Wuměłstwo a wjace

Freitag, 24. Juli 2020 geschrieben von:

Budyšin (SN/CoR/bn). Po poł lěta trajacej přechodnej fazy wuńdźe z dźensnišim wudaćom zaso prawidłownje kulturna přiłoha Serbskich Nowin, a to pod nowym titulom „Wuměłstwo a wjace“.

Jako tehdyši kulturny šef Noweje doby bě Alfons Wićaz w lěće 1978 ideju za wosebitu přiłohu zrodźił. Wot lěta 1979 bě wona pod hesłom „Wuměłstwo a lite­ratura“ prawidłownje jónu wob měsac wušła a Wićaz je ju z podpěru tehdyšeho šef­redaktora Siegharda Kozela tež mnohe lěta na starosći měł. Wot lěta 1997 rěkaše „Kultura & wuměłstwo“. Tež po tym, zo je so Wićaz 2010 jako zastupowacy šefre­daktor SN na wuměnk podał, bě mi­nje­ne dźesać lět hač do lońšeho decembra dale za přiłohu zamołwity.

Po koncepće klasiskeho fejetona chce přiłoha tež přichodnje pod nowym hes­łom zajimawy dohlad do – nic jenož – serbskeho kulturneho swěta a jeho akterow podać, a to w zamołwitosći kulturneje redakcije SN a z přećelnej podpěru bywšeje jednaćelki LND Marki Maćijo­weje. Njech wot njeje wuzwoleny literarny amuse gueule čitarstwu prawy apetit na intelektualny meni zbudźi.

Wšitkim na wužitk

Donnerstag, 23. Juli 2020 geschrieben von:
Druhdy so dźiwaš, hdźe wšudźe na swěće sej ludźo swoje serbske korjenje wotkrywaja. Na tamnym boku móhł rjec, zo by to – (hišće) njeeksistowaca – statistika jako prawidłownje jewjacy so fenomen kwalifikowała. Kak husto z toho tež wužitk za serbsku towaršnosć abo dalewuwiće serbskeje kultury nastawa, by přidatne zajimawe prašenje było. W konkretnym padźe slědźi britiska stawiznarka serbskeho pochada wo wužiwanju Serbskeje centralneje biblioteki. Po informaciji Serbskeho instituta w Budyšinje je to prěni raz, zo so něchtó z tajkej specifiskej tematiku rozestaja: Štó su wužiwarjo biblioteki? Kak stari a zwotkel su, a za čo so zajimuja? Wotpowěduja digitalizaty jich wočakowanjam? Kak hódnoća wužiwarjo poskitk knihownje a što ma so z jich wida polěpšić? Tajke a hinaše prašenja jewja so w naprašniku slědźerki. Wuslědki njemóža jenož jej tyć, ale tež bibliotece a jeje wužiwarjam. Cordula Ratajczakowa

Handrij Nyča

Donnerstag, 23. Juli 2020 geschrieben von:
18. julija 1795 zemrě wědomostnik a sakski kurwjerchowski dwórski radźićel prof. Handrij Nyča na swojim knježim dworje w Mengelsdorfje pola Rychbacha. Narodźił bě so 17. nowembra 1731 w domje nad Sprjewju pod Budyskim hrodom Ortenburg na kromje Židowa chudymaj serbskimaj staršimaj. Wuchodźiwši Delnjowujězdźanski wustaw zemjana von Gersdorfa a Budyski gymnazij studowaše wón prawnistwo w Lipsku a Wittenbergu. Přisłušeše Lipšćanskemu Serbskemu prědarskemu towarstwu. Pućowaše do Kopenhagena a do Moskwy, hdźež je na uniwersiće lěto jako profesor filozofije wuwučował. Přebywaše we Wienje a w Genfje, hdźež tohorunja akademisce wučerješe, kaž tež w Oxfordźe a Cambridgeu. Zaso w Moskwje woženi so z dźowku ruskeho hrabje Saltykowa, tajneho radźićela carja a senatora. Nyča bě mystikar a swobodny murjer. 1780 wróći so do Hornjeje Łužicy na swój kupjeny knježi dwór. Podpěrował je młodych serbskich intelektualnych, mjez druhim teologu a basnika Handrija Rušku, spěsnjerja kwasneje pěsnje „Wójna a mandźelstwo“.

W Ludwigsburgu nahrawaja

Mittwoch, 22. Juli 2020 geschrieben von:
W Ludwigsburgskim studiju Bauer nahrawa Ron Meisterin (srj.) tuchwilu serbsku hudźbu za wiolinu a klawěr za CD, kotruž Załožba za serbski lud spěchuje. W srjedźišću steji wiolina jako solowy instrument. Edicija wopřijima w prěnim rjedźe hudźbne kruchi, kotrež su hižo nimale zabyte. Mjez nimi su kompozicije Jurja ­Winarja, Bjarnata Krawca a Jana Rawpa, dołho w NSLDź skutkowaceho komponista Huga Raithela kaž tež načasneju komponistow Ulricha Pogody a Jana Thiemanna. Wot wiolonistki Anett Baumann (nal.) a pianistki Liany Bertók (napr.) nahrawany zynkonošak chce nakładnistwo ENA hač do kónca lěta wozjewić. Foto: Johannes Kellig

Reiprich wuwjazany

Mittwoch, 22. Juli 2020 geschrieben von:

Drježdźany (SN/CoR). Siegfried Reiprich njeje hižo jednaćel Załožby sakskich wopomnišćow za wopory politiskeho namócneho knjejstwa. Na swojim wurjadnym posedźenju je wčera tamniša załožbowa rada jednohłósnje wobzamknyła, hižo dawno kritizowaneho jednaćela „hnydom z nadawkow wuwjazać“. Gremij so jeho přispomnjenjam na Twitteru raznje spřećiwja. „Wone zmysłu dźěławosće wopomnišćow njewotpowěduja“, rjekny sakska ministerka za kulturu Barbara Klepsch (CDU) jako předsydka załožboweje rady. Reiprich bě njedawno na Twitteru krawale w Stuttgarće z pogromom nacionalsocialistow 1938 přirunał. Jeho słowa běchu rozhorjenosć po cyłej zwjazkowej republice zbudźili (SN rozprawjachu). Zeleni a Lěwica rozsud witaja. „Załožba trjeba wosobu na čole, kotraž zastojnstwo rozwažliwje, wědomostnje korektnje a bjezporočnje nawjeduje. Tónle muž njebě žadyn dźeń wjace znjesliwy“, praji Franz Sodann (Lěwica).

Bywši sobudźěłaćer Budyskeho wopomnišća a nětčiši zastupjer Reipricha Sven Riesel ma jeho nadawki přechodnje přewzać.

Słowjanske wobsydlenje přeslědźić

Dienstag, 21. Juli 2020 geschrieben von:

Drježdźany (UM/SN). Štóž sej mysli, zo su stawizny Hornjeje Łužicy w dalokej měrje přeslědźene, so myli. Na mnohe deficity w stawiznopisu wo tymle regionje chce wot sakskeho krajneho zarjada za archeologiju iniciěrowany projekt „1 000 lět Hornja Łužica – ludźo, hrody, města“ skedźbnić. „Ćežišćo našeho projekta je słowjanske wobsydlenje Hornjeje Łužicy, ke kotremuž su hišće mnohe prašenja“, rozłožuje zastupowaca projektowa nawodnica Susanne Schöne z archeologiskeho zarjada. Dotal złožuje so stawiznopis w 7. lětstotku zahajeneje periody na derje zdźeržane hrodźišća, mjez druhim we Wotrowje, Kopšinje a Budyšinje. To pak su twarjenja z wójnskich časow. „Žadyn lud njeje jenož wójnu wjesć móhł. Lědma mamy namakanišća, kotrež wšědne žiwjenje abo pohrjebnu kulturu słowjanskich sydlerjow dokumentuja“, Susanne Schöne rozjima. Čehodla nic? „Kompaktnje na skale twarjene hrodźišća su so w krajinje hač do dźensnišeho widźomnje zachowali. Sydlišća a po­hrjebnišća pak su w běhu časa rozpadowali, a tohodla tajkich lědma hišće je.“ Wothorjeka pak hodźi so tónle problem rozrisać.

