Demonstranća dyrbja čakać

pjatk, 14. awgusta 2020 spisane wot:
Marko Wjeńka

Brutalnje zachadźaca policija, wodo­mjetaki a sylzopłun, zranjeni a zajeći demonstranća – wobrazy minjenych dnjow w Běłoruskej běchu dramatiske. Ludźo, předewšěm młodźi, nochcedźa so z wuslědkom prezidentskich wólbow wot­namakać a protestuja přećiwo staremu a nowemu prezidentej Aleksanderej Lu­ka­šenkej, kiž chce po 26 lětach hišće dalšu­ wólbnu dobu w zastojnstwje wostać. Demonstranća njewěrja, zo je kandidatka opozicije Swjetlana Tichanowskaja jeno­ dźesać procentow hłosow dóstała, a wumjetuja prezidentej Lukašenkej wólbne falšowanje.

Jako bywši staćenjo NDR wěmy, zo je knježacym w awtoritarnych režimach kóždy srědk luby – tež wólbne falšowanje – zo bychu na mocy wostali. Zo pak su w Bě­łoruskej wuslědk tak masiwnje změ­ni­li, zo je Tichanowskej runje dźesać procentow hłosow zwostało, so mi tak prawje wěrić njecha.

Tež Powołanskošulski centrum „Konrad­ Zuse“ we Wojerecach je po dołhim času wobmjezowanjow swoje durje zaso wotewrěł. Silke Richter je so ze šulskej nawodnicu Kathleen Stephan rozmołwjała a so wobhoniła, kajki bě wšědny šulski dźeń za čas koronapandemije.

Kajke wužadanje sće wšědnje zmištrowała?

K. Stephan: Njemějachmy žanu wšědnu rutinu. Tydźensce dóstachmy nowe wukazy a postajenja, kotrež smy bjez komdźenja zwoprawdźili. Na spočatku šulskeho lěta zestajany wučbny plan za kóždu rjadownju smy kóždy dźeń přiměrili. Tuž bě kóždy dźeń wulke wužadanje.

Kak su šulerjo a wučerjo minjene tydźenje přetrali?

K. Stephan: W času, jako běchu šule zawrjene, su mnozy wučerjo a wšitcy šulerjo doma wostali. Wučba bě wuknjenski čas doma, za čož wužiwachmy wšelake komunikaciske puće, kaž na při­kład platformu Lernsax. Poněčim su so šulerjo a wučerjo zaso nawróćili.

Je powołanskošulski centrum tež swoje hranicy docpěł?

Lěto w žiwjenju rysować

wutora, 11. awgusta 2020 spisane wot:

„365/2021 abo jedne lěto w žiwjenju“ rěka mjezynarodny wuměłski projekt pólskich iniciatorow, kotřiž tež Serbow namołwjeja so wobdźělić. Cordula ­Ratajczakowa je so ze Szymonom ­Wiatrom z iniciatiwy „Czytelnia ­Szkicowników“ rozmołwjała.

Što je ideja projekta „365/2021“?

S. Wiatr: Ideja pochadźa z łaćonskeho prajidma „nulla dies sine linea“ – žadyn dźeń bjez linije. Myslimy sej, zo je tež hišće­ na modernym swěće wažne kóž­dy dźeń rysować. Namołwjamy tuž wuměłcow, přez cyłe lěto 2021 skicy zho­towjeć, znajmjeńša dwě wob tydźeń. Nastać­ ma tak skicowy dźenik. Chcemy wuměłcow pohnuć, swět kaž tež sebje samych a swoje wuměłstwo hłubšo do­žiwić a do­dnić. Tohodla by derje było, bychu­-li swoje skicy z wosobinskimi noticami měšeli. Chcemy z projektom wuměłcow z Pólskeje, Słowakskeje, Čěskeje kaž tež z Łužicy zwjazać. Budu-li jenož Polacy a Serbja, je tež derje. Pytamy ně­hdźe dźesać ludźi, wjace nic.

Kak sće na Serbow přišli?

Mała skupinaz wulkej ideju

póndźela, 10. awgusta 2020 spisane wot:

Přećeljo domizny a kultury Njeswačidło su pomnik za Koslow do nadawka dali. Cordula Ratajczakowa je so z čłonku towarstwa Wóršu Pašcynej rozmołwjała.

Kak sće mysličku pomnika zrodźili?

W. Pašcyna: Projekt koncipować započach ze sobuwobydlerku Koslowa Luciju Grelertowej, kotraž je jako dźěćo hišće wójnu we wsy sobu dožiwiła. Bórze smój pytnyłoj, zo trjebamoj zwólniwe wosoby, kotrež z namaj projekt sobu přihotuja. Tak wutworichmy mału skupinku štyrjoch wosobow z Bosćijom Měršom, kiž je so wosebje wo zjawnostne dźěło a wšelake organizatoriske nadawki starał, a Rafaelom Vcelichom. Wón měješe dobre ideje, wosebje tež nastupajo wuhotowanje ležownosće při pomniku. A wón je tež ze swojimaj sobudźěłaćerjomaj Tobiasom Vcelichom z Koslowa a Pětrom Vcelichom z Radworja twarske dźěła na ležownosći přewzał.

Što ma pomnik zajimcam rjec?

Cuzy posměwk a kumštne słowa

pjatk, 07. awgusta 2020 spisane wot:
Měrćin Weclich

Najprjedy wšak mje tróšku huškaše, jako sedźach minjenu wutoru we wotstawku k tamnym wobdźělnikam nowinarskeje konferency we Wojerowskej chorowni. Dźěše wo bórzomne a spěšne dalewu­wiće klinikuma, kotryž ma so z medicinskim centrumom, campusom regiona stać. Bjeztoho zo bychu mjeńše chorownje, kaž tu w Kamjencu, šlapnyli, chcedźa tajke runja lěkarskim praksam a dalšim medicinskim zarjadnišćam do swojeho digitalneho koncepta zapřijeć.

Milenka Rječcyna

Docent, kiž wučeše nas prawniske zakłady na polu medijow, je nam studentam do pruwowanja rozłožił, zo njetrjebamy wšitko z hłowy wuknyć, ale zo mamy jeničce wědźeć, hdźe su wotmołwy na prašenja napisane – to rěka, w zakonskich předpisach. Na to minjene dny myslach, zaběrajo so ze zakonjom wo dlěšim zhromadnym wuknjenju w Sakskej.

15. julija je so Sakski krajny sejm z wjetšinu hłosow za nowy zakoń wuprajił, kotryž je do płaćiweho šulskeho zakonja zapřijaty. Wot lońšeho bě wot Zwjazka 90/Zelenych, Lěwicy a SPD podpěrana iniciatiwa zajimcow wo to wojowała, zo móhli tež w Sakskej šulerjo dlěje na swojej šuli zhromadnje wuknyć. Hač k wothłosowanju njeje předołho trało. Dokument, to rěka zakoń, kiž dyrbjał nětko kóždy z někajkej zamołwitosću we wobłuku kubłanja w ruce měć, pak sćežka namakaš. Z podpěru fachowcow, politikarjow a kolegow sym dokumenty zběrała, zo móhła sej přehlad tworić wo wudospołnjenju sakskeho šulskeho zakonja.

Na žadyn pad „mjelčiši hłós“

wutora, 28. julija 2020 spisane wot:

Dr. Annalena Schmidt, stawiznarka mjez druhim na Budyskim Serbskim instituće (SI), sprjewine město wopušći. Zdobom złoži mandat měšćanskeje radźi­ćelki, kotryž bě sej loni na lisćinje Zwjazka 90/Zelenych zdobyła. Bosćan Nawka je so z njej rozmołwjał.

Knjeni dr. Schmidt, čehodla Budyšinej bože­mje prajiće?

A. Schmidt: Najwažniša přičina je, zo chcu prosće bliže swojemu dźěłowemu městnu bydlić. Nažel njedóstach po wuběženju zrěčenja z SI žadyn poskitk, kotryž­ so mi jara spodobaše. Rozšěrich tuž pytanski radius a nańdźech naposledk dźěło w Radebeulu, hdźež za Diakoniju Sakskeje skutkuju. Po měsacach dojězdźowanja – ze zjawnym wosobowym blisko­wobchadom traje jednotliwa čara rady dlěje hač połdra hodźiny – sym zwěsći­ła, zo njemóžu tak ani hłowno- ani čestnohamtskim nadawkam tak wotpowědować, kaž bych to chcyła.

