„Hdyž tole skomdźimy, je kónc“

pjatk, 15. měrca 2019 spisane wot:

Serbska Delnja Łužica je šokowana wuslědkow­ ewaluacije wučby serbšćiny w Braniborskej dla. Z ludźi, kiž połoženje znaja, drje njeje nichtó woprawdźe překwapjeny był, chiba, zo je staw hišće hórši, hač by sej čłowjek myslił. Připóznaće słuša prof. Edwardej Wornarjej a ludźom, kotřiž su prócu wědomostneho přepytowanja na so wzali a wuslědki bjez róžojteho barbjenja sformulowali. Njejsmy tola wjace w NDR žiwi. Zo móža serbšćinarjo w 6. lětniku mjenje serbsce hač w pěstowarni, je hižo překwapjace. A štó móže mi rozkłasć, kak dźěći a młodostni dwanaće lět w šuli delnjoserbšćinu wuknu a na kóncu rěč tola­ njewobknježa? Ja mějach w NDR jeničce štyri lěta B-delnjoserbšćiny na SRWŠ, hewak ničo ...

K rozsudej

pjatk, 15. měrca 2019 spisane wot:

Hańžka Wjeselic

Rozsud je čłowjekam tajny škit

wohniwy wěšćerski poradnik.

Z rozdźělnym storkom wutroby

je jedyn druhemu podobny.

Tak kaž kudźerje po wutřělu spaduja,

so kiprota k přećelstwu wuznawa.

Njewidźomna chuduška

chabłaca njeskedźbnosć so zasmyka.

Směšk samodruhe šibałstwo,

po stopach wjechlojće dundajo.

Šwižny zdónk mjez starymaj,

z měnjacym wjedrom njepřewzaj.

Šerpatku wurěčow přinošuje,

kiž wopiłstwo kepnjenja nadběhuje.

Njewěstosć wě sebi na hubomaj kusać

a předsudnosć pod miłym měsačkom huškać.

Zdalokosće

pjatk, 15. měrca 2019 spisane wot:

Hańžka Wjeselic

Njejsće mje z bliskoh daloka spóznali,

waka krutu wolu krasnje pohosći.

Jenož – njehódajmy, štó za tym tči,

hdyž ruka znaty klin wopušći.

Hdźež so gracilna słódkosć zakaza,

tam so krawna raznosć womaza.

Styki styska suche płomjo wupali,

wša sylnosć wosłabi krupički.

Błudnowěrc wě nawopak,

zo slěbro zlětuje kaž ptak.

Strowy rozum jadriwje kichota,

mjez płachtami šćipa nahota.

Přez připad swójski wosud nadešli -

pedantisku woprawdźitosć wobešli.

Čas z překlepanosće skakota,

tak, kaž kostrjanc překćěwši třepota.

Wjele lubjace tworjenje za přichod

pjatk, 15. měrca 2019 spisane wot:

Chwalobne basniske pospyty młodeje Serbowki

Je zwjeselace, zo so w Serbach młodźi ludźo na literarnym polu wupruwuja. Naš mały lud trjeba młodych, do přichoda zhladowacych a do duše rěčacych ludźi. Na tym so wočiwidnje něšto pohibuje. To pokazachu dotalne zběrki „Paternoster“. Tale literarna hałužka počina znowa kćěć, wšako ma w aprylu/meji wosmy „Paternoster“ z prozu a lyriku młodych Serbow wuńć. Mjez młodymi prozaistami a lyrikarjemi „Paternostra“ jewja so woprawdźite talenty. Jedyn tajki wosebity je 23lětna Chróšćanka a w Lipsku sorabistiku studowaca Hańžka Wjeselic, kotraž z wutrobu a dušu basni. Wona je hižo k „Paternostrej“ přinošowała, byrnjež w najnowšim zešiwku zastupjena njebyła. Přiwšěm pilnje dale basni.

Znata serbska poetka Róža Domašcyna widźi w młodej žonje za přichod wjele lubjacu basnicu. Basnje Hańžki Wjeselic rozestajeja so hłuboko z mjezyčłowjeskimi poměrami a towaršnostnymi problemami. W swojich twórbach zhladuje kritisce na swět; wone su sprawne, zo je wjeselo je čitać. Tule dwě jeje basni z manuskripta jako pokazka. Alfons Wićaz

Samostatne, sebjewědome, runoprawne:

Zjawna diskusija njepopušći, dać žonam wjace mocy. Rěč je wo tym, zawjesć resp. přesadźić žónsku kwotu w politiskich stronach abo we wulkich předewzaćach. Je pak to dźensniši dźeń trjeba? Žony wědźa na mnohe wašnje swoje nastajenje k žiwjenju zwuraznić. Wone su stajnje za swobodu myslenja a jednanja wojowali, tež hdyž w kóždej časowej dobje na hinaše wašnje. Dźensa, znajmjeńša w Němskej a po Europje, su žony mužam runohódne. Za to je dosć přikładow w ludnosći. Bianka Šeferowa je so tuž mjez sylnymi žonami we Łužicy­ wobhoniła a jim slědowace prašenja stajiła: Ê Maće hesło žiwjenja a jeli kotre? Ë Kotre dožiwjenja abo nazhonjenja su Wam wšědne skutkowanje w powołanju a we wosobinskim žiwjenju skrućili? Ì Kotre­ přeća maće do přichoda?

Ê Do swojich kmanosćow wěrić, na swoje sylnosće twarić a so maćeri Božej dowěrić.

Samo kuzłar na zabawu přijěł

pjatk, 08. měrca 2019 spisane wot:
Foće: Alfons Handrik

Hižo wot lěta 2005 zetkawaja so w Smjerdźečanskim kulturnym domje dźeń do róžoweje póndźele dźěći k póstniskej zabawje. Lětuša minjenu njedźelu bě mały jubilej, wšako su tam dźěći-nory pjatnaty raz zhromadnje ze staršimi, z wowka­mi a dźědami póstnicy swjećili. Ideju zrodźili běchu žony Smjerdźečanskeho póstniskeho kluba. Simona Šěnowa, hłowna zamołwita, bě wjesoła, zo je něhdźe 80 dźěći ze swojimi staršimi přeprošenje sćěhowało. Tak bě kulturny dom tak połny kaž lědma hdy, a runje tak lóštna bě nalada. Małe nory běchu w najrjeńšich kostimach a  nje­běchu jeno ze Smjerdźaceje, ale tež z wokolnych wsow. Zabawu přisporjała je rjana hudźba, wo kotruž staraše so Achim Cyž. Dźěći njedachu so dołho do rejki prosyć.

Štyrilětna Alba a jeje dwě lěće młódša sotra Lia Nawkec běštej z maćerju a nanom z Jawory přijěłoj. Mjeztym zo nan z nimaj serbsce rěčeše, běchu druzy zadźiwani a połni připóznaća, zo stej so wonej z maćerju, kotraž je z Mexika, runje tak derje španisce dorozumiłoj.

Wot dypka k dypkej

pjatk, 08. měrca 2019 spisane wot:
rys.: Bianka Šeferowa

Kotreho pisaneho insekta drje budźemy w našich

zahrodkach bórze zaso

wuhladać směć?

Zwjazaj ličby

a po tym

rysowanku

wumoluj!

W pisanych kostimach

pjatk, 08. měrca 2019 spisane wot:
Fota: Alfons Handrik

Mjez norami w Kulowskimaj póstniskimaj ćahomaj minjenu sobotu a róžowu póndźelu bě tež zaso tójšto dźěći. W pisanych kostimach rejwachu wone po hasach, přiwołachu přihladowarjam wótře „helaw“ a rozdźělachu słódkosće. Tule někotre zaćišće z Kulowa.

Ê Přichod wotwisuje wot toho, što dźensa kak činiš! (Mahatma Gandhi)

Ë Ratarjow bě hižo w srjedźowěku a změjemy­ jich tež w přichodźe. Přiwšěm su so narok, dźěłowe wuměnjenja a swójske rozwiwanje změnili. Wobłuk nadawkow je nětko wobšěrniši a za­přijima wobstejnosće, mjez druhim škit wobswěta. Moje powołanje zaruča čłowjekej žiwjenski zakład – zežiwidła, kotrež njemóža mašiny zhotowić. Ćim wažnišo je, to škitać a wobchować. Tohodla­ mam přezjednosć mjez ratarstwom a přirodu za wažnu. W zjawnosći wšak knježi často měnjenje, zo je powołanje ratarja domena muži. Tomu pak zna­přećiwju. Prjedy su mnohe žony w tym wobłuku dźěłali a jednoriše nadawki wukonjeli. Někotre z nich pak su zdobom z wulkimi maši­nami dźěłali. Bjezdwěla pak móža tež dźensa žony z wulkimi při­prawami wobchadźeć. Ratarić njewoznamjenja cyły dźeń na tra­k­toru sedźeć, ale ratarjo maja mno­hostronske nadawki zmištrować.

Stajnje z połnej paru žiwa

pjatk, 08. měrca 2019 spisane wot:

Ê Na kóncu je wšitko w porjadku, a njeje-li hišće w porjadku, njeje tež žanoho kónca. Žiwjenje je wulkotne a wulki dar, za kotryž měli kóždy dźeń dźakowni być. Hdys a hdys pak so mjeńše abo wjetše­ wušparanja zašmjataja, kotrychž dla móžeš druhdy zadwělować. Tak trjebaš krutu dowěru a zmužitosć do swojich­ zamóžnosćow. Sym přeswědčena, zo so potom wšitko na dobro wuwiwa.

Ë Konkretne dožiwjenja žane nimam. Powołanje busoweje šoferki móžeš jenož wukonjeć, jeli sy z cyłej wutrobu při wěcy. To stajnje zaso pytnu, hdyž jězby zmištruju. Hosćo to tohorunja pytnu a jeli so wutrobnje dźakuja, so z tobu wjesela abo so samo hnydom za přichodnu jězbu zapisaja, potom je mi to wobkrućenje a zdobom pohon­ do dalšeho dźěła. Tak tež w priwatnym žiwjenju postupuju. Swoje nadawki stajnje z cyłej wutrobu spjelnjam. K tomu słušeja tohorunja­ nadawki, kotrež wulke wjeselo njewobradźeja. Tak abo znak pak maja wone činjene być, a to z połnej paru.

nawěšk

nowostki LND