Jakub Bart-Ćišinski
Wbohi Ćišinski
Mi so weršowanje njespodoba,
kajkež Ćišinski do swěta zwoni;
słowa pjerchotaju, kaž hdyž skoba
huso so, a z cuzby k nam rad honi.
W ćežkich wurazach so šmjata wašnje;
z błyskom mjeta, z ćmu, ze słóncom hota.
Mysle šumja hrózbniwje a strašnje
bjez pokory jako do powrota.
A hdyž dołho čitaš jeho pěsnje,
w duši juskoce a w duši boli.
Nětko ćisnje će do jastwow ćěsnje,
nětko do njebjes će zafifoli.
A to z kóždej knihu bywa hórje.
Młodych wšěch nam zawjerći, hdyž baju
basnje wam wo bóh wě kajkim zmórje!
Božo, pomhaj Ćišinskemu! praju.
Lubi ludźo, dajće być sej jeno!
„Njerjad“ mojich basnjow změje traća
dołho hišće, hdyž stej błyšć a mjeno
druhich dawno spadnyłej do tłaća!
(skrótšene)
Na kulturnym polu nazhonjamy w Serbach wjele, štož je nam blisko a lubo. Ale tež to, štož je daloko preč, zamóže nas jimać a nam nowe impulsy dawać. Wo tym so w tutej rubrice pisa.
Šulska a domizniska stwa w Ptačecach, kotraž je wot 2011 powšitkownowužitne a zapisane towarstwo, wobsteji mjeztym 25 lět. Přez cyły čas zahorjeja tam skutkowacy čłonojo wosebje dźěći, kotrež zhonja na awtentiske, mnohostronske a originelne wašnje wo stawiznach wsy kaž tež wo žiwjenju předchadźacych generacijow.
„Dobry dźeń“, Martina Pěčikowa, nawodnica wjesneho muzeja „Šulska a domizniska stwa Ptačecy“, młodych připosłucharjow serbsce wita. Viktoria, Emre, Jarik a dalše dźěći wuši nastajeja. Martina Pěčikowa so do koła praša: „Wěsće hižo, što móžeće w tajkej šuli wšitko činić?“ „Čitać“, „ličić“, „spěwać“, wołaja dźěći předšulskeje skupiny Wojerowskeje pěstowarnje Dźěłaćerskeho dobroćelstwa (AWO) „Raj hrow“. Wone su sej Ptačecy jako cil zakónčaceje „jězby do kraja cokorowych titow“ wupytali.
Suchec mandźelskeju, tak mi kolega rjekny, najlěpje docpěješ, hdyž sej k nimaj domoj dojědźeš. Tuž podam so do Chrósćic. Satkula, při kotrejž bydlitaj, ćeće do směra na Delany. Před statokom zetkam Jurja Sucheho, kiž swój dźěłowy grat hnydom na bok staji, jako zhoni, zo chcu z nim wo dobje bjesadować, kotraž běše, je a wostanje za Serbow wulki historiski podawk. Na móličkej terasy před bydlenskim domskim Marija Suchowa młodu micku do domu wabi. Z pódlanskeho twarjenja kiwaja mi běłe róže stareje družiny z luboznej wónju.
Samozrozumliwy rozsud
Jurij Suchy je po wšěch Chrósćicach a daloko za nimi znaty jako serbski wučer. „Ja sym 1. septembra 1960 tu w Chrósćicach započał z wučerjenjom, kaž je so tehdy šula započinała“, wón powěda. Wón drje njeje rodźeny Chróšćan, je so, kaž bychu to stari Serbja prajili, do Chrósćic nutř ženił. „Ja pochadźam z Łuha pola Smječkec a sym chodźił do Worklec do šule, ja sym maćeri fararja Hrjehorja do šule chodźił, Rejzy Hrjehorjowej.“
W lěće rewolucije 1848 započachu Serbja z Hornjeje Łužicy w skupinach wupućować na cuze kontinenty. Wutwar železniskich čarow zmóžni jim so do přistawow při Sewjernym morju dóstać. Běchu to wjetše a mjeńše skupiny, kiž so spočatnje do Awstralskeje, pozdźišo tež do Texasa podachu. Najwjetša skupina Serbow, kiž je na pjaty kontinent wupućowała, wobsteješe z 92 wosobow a wopušći swoju domiznu w lěće 1851, potajkim runje před 175 lětami.
Pobožni serbscy bratřa
Chróšćan zběžk bu po rozsudźe wojowacych staršich srjedź septembra 2001 jenož „přetorhnjeny“. Jich politiske žadanja nastupajo serbske kubłanišća hač do dźensnišeho spjelnjene njejsu.