Sće serbšćinu nawuknyła a rěčnica dźěłoweho kruha za serbske naležnosće. Wot lonšeho sće měšćanska radźićelka ...

Chcedźa klanki twarić

póndźela, 27. julija 2020 spisane wot:

Koronakriza wuskutkuje so mjez dru­him­ tež na wuhotowanje prózdninskeho časa w hortach. Milenka Rječcyna je so­ z Helenu Kralec, nawodnicu Chróšćanskeho horta, kotryž je w nošer­stwje Serbskeho šulskeho towarstwa, rozmołwjała.

Prěni tydźeń poskitkow w Chróšćanskim horće je hižo zakónčeny. Koncentrujeće so w swojich poskitkach na něšto wosebite?

H. Kralec: Ně, to nic. Přemyslujemy pak sčasom wo tym, što móhli wob­dźělnikam poskićeć. Tak mějachmy zańdźe­ny tydźeń mjez nami fachowču, kotraž je nam rozłožowała, kak maš postu­pować, hdyž něchtó znjezboži a so zrani. Dalše dny smy zwučowali plester na ruki zlěpić abo dźěle ćěła, samo hłowu zawobalić.

Móža tež dźěći same při planowanju sobu­ rěčeć?

H. Kralec: Haj, hišće za čas šule su wone­ prajili, zo chcedźa wjele w spor­towej hali być, so zabawjeć a sportować. Zańdźeny pjatk smy w sportowni prózdninsku party swjećili.

Dźěći wšitkich starobow móža wotnětka zaso zhromadnje prózdniny dožiwić. Wot­bły­šćuje so koronapandemija na někajke wašnje na jich swět?

Pola nas je dowol tež rjany

pjatk, 24. julija 2020 spisane wot:
Marian Wjeńka

Hdyž njemóžemy do dalokeho swěta na dowol jěć, da wostanjemy w swojim kraju. Pola nas dźě je tež rjenje. Tale žiwjenska wěrnosć wurosće wězo z tuchwilneje koronapandemije, dopomina pak mje tež chětro na časy, jako steješe w Berlinje hišće murja a wokoło NDR do směra na za­pad wulki płót, abo lěpje prajene hnydom wjacore. Štož tehdy politiski sy­stem­ postajowaše, je dźensa takrjec nuzowa warianta w dowolowym času. Někotři drje so přiwšěm ze škitnym nahubnikom něšto hodźin do lětadła sydnu a sej na někajku kupu w Srjedźnym morju doleća. Toho bych so ja na přikład dobrowólnje wzdał, dokelž dyrbju dla płato­weho dźěla hižo po něšto mjeńšinach we wobchodźe za dychom hrabać. A tola mějach njedawno rjane dowolowe dny. Su-li dźěći ze šule, směš dźě sej luksus dowola zwonka lětnich prózdnin popřeć.

Historikarka dr. Kate Hiepko z briti­skeho Manchestera slědźi tuchwilu wo Serb­skej centralnej bibliotece (SCB). Cordula Ratajczakowa je so z wědomostnicu rozmołwjała.

Čehodla zaběraće so ze serbskej tematiku?

K. Hiepko: Počach so hižo jako dźěćo za serbsku kulturu zajimować, zhoniwši, zo bě mój pradźěd Serb. Wón narodźi so 1892 w Baršću, swójba pochadźeše z Jemjelicy (Jämlitz). Jako šulerka hornjeho schodźenka pisach referat wo žiwjenju Serbow w NDR, to bě w lěće 2010. Trěbnych informacijow dla lećach w lětnich prózdninach do Němskeje a wopytach w Budyšinje Serbski institut z biblioteku, Smolerjec kniharnju atd. Běch hnydom fascinowana, što wšo wo serbskej kulturje a historiji zhonich. W samsnym dowolu wopytach tež dalše serbske městna, mjez druhim Jemjelicu, Slepo kaž tež Serbski muzej w Choćebuzu. Jako mějach we wobłuku studija stawiznow na Bristolskej uniwersiće seminarske dźěło wo dźě­ćatstwje za čas nacijow pisać, wědźach hnydom, zo chcu wo dóńće serbskich dźěći pod Hitlerom slědźić. Sym tuž znowa w Budyšinje trěbnych knihow dla přebywała.

nawěšk

SERBSKE NOWINY podpěruja:

Novi Sad – kulturna stolica Europy

nowostki LND