Předchadnik: Serbski narodny wuběrk
Po zakónčenju suroweje Prěnjeje swětoweje wójny nasta we Łužicy nadźija, zo přichod Serbam lěpše wuměnjenja za hajenje jich rěče a kultury přinjese. Ale Serbja dyrbjachu swojich načolnikow ze spara a k narodnemu hibanju wubudźić. Serbske Nowiny wozjewichu dnja 30. nowembra 1920 rozprawu sekretara Serbskeho narodneho wuběrka. Prof. Bryl wopisowaše před złoženjom swojeje funkcije nastaće a aktiwity Serbskeho narodneho wuběrka a Serbskeho zwjazka. Wón pisa: „Bart wza wjednistwo na so a přez jeho iniciatiwu załoži so 13. nowembra 1918 Serbski narodny wuběrk. Poněčim wutwori so po woběmaj Łužicomaj Serbski Zwjazk“. Prěni raz wotměwachu so w Serbach serbske ludowe zhromadźizny z wulkim wothłosom a samo z euforiju w ludnosći. Bryl mjenowaše serbske hibanje w lětach 1918 do 1920 „rewoluciju swojeho razu: kulturne wojowanje Serbow za narodne wobstaće. Njekrawna duchowna wójna to běše.“
18-lětna Mila Dźisławkec je lětsa maturowała a planuje nětko lěto we wukraju, mjenujcy Norwegskej. Nimo swojeho angažementa za dźěći a staršich ludźi je Mila z cyłeje wutroby wuměłča. Celina Knopec je so z njej wo jeje přichodźe a jeje rozpalitosći rozmołwjała.
Mila, što nětko po maturje planuješ?
M. Dźisławkec: Tuchwilu činju praktikum w Chróšćanskej starowni swj. Ludmile, hdźež čas ze staršimi ludźimi přežiwjam z tym, zo so wo zaběru za nich staram a jich na wšelake wašnje podpěruju. Nimo toho sym w prózdninach jako pomocnica w rěčnym lěhwje we Wodowych Hendrichecach hižo nazhonjenja z dźěćimi zběrała. Mój přichodny dyrdomdej budźe moje lěto w Norwegskej, hdźež budu jako aupair swójbu podpěrować.
Kak sy sej rysowanje přiswojiła, što je će inspirowało?
Socialne syće naše žiwjenje dale a bóle postajeja. Za mnohich su wone dźěl wšědneho dnja, kotryž nichtó parować nochce. Ale w digitalnych rumach,
kaž to socialne syće su, hrozy tež strach tak mjenowaneho cybermobbinga. Što to je a kak so zadźeržu, hdyž sym sam/a potrjecheny/potrjechena – najwažniše informacije smy tule hromadu znosyli. Maximilian Gruber
Póndźelu před tydźenjom podachmy so my šulerjo 10. lětnika z busom z Radworja do Markgrafenheide njedaloko Rostocka. Po wosom hodźin trajacej jězbje docpěchmy skónčnje cil a móžachmy popołdnju trochu wotpočnyć a sej wokolinu wobhladać.
Někotři z nas wužichu składnosć, zo bychu so při přibrjohu wuchodźowali.
Wutoru wobhladachmy sej we Warnemünde přistaw a wobdźělichmy so na kołojězbje z łódźu. Popołdnju dojědźechmy sej do Rostocka. Tam mějachmy chwile nakupować. Byrnjež wjedro póndźelu a wutoru trochu dešćikojte było, njedachmy sej naladu skazyć.
Srjedu wopytachmy „Karls-Erlebnisdorf“. Tam dachmy sej dobru jěsć zesłodźeć a mějachmy nad mnohimi atrakcijemi swoje wjeselo. Wjedro bě so mjeztym jasnje polěpšiło, štož nam dźeń porjeńši. Wječor nańdźechmy sej na přibrjohu našeho dowoloweho parka rjany blečk za wotpočowanje. Krasny bě to napohlad, jako wulka
a bohaće wobswětlena łódź přistaw wopušći.
W Delanach swjeća šulerjo a jich starši, nětčiši a bywši wučerjo, partnerojo, wjesnjenjo a dalši hosćo tele dny abrahaminy swojeje šule.
Podobnje kóždemu ludej mamy tež my Serbja basnje a spěwy, z kotrymiž swoju domiznu wobspěwamy. Najstarši chwalospěw na łužisku domiznu drje je „Idyllium patria“ w Budyšinje rodźeneho uniwersitneho wučenca Caspara Peukera z lěta 1583. A cyle wěsće budu tež přichodne generacije nowe rjane słowa a melodije za domiznu namakać a zanošować.
Mała grjekska kupa Kos je mjez turistami jara woblubowana. Wot Drježdźan, Berlina abo Lipska startuja lětadła wšědnje do směra na Kos, kotraž krótko před Turkowskej leži. Po kilometrach dołhich pobrjohach móža so ludźo derje wočerstwić. Kupa pak tež na dołhe stawizny zhladuje.
Kos bě w antice swójski kupowy stat. Město z mjenom Kos, kotrež je dźensa stolica, bu w lěće 366 do Chrystusa załožene. Z tym zhladuje kupa na dołhe stawizny, kotrež so hač do dźensnišeho w formje starych wurywanišćow a historiskich twarjenjow wotbłyšćuja. W běhu časa so knježerstwa na kupje měnjachu. Jónu bě to Wenecianska jónu Turkowska, prjedy hač słušeše srjedź 20. lětstotka k swobodnej Grjekskej. Něhdźe wot lěta 1970 zbudźa Kos tež zajim dowolnikow. Wot toho časa woni tam zaměrnje, předewšěm w lěću, přichadźeja.
„Nan mediciny“ so na kupje narodźił
Dokelž blisko fjorda přenocowachmy, smy hišće raz składnosć wužili a wudźili. Po tym dojědźechmy sej na wuhladny dypk Stegastin. Po tym běše naš cil Aurlandsfjellet, kotryž leži
1 400 metrow n. hł. m. Tam smy wosrjedź dźiwizny přenocowali.
W Kristiansandźe wustajeja w muzeju pod hołym njebjom stare chěže ze wšěch regionow Norwegskeje. Do někotrych smědźachmy samo zastupić. Krótko po připołdnju wotjědźechmy z přewozom směr Dansku. Wječor pozdźe smy sej do města Heithabu dojěli
a tam přenocowachmy.
Heithabu bě něhdy sydlišćo Wikingow. Tam maja muzej wo nich, kiž smy sej wobhladali. Nawječor nas serbska Łužica zaso witaše.