Křesćan Korjeńk je přećelny čłowjek, kiž napjate situacije měrnje zmištruje. Hdyž krótko do zahajenja šulskeho lěta 2001/2002 jako direktor Worklečanskeje srjedźneje šule ze sekretarku na staršiskej zhromadźiznje 5. lětnika w Chrósćicach steješe, wědźeše, zo so přitomni z organizatoriskimi prašenjemi puća do šule w susodnej gmejnje zaběrać nochcychu. Nawopak: Zwuraznichu, zo sej přichod za swoje dźěći na Chróšćan kubłanišću přeja. Tohodla přeswědčeny Domowinjan wuzběhny, zo jim prosće informacije posrědkuje. Domowina sedźeše tohorunja w rumnosći, team Rěčneho centruma Witaj (RCW) pod nawodom Rafaela Wowčerja. Woni běchu staršim poboku a su potom wšědne rańše protestne manifestacije na šulskim dworje sobu wuhotowali.
mjeno: Jan Bogusz
w towarstwje wot 2001
hraje sam w prěnim mustwje
nadawk:
zamołwity za hrajne rozprawy zhromadnje z Maksimilianom Kral-Zahrodnikom
liga:
wokrjesna wyša liga
trenar:
Waldemar Adamowicz
kapitan:
Oskar Hawš
cil sezony:
solidne městno w prěnim dźělu tabulki
horjeka wotlěwa: trenar Waldemar Adamowicz, Jan Bogusz, Jakub
Škoda, Klemens Mark, Mato Dźisławk, Bosćan Donat, Franziskus Wornar, Lucian Zahrodnik, Clemens Handrik, mustwowy nawoda Roland Brězan
mjeno: Michał Donat
w towarstwje wot: wot časa F-młodźiny
hraje sam w druhim mustwje
zamołwity za:
zamołwity za hrajne rozprawy
liga:
wokrjesna liga
trenarjej:
Daniel Ričel a Fabian Hejduška
kapitan:
Robert Materna
cil sezony:
ligu dźeržeć
horjeka wotlěwa: Markus Dridiger-Šołta, Syman-Jan
Klemenc, Tadej Donat, Fabian Kola
srjedźa wotlěwa: ko-trenar Fabian Hejduška, Pascal Budar, Franc Zahrodnik, Beno Sćapan, Michał Donat, Józef Donat,
trenar Daniel Ričel
deleka wotlěwa: Jakub Mark, Jan Zarjeńk, Justus Brühl, Matej Mark, Milan Zahrodnik, Jan Špitank, Dominik Dyrlich
na foće pobrachuja: Robert Materna, Danko Hicka, Franc
Richter, Bosćan Donat, Syman Handrik
INFORMACIJE
WO MUSTWJE:
liga:
wokrjesna klasa
kapitan:
njeje hišće postajeny
cil sezony:
so mjez sobu zeznać
Krótko do wulkich prózdnin wuhotuje KOST – skrótšenka woznamjenja Kooperacija šule a dźiwadła w Sakskej – lěto wob lěto Zetkanje šulskich dźiwadłow. Hłowny zaměr je zmóžnić dorostowym cyłkam wšitkich spartow jewišćoweho wuměłstwa so zjawnje prezentować. Nimo toho ma mjezsobnej wuměnje akterkow a akterow, ale tež pedagogow a nawodow polěkować. A cyle připódla je wobstajne wabjenje za mysličku, dźiwadźelenje skónčnje jako regularny šulski předmjet zawjesć.
Prěnja a zawěsće tež najznaćiša móžnosć k wochłódźenju je Bjerwałdski jězor. Tutón skići dobru móžnosć ke kupanju, dokelž je woda při přibrjohu wosebje čista a přewidna. Wěstota je poměrnje derje zawěsćena, dokelž maš płone pěskowe přibrjohi a wuchowansku słužbu. Jenički špatny kriterij je zdalenosć, kotraž žada sebi přijězd z awtom. Runje tak faluje action-faktor w formje suwadła abo skakanskeje wěže.
Dwójnikaj Josephina a Sarah Bretšnajderec stej za to znatej, zo hižo wot dźěćatstwa spěwatej. Ze swojej nowej hudźbnej skupinu „play/us“ zwažitej so nětko do swěta elektroniskich zwukow a wozjewjatej swójske spěwy. Hudźba leži pola Bretšnajderec po wšěm zdaću w swójbje. Jeju mać je spěwarka a skutkuje w dźiwadle, tež jeju wowka a jeju starša sotra skutkujetej na wuměłskim polu. „Někak bě hižo přeco jasne, zo stej wuměłstwo abo hudźba jara wažnej w naju žiwjenju“, powěda Josephina. Wot druheho lětnika spěwatej dźensa 20lětnej zhromadnje w chórje.