjez Europu a Ameriku. Přichadźace signale z Ameriki tu zesylnjene dale do Europy dawachu.
Doma a druhdźe (4): Knižne wiki w Lipsku
Na kulturnym polu nazhonjamy w Serbach wjele, štož je nam blisko a lubo. Ale tež to, štož je daloko preč, zamóže nas jimać a nam nowe impulsy dawać. Wo tym so w tutej rubrice pisa.
Kóžde lěto so dźiwam a wjeselu, hdyž słyšu wo nowych wopytowarskich rekordach na Lipšćanskich knižnych wikach. Lětsa bě jich wjace hač 300 tysac fanow. Na druhej stronje spaduja nakłady wudatych a předatych knihow. Knižna branša stona. Kak so to znjese? Mi so zda, zo stej to skerje wobě stronje jedneje medalje. Składnostnych čitarjow je mjenje. Ćim sylnišo so jadro za knihu angažuje.
fota: heinrich bulišPólska bě cil wuprawy jědnatkarjow ...
Pólska bě cil wuprawy jědnatkarjow Serbskeho gymnazija w Budyšinje. Kónc měrca podachu so dohromady 51 šulerkow a šulerjow kaž tež štyrjo wučerjo do Krakowa a koncentraciskeho lěhwa Auschwitz.
Prěni dźeń su sej zhromadnje z pólskej přewodnicu město wotkryli. We hłownej cyrkwi wobhlada sej skupina Serbow tež rowy něhdyšich pólskich kralow, z kotrychž běchu mnohe němskeho pochada. Po přestawce dźěše dale do něhdyšeje židowskeje štwórće, kotraž hač do dźensnišeho wobsteji. Wottam pućowachu do něhdyšeho geta.
Potajkim knihowachmoj tiket na tamny bok swěta: do Nowoseelandskeje. ...
Potajkim knihowachmoj tiket na tamny bok swěta: do Nowoseelandskeje. Kraj to, kotryž móhł wot Němskeje lědma zdaleniši być.
Cyle spontana pak naju jězba njebě. Po zakónčenju měsacy dołho dźěłachmoj, zo bychmoj sej dosć pjenjez lutowałoj. Prěnjotnje chcychmoj hižo w oktobrje startować, tola hakle jako Marielliny wizum skónčnje dóńdźe, móžachmoj 10. nowembra 2025 wotlećeć. Naju starši dowjezechu nas na lětanišćo do Prahi, wottam dźěše přez Doha hač do Aucklanda – nimale 24 hodźin po puću. Jězbu hižo kaž mały dyrdomdej začuwachmoj, prjedy hač so poprawom scyła započa.