Depeša 1870 wójnu zawiniła II. dźěl

Dienstag, 21. Juli 2020 geschrieben von:

W Pruskej knježeše dynastija Hohen­zollerow, wobstejaca z dweju linijow – wjetša knježeše pod kralom Wylemom I. Mjeńša šwabska linija Hohenzollern-Sigmaringen sydaše w Badenskej na wulkim hrodźe, bě katolska a měješe prawo na španisku krónu. Wona bě wokoło lěta 1870 wakantna, a přisłušnicy španiskeho parlamenta Cortes chcychu z rodu Hohenzollern, princa Leopolda ze Sigmaringena, za noweho krala Španiskeje měć. Francoska čuješe so w tym padźe z juha a wuchoda wot Pruskeje wohrožena.

Depeša 1870 wójnu zawiniła

Montag, 20. Juli 2020 geschrieben von:

19. julija před 150 lětami wozjewi francoski kejžor Napoleon Bonaparte III. pruskemu kralestwu wójnu. Z toho wuwi so Němsko-Francoska wójna 1870/1871, kotraž je so jara rozsudnje na stawizny Němskeje a z tym tež Serbow wuskutkowała. Sta serbskich wojakow padny. Jako rezultat krawneho wojowanja nasta přez dobyće němskeje strony 18. januara 1871 proklamowany Němski reich pod kejžorom Wylemom I.

Tajke wojerske rozestajenje bě wot wobeju stron hižo lěta dołho přihotowane, dokelž so hospodarske a politiske poměry mjez woběmaj krajomaj přiwótřachu. Z Pruskej nasta w Europje nowa wulkomóc, kotraž chcyše na 30 krajow rozdźělenu Němsku a hospodarstwo zjednoćić.

Młode mjezwočo

Montag, 20. Juli 2020 geschrieben von:

Budyšin (SN/MiR). Wot januara 2021 změje Katolski Posoł nowu sobudźěłaćerku. Judith Wjenkec z Budyšina bu mjez wjacorymi zajimcami za to wuzwolena. Wona naslěduje Angeliku Häneltowu, kotraž so na wuměnk poda.

31lětna rodźena Worklečanka Judith Wjenkec, kotraž je slawistiku studowała, zhladuje na wjacelětne powołanske na­zho­njenja, mjez druhim tež na polu redakciskeho dźěła. Hižo jako serbska gymnaziastka słušeše wona ke krutemu zdónkej młodźinskeje redakcije Serbskich Nowin. Za čas studija je wona serbskim medijam dopisowała. Skutkowała je mjez druhim za misionski a swójbny časopis „Der Weinberg“ w Mainzu. Přewšo skutkowna bě protyka „Alles hat seine­ Zeit – Der Kalender für Frauen: Natür­lich leben. Christlich leben“, kotruž je wona wjacore lěta jako sobudźěłaćerka nakładnistwa swj. Bena w Lipsku sobu wudawała.

Dale je Judith Wjenkec skutkowała jako­ lektorka w Budyskim Ludowym nakładnistwje Domowina. Tuchwilu dźěła w Rěčnym centrumje WITAJ na dwulětnym projekće. Tón za­běra so z natwarom němsko-serbskeho a serbsko- němskeho online-přełožowanja.

Splósk (SN/bn). Spočatk měsaca je w Ludowym nakładnistwje Domowina nowa kniha „Zelena radosć“ wušła. Ze swojim wnučkam wěnowanej zběrku wobswětla Jan Kral biografije a žiwjenski skutk dohro­mady dźesać serbskich spisowaćelow resp. domizniskich slědźerjow, kaž na přikład Korle Bohuwěra Šěcy, Jakuba Lorenca-Zalěskeho a Michała Rostoka. Nimo originalnych tekstow wopřijima čitan­ka swójske zhladowanja awtora, reflektowace přirodu Łužicy. Wčera dožiwi nowostka swoju zjawnu premjeru pod Čornobohom, a to w Splóšćanskej Čerwjenej hospodźe.

Anzeige