Što kriza wšitko zdokonja

pjatk, 15. januara 2021 spisane wot:
Cordula Ratajczakowa

Před lětom přebywach na wědomostnej dźěłarničce we Waršawje, a dokelž bě jedyn z wobdźělnikow wegetar, smój kóždy dźeń hromadźe wegetarisce wobjedowałoj. Tež wječor w restawranće měješe so kóždy po ćichim prawidle wosebiteje zhromadnosće, so mjasa wzdać. Jónu pak mje pražena mexiska kołbasa chorizo tak wabješe, zo sym so solidarity wzdała. Hněwny komentar po zdaću tež nabožnych přičin dla wegetara wšak nablaku rěkaše: „You are eating my uncle!“ – „Ty jěš mojeho wuja!“

Wobmjezowanju zadźěwać

pjatk, 08. januara 2021 spisane wot:
Axel Arlt

Wurjadne wobstejnosće žadaja sej wurjadne postupowanje. To su sej zawěsće w Budyskim wokrjesnym zwjazku Zwjazka 90/Zelenych myslili, nominujo loni 8. oktobra swojeho direktneho kandidata za wólby zwjazkoweho sejma we wólbnym wokrjesu 156.

Porno tomu maja so druhe strony ćežko. Prěnjotne terminy w nowembrje dyrbjachu korony dla do noweho lěta přesunyć, w nadźiji, zo jim pandemija planowanje njeskazy. Budyski wokrjesny zwjazk CDU pak je swój termin druhi raz přestorčił, runje tak Lěwica. Wobě stronje stej ze zwučenym wobdźělnistwom zarjadowanjow před štyrjomi lětami planowałoj, nětko hygienowy koncept zdźěłałoj a wšitko tak spřihotowałoj, zo by wěstotny wotstawk mjez přitomnymi zaručeny był. Přez nóc je aktualne wuwiće to wšitko do prašenja stajiło. Wupada tak, zo njeje kraj na wólby w času korony přihotowany.

Płody ze serbskeje zahrody

srjeda, 30. decembera 2020 spisane wot:
Jan Budar

„Srědki Załožby za serbski lud njedosahaja hižo za zdźerženje serbskich institucijow“. To smy w minjenych lětdźesatkach stajnje znowa čitali a słyšeli. Serbska załožba je w lěće swojeho załoženja 1991 dóstała lětnje 20,4 miliony eurow. Z prěnim financnym zrěčenjom 1998 pak bě jich jenož hišće 16,4 miliony eurow – hač do 2013 dyrbjachu tohodla cyłkownje na 70 dźěłowych městnow šmórnyć. Hakle 2016 su pjenjezydawarjo přiražku z třećim financnym zrěčenjom na 18,6 milionow eurow tróšku zwyšili. Zachowanje strukturow bě z tym zaručene, přidatne naprawy pak hodźachu so jenož na polu digitalizacije spěchować, za čož stejachu wot 2015 přidatne srědki k dispoziciji. Zo změje załožba wot 2021 wjace srědkow hač hdy do toho, njeje jenož znamjo dowěry pjenjezydawarjow, ale předewšěm wužadanje, pjenjezy zmysłapołnje wužiwać. Wšako zběhaja mnozy ruku, hdyž dźe wo rozdźělenje pjenjez.

W lubosći njepopušćić

srjeda, 23. decembera 2020 spisane wot:
Theresa Rinecker

Sta so před tójšto časom, zo pytaše młody muž ze swojej samodruhej młodej žonu přebytk za nóc a njeposrědni porod dźěsća, ale nichtó jeju njepřiwza. Skónčnje pak namakaštaj chudušku hródź. Tam, zboka, móžeše Marija dźěćko porodźić. Na swět přińdźe dźěćo, kotrež na to pastyrjo a Mudri z rańšeho kraja wopytaja. A wone da mnohim, kotřiž je widźa, začuwać: Swět a kóžde jednotliwe dźěćo w nim je lubowane. W lubosći je wša běda nimo a wša nuza je přewinjena. W Božej lubosći je wumóženje.

W spominanju na tule stawiznu nje­swjeća jenož křesćenjo hody jako „swjedźeń lubosće“. Runje lubosć pak trjeba tele dny chowanku, a zawěsće so wona tele dny tež cyle hinak pokazuje hač hewak, hač smy to zwučeni. Mnozy so lětsa dawnych lubych wopytow wzdadźa a tež wulkich darow, tón abo tamny samo kemšow. Z wobhladniwosće. Z lubosće. Dalši wopytaja za nich wažneho čłowjeka. Wšako njeměł nichtó sam być. Tež respekta a lubosće dla.

Žony cyle doprědka!

pjatk, 18. decembera 2020 spisane wot:
Cordula Ratajczakowa

Choćebuski filmowy festiwal (CFF) je tydźe­nja znowa dohlad do stawa serb­skeho filma dał. Zo tón jako hrajny film (hišće) njeeksistuje a čehodla tomu tak je, wo tym je so kuratorka sekcije „Heimat – Domownja – Domizna“ dr. Grit Lemke z Knutom Elstermannom po jeho dokumentaciji „Serbja do kina! Pytanje za serbskim filmom“ rozmołwjała. Bychu sej ludźo w Němskej kinowy tiket za serb­skorěčny film z němskimi podtitulemi kupili? Na tele jeje prašenje filmowy kri­tikar wotmołwi, zo hladajo na synchro­nizaciju w Němskej čas hišće zrały njeje. Hišće wótrišo je režiser Dominik Graf njedaw­no žadanje Němcow za němskorěčnymi dźiwadźelnikami, předrasćenymi wotpowědnje městnu jednanja na Portugalčanow, Italčanow, Turkow abo Chorwatow, komentował: „Hač bychmy Druhu swětowu wójnu na kóncu tola doby­li.“ Na kónc němskeho šowinizma čakać tuž žadyn zmysł nima, tež nic štož serbski hrajny film nastupa.

Nowe medije dale wutwarić

pjatk, 11. decembera 2020 spisane wot:
Janek Wowčer

„Hej, hody bliža so!“, słyšiš tele dny časćišo z rozhłosa trubić. Sprawnje prajene wšak mi lětsa tak prawje za hodami njeje. Wšědnje prezentuja nam přewjele zrudźacych a struchłych powěsćow. Ličby chorych a zemrětych so přemjetuja, jedne wotprajenje honi dalše – hač su to zhromadźizny, zarjadowanja abo koncerty. A tych wšak mějachmy hewak runje w dohodownym času pola nas w Serbach njeličomnje wjele. Lětsa potajkim ničo – zwostawa jenož wulka prózdnota. A nade wšěm trónuje takrjec króna – korona.

Ale wostawa nam woprawdźe wulka prózdnota? Měnju, zo nic. Wšako je tež tójšto dobrych powěsćow, tež za nas Serbow! Dyrbimy jenož dokładnje hladać. Tak dóstanje Załožba za serbski lud wjac pjenjez, zo móhła swoje nadawki zwoprawdźić. Dźensa su w Berlinje klětuši etat Zwjazka wobzamknyli, po kotrymž přewostaja serbskej załožbje nimale dwaj a poł miliona eurow wjac. Hdyž tež Sakska a Braniborska swoje přilubjenje dodźeržitej a přiražki kaž dojednane zwyšitej, móža w załožbje trochu předychnyć.

Ke korjenjam so wróćić

pjatk, 04. decembera 2020 spisane wot:
Axel Arlt

Slědźenje a muzej pod jednej třěchu zaměstnić, to je zaměr „Serbskeho foruma wědy při Lawskim arealu“ w Budyšinje. Hdyž so podpisarjam deklaracije wotpohladow z jich argumentami poradźi, spožčić předewzaću klětu status krajneho projekta a zo poběža potom pjenjezy z inwesticiskeho zakonja za wuhlowe regiony, da móžemy wo dwójnej strukturnej změnje rěčeć.

Prěnja změna zwisuje z kóncom zmilinjenja a wudobywanja brunicy tež we łužiskich jamach. Wot wulkeho cyłozwjazkoweho scenarija nadźijeja so nětko Swobodny stat Sakska, Budyski wokrjes a Załožba za serbski lud, zo změja trěbne pjenjezy za dalšu, serbsku strukturnu změnu. A ta zwisuje z tym, zo stej slědźenje a muzejownistwo wot kónca samostatneje dźěławosće Maćicy Serbskeje a po załoženju Instituta za serbski ludospyt 1951 jako předchadnika dźensnišeho Serbskeho instituta rozdźělnej pućej kročiłoj.

Klinkace kasya solotej faktow

pjatk, 27. nowembera 2020 spisane wot:
Bosćan NawkaHač smy so mjeztym prosće na to zwučili abo hač je nas lětsa wosebje požadana hajzlaca papjera bjez wokołopuća k wotpowědnym regalam (za)wjedła – zo su hody w drobnowikowanju hižo před měsacom „wudyrili“, tónraz tak prawje pytnyli njesmy. Nětko pak steji prěni adwent woprawdźe před durjemi a bórzomne wobradźenje hrozy kaž přeco z dźeń a bóle přiběracym stresom wobstarać telko kmanych darow kaž móžno. Jedyn z mało čłowjekow na našim swěće, kiž hižo cyle dokładnje wě, što rumpodich jemu pod štomik połoži, je ameriski předewzaćel Jeff Bezos. Hladajo na njesměrne mnóstwo nulow před komu, kotrež jeho tak a tak hižo pukacu so móšeń přidatnje pjelnja, budźe jemu zawěsće wšojedne, zo Bože dźěćo tele dary njezamołwja, ale kupcy po wšej zemi. Analysća z toho wuńdu, zo koncern Amazon rekordny dobytk za čas prěnjeho lock-downa – jenož něhdźe 5,2 miliardźe dolarow – hač do patoržicy hišće raz masiwnje stopnjuje. A dokelž maja w Irskej fenkow dosć a tuž tak na dawki njedźiwaja kaž my, smě sej firma wjetšinu pjenjez samo zdźeržeć.

Na prawa młódšich dźiwać

pjatk, 20. nowembera 2020 spisane wot:
Milenka Rječcyna

Dźensa je składnosć, na prawa dźěći ­a młodostnych skedźbnić. 20. nowember dźě je Mjezynarodny dźeń dźěćacych prawow, kotrež bě generalna zhromadźizna UNO wobzamknyła. Hač pak su prawa dźěći a młodostnych dosć wobkedźbowane? Wo tym njech kóždy sam rozmysluje. Najwjetše dźěćom a młodostnym přistejace prawo je te, zo maja dorosćeni młódšich a młodych ludźi słyšeć. Tuchwilu, w dobje korony, so to lědma zwoprawdźa.

Kak žiwi być?

wutora, 17. nowembera 2020 spisane wot:
Diana Šołćina

Kajke ma naše žiwjenje wupadać, kak chcemy naslědnosć zaručić. Zo móhli so z tym rozestajeć, kajki měł naš přichod być, měli sej wuwědomić, kotre zakłady w přitomnosći kładźemy. Što zakótwimy w towaršnosći, zo bychmy naslědnosć w najlěpšim zmysle zmóžnili.

słowo lěta 2020

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND