Dohladowar Astrocentruma
Na dnjowym porjedźe pjatkowneho posedźenja zwjazkoweho předsydstwa Domowiny steji namjet, předsydu Dawida Statnika do dohladowanskeje rady Astrocentruma Łužica (ACŁ) powołać. Wo tym je so z nim Marcel Brauman rozmołwjał.
Što čini tuta dohladowanska rada?
Dohladowanska rada ma dalši natwar ACŁ přewodźeć. Do njeje powołuje so 11 wosobow ze zarjadnistwa, wědomosće, hospodarstwa a towaršnosće. Statny minister Sebastian Gemkow je mje prosył, jako zastupjer Domowiny tutomu gremijej přistupić. Chcu tam – jelizo mje zwjazkowe předsydstwo do rady deleguje – serbske zajimy zastupować.
Kotry wuznam Astrocentrum za nas ma?
Chcemy-li strukturnu změnu zmištrować, trjebamy perspektiwy. Zasydlenje Astrocentruma skići młodźinje nowe dźěłowe městna a powabne perspektiwy, kajkež bychu hewak jenož w daloko zdalenych metropolach našli. Mam to za šansu.
Kajke běše dotal zhromadne dźěło Domowiny a Astrocentruma?
Debata móhła změnu nastorčić
Poslednje lětuše zarjadowanje rjadu Serbska debata wotměje so jutře, štwórtk w Chróšćanskej zaměrowej hali Jednota. Vanessa Žurec je so z moderatorom zarjadowanja Janom Budarjom wo temje „Žony doprědka! Ale jenož za foto?“ rozmołwjała.
Što wot jutřišeje debaty wočakujeće?
Wujewja so jasnje, zo su žony tež w serbskich gremijach sylnje podreprezentowane – často stej w gmejnskej radźe jenož jedna abo dwě žonje scyła zastupjenej. Na tamnym boku su to předewšěm žony, kotrež w čestnohamtskim zastojnstwje wažne nadawki přewozmu. Nadźijam so, zo so w diskusiji z tym zaběramy, čehodla situacija tajka je, kajkaž nětko je. Snano nańdźemy zhromadnje jedyn abo tamny namjet, tutón njedostatk wotstronić.
Čehodla su na podiju žony, kotrež běchu a su hižo wuspěšne?
Wulki wothłós na premjeru „Małeho šerjenja“
Pančicy-Kukow (BW/SN). Z wutrobitym, dźakownym přikleskom a ze zhromadnym spěwanjom z Lipkami skónči so zawčerawšim w awli „Šule Ćišinskeho“ w Pančicach-Kukowje premjerne předstajenje noweje serbskeje knihi „Małe šerjenje“ nakładnistwa Veles. Klasikarja dźěćaceje literatury z pjera Otfrieda Preußlera bě Rejza Šěnowa do serbšćiny přełožiła. Wša rozradowana přija wona z rukow wudawaćelki Lubiny Hajduk-Veljkovićoweje awtorski eksemplar.
Wotewrjeny dialog trěbny
Wobkedźbowanje, zo so stile mody a wonkowne wobrazy měnja, njeje ničo njewšědne – kóžda generacija pyta za pućemi, so zwuraznjeć a so wot druhich wotmjezować. Problematiske pak potom je, hdyž frizury, wěste dźěle drasty, marki abo symbole z ekstremistiskimi ideologijemi w zwisku steja a wone so wědomje abo njewědomje do zjawnosće noša.
Dale a časćišo pak wuhladamy młodostnych, kotřiž prawicarsce wustupuja. Tak móže so stać, zo zetkaš w běhu někotrych mjeńšinow wjacorych młodostnych, kotřiž so na te wašnje drasća a wotpowědnu frizuru maja. Tak je so mi tónle tydźeń po puću do redakcije stało, hdyž sym wědomje na to dźiwała. Tež wjetše skupiny, kotrež so na přikład na centralnych městnach kaž kołowokoło dwórnišćow abo kupnicow zetkawaja, přez swoje wustupowanje napadnu. Předewšěm wótře woni wustupuja a při tym alkohol konsumuja. Tajke zadźerženje móže na druhich ludźi wottrašace skutkować a k tomu wjesć, zo woni wěste městna hižo njewopytuja.
Na wšěch šulach jenak postupuja
Na wjacorych serbskich zakładnych šulach ma so nawodnistwo znowa wobsadźić. Milenka Rječcyna je so pola rěčnika sakskeho Krajneho zarjada za šulu a kubłanje (LaSuB) Clemensa Arndta za tym wobhoniła.
Kak zajimcy wo wupisanjach zhonja?
Wupisanje městnow za nowe wobsadźenje šulskeho wjednistwa resp. wospjetne wupisanje njewobsadźenych městnow přewjeduje so na karjerowym portalu Swobodneho stata Sakskeje. Ručež je znate, zo je městno šulskeho nawody wakantne, informujemy potrjechenu šulu kaž tež potencielnych požadarjow.
Kotre wuměnjenja dyrbi zajimc spjelnić?
Požadarjo dyrbja w kóždym padźe we wupisanju naspomnjene wuměnjenja spjelnić, zo móhli jich při wobsadźenju šulskeho nawodnistwa wobkedźbować.
Z kotreje přičiny LaSuB zajimcow za městno šulskeho nawody wotpokazuje?
Nadźija so nowych idejow a impulsow
„Serbska literatura – pozicije a perspektiwy“ rěka druhe zarjadowanje lětušeho rjada Serbskeje debata, kotrež wotměje so srjedu na žurli Serbskeho domu w Budyšinje. Na podiju budźe mjez druhim Syman Pětr Cyž, jednaćel Ludoweho nakładnistwa Domowina (LND). Wo jeho wočakowanjach a wo tuchwilnych wužadanjach wudawanja serbskeje literatury je so Maximilian Gruber z nim rozmołwjał.
Serbskich awtorow je dźeń a mjenje. Je to wuslědk falowaceho spěchowanja literarneho dorosta?
Zo je serbskich awtorow dźeń a mjenje, tak pawšalnje wobkrućić njemóžu. Mamy lěto wob lěto tójšto angažowanych Serbowkow a Serbow, kotřiž so pjera jimaja a swoje teksty tež wozjewjeja. To su zwjetša twórby krótkeje prozy abo lyriki, kiž so často w antologijach abo w nowinach a časopisach wozjewjeja. Njeda pak so prěč, zo je so ličba powołansce pisacych w běhu zašłych 40 lět drastisce pomjeńšiła. Z tym je zdobom mjenje dołheje prozy, na přikład romanow. Knižna produkcija LND bě zašłe lěta poměrnje stabilna. To rěka, zo kóžde lěto něhdźe 25 do 35 knihow wudawamy.
Mjez bladami zajeći
„Sy hižo słyšała, zo …?“ – Blady, kleski, hódnoćenja. Štó to njeznaje? Runje w našim wjesnym regionje mi přeco zaso napadnje, kak spěšnje so wo druhich sudźi. Wšojedne, hač je něchtó něšto dobre docpěł abo zmylk sčinił – wšo so komentuje, hódnoći, zarjaduje. Husto bjez toho zo je cyła stawizna znata. Tute zadźerženje so na mnohich městnach normalizuje a so lědma do prašenja staja. Potom so će prašeja: Čehodla chceš jako młodostna Łužicu wopušćić? Snano leži dźěl wotmołwy runje tu: we wuskosći někotreježkuli mysle a w začuću, zo so stajnje wšo wobkedźbuje a posudźuje. Negatiwne stejišća – hač potrjechja seksualitu, wěru abo stil drasty – njetworja pozitiwnu klimu a z tym tež žane městno, na kotrymž chcu so swobodnje wuwiwać. Nochcu prajić, zo kóždy tajki je. To by tym napřećo njefairne było, kotřiž tolerantnišo mysla a jednaja. Štóž so narěčany čuje, smě to rady sam za sebje pruwować.
Sportowe zarjadowanja rady fotografuje
Po tym zo bě Mia-Katarina Hrjehorjec loni maturowała, wona tuchwilu po Nowoseelandskej pućuje. Jedyn z jeje wulkich hobbyjow je sportowa fotografija. Lisa-Maria Cyžec je so z njej wo tym rozmołwjała.
Kak sy k fotografowanju přišła?
Na fotografowanje sym přez swojeho bratra Konstantina storčiła. Wón je před něhdźe třomi lětami započał, sportowe zarjadowanja fotografować. Jako bě raz zadźěwany, je mi spontanje kameru do ruki stłóčił a mje na termin pósłał. Tehdy tak prawje njewědźach, što mje wočakuje a běch technisce hišće njewěsta. Přiwšěm sym sej tam dojěła, dokelž mějach lóšt, to wuspytać. Tutón mały dyrdomdej je mje hnydom fascinował. Wot toho časa so intensiwnje ze sportowej fotografiju zaběram. Spočatnje fotografowach hłownje koparske hry, wosebje zastupujo swojeho bratra.
Što najradšo fotografuješ a čehodla?
Kontrowersy so njeboji
Lětuša Serbska debata zahaji so srjedu w 19 hodź. w Budyskej dźěłarni „Dźěłań dźeń“. Prěnje zarjadowanje rjadu pod titulom „Serbska generacija Ž – hinaše žiwjenje, hinaša lubosć?“ ma mjez druhim Maximilian Gruber na starosći. Z nim je so Lisa-Maria Cyžec rozmołwjała.
Zhromadnje z Rahel Zelnak a Lukášom Novosadom wuhotuješ lětušu prěnju serbsku debatu. Na čo so wosebje wjeseliš?
Najbóle so wjeselu, zo wo tutej temje rěčimy. Sam wšak sym čłon młodeje generacije, kotruž jako Gen Z, serbsce potajkim generaciju Ž pomjenuja. To druhe, na čož so wosebje wjeselu, je wuměna z publikumom, wšako chcemy lětsa trochu hinaši format debaty wuspytać. Při tym njebudźe hižo tajke krute dźělenje mjez wosobami na podiju resp. na jewišću a publikumom. Wšitcy smědźa cyły čas sobu diskutować.
Zarjadowanje ma titul „Serbska generacija Ž – hinaše žiwjenje, hinaša lubosć?“. Što wosobinsce z tym zwjazuješ?
Nichtó sam wěrnosć nima
„Myslu, potajkim sym“ – w tutej krótkej sadźe pućrubarja rozswětlerstwa Renéja Descartesa ze 17. lětstotka tči jadro našeho okcidentalneho indiwidualizma. Štož je pola nas za wšěch samozrozumliwe, njewotwisnje wot politiskeho swětonahlada a wšojedne hač do Boha wěrja abo nic, móže ludźom w druhich kulturach a kónčinach swěta dospołnje cuze być.
Rodźeny Choćebužan Roberto Simanowski, kulturny wědomostnik, kiž so z filozofiskeho wida z medijemi zaběra, je na to w knize wo kumštnej inteligency (KI) skedźbnił. US-ameriscy poskićowarjo „rěčnych mašinow“, z kotrymiž ludźo mjeztym po cyłym swěće za wotmołwami na prašenja wšědneho dnja pytaja, bědźa so přiběrajcy z pobrachowacej akceptancu w Africe a Aziji. Wšako njeje KI jenož z hoberskim mnóstwom datow wuhotowana, ale tež z hódnotami programowana. A tute su rozdźělne. Simanowski zwěsća, zo knježi nic jenož w afriskich towaršnosćach město „myslu, potajkim sym“ skerje zasada „dokelž my smy, sym ja.“ Čłowjek njewurostuje ze sebje samoho, ale ze zhromadnosće.
