Lětsa dosć sakskich truskalcow
Mysli sej, zo je knježk
To a tamne (27.05.26)
Jastwa w Sewjerorynsko-Westfalskej bědźa so z pobrachowacymi klučemi. Po tym zo běchu jeći w Euskirchenje dwaj generalnej klučej pokradnyli, bě justicne ministerstwo přikazało, we wšěch jastwach přepruwować, hač hišće wšitke kluče maja. Při tym je dalše jastwo pytnyło, zo kluč pobrachuje. Tón pak pječa nichtó kradnył njeje, ale zastojnicy su jón prosće zhubili. Dobra powěsć: kluč bě jeničce za běrowy, nic za cele jatych.
Wjednika brazilskeho syndikata złóstnikow PCC Gersona Palerma su po šěsć lětach ćěkanja w Boliwiskej popadnyli. Palerma běchu mjezynarodneho pašowanja drogow a wotwjedźenja lětadła dla k dohromady 126 lětami w kłódźe zasudźili. Wón steješe na lisćinje ludźi, kiž w Brazilskej najnuznišo pytaja. Palerma běchu 2020 po dubioznym sudniskim jednanju pušćili, na čož wón ćekny.
Patriarch wuzwoleny
Tiflis (B/SN) Georgiska cyrkej je politiku a towaršnosć mjez wuchodom a zapadom nastupajo pačena. Jako naslědnik zemrěteho patriarcha georgisko-ortodoksneje cyrkwje Illije II. bu metropolit Shio (Mujiri) wuzwoleny. Wón słuša ke konserwatiwnemu kruhej a je ruskej ortodoksnej cyrkwi přichileny. Něhdźe 83 procentow Georgičanow přisłuša georgisko-ortodoksnej cyrkwi, kotraž je samostatna.
Postrow koptiskej cyrkwi
Vatikan (B/SN). Zasudźejo přiběrace terorowe nadpady w afriskej republice Čad a w staće Mali je bamž Leo XIV. k měrej namołwjał. Na Pětrowym naměsće spominaše wón 10. meje tež na dźeń koptisko-katolskeho přećelstwa.
Wědu wo medijach wučić
Würzburg (B/SN). Na zjězdźe katolikow je so předsyda Němskeje biskopskeje konferency, biskop Heiner Wilmer, za nowy šulski předmjet wo kubłanju w medijach a medijowej etice wuprajił. Hladajo na přiběrace desinformacije tež z pomocu kumštneje inteligency bychu šulerjo lěpje mjez prawymi a wopačnymi informacijemi rozeznawać nawukli. „Swobodni smy jenož potom, hdyž móžemy mjez wěrnosćemi a łžemi rozeznawać.“
Ebola dale a strašniša
Genf (dpa/SN). Situacija kołowokoło wudyrjenja ebole w Africe móhła so dale přiwótřić. To měni šef swětoweje strowotniskeje organizacije WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus. „Stejimy před jara chutnej a ćežkej situaciju. Budźe hišće hórje, prjedy hač budźe lěpje“, rjekny na wirtuelnym zetkanju ze strowotniskimi ministrami afriskich krajow. Dźensa dojědźe sej wosobinsce do Demokratiskeje republiki Kongo, hdźež so tuchwilu z najwjace padami chorosće bědźa.
Dowola přistup do interneta
Teheran (dpa/SN). Prezident Irana Massud Peseschkian je přikazał, mjezynarodny internet w kraju zaso dowoleć. Z tym reagowaše na rozsud „wosebiteho staba“, kotryž bě do toho z wulkej wjetšinu za to hłosował, ludźom zaso přistup do interneta dowoleć. Konkretny datum za zašaltowanje pak přeco hišće znaty njeje. Wosrjedź meje běchu iranske medije wo 5. juniju jako termin rozprawjeli.
Hadź za čas wójny
W Boliwiskej sej ludźo žadaja, zo prezident Rodrigo Paz swoje ...
Chce němčinu sylnić
Do comebacka FDP njewěrja
Berlin (dpa/SN). Wjetšina němskeje ludnosće njepřicpěwa móžnemu nowemu šefej strony FDP Wolfgangej Kubickijej, zo wón swoju stronu zaso do zwjazkoweho sejma powjedźe. Jenož kóždy štwórty (25 procentow) wěri do comebacka FDP z nowym nawodnistwom. Tole je woprašowanje instituta Forsa w nadawku sćelaka RTL wunjesło. 66 procentow stronje skok do zwjazkoweho sejma njepřicpěwaja.
FDP tči we hłubokej krizy. We wólbach do zwjazkoweho sejma loni w februarje běchu liberalni na mjezy pjeć procentow hłosow zwrěšćili. Tuchwilu je strona jenož hišće w šěsć ze 16 krajnych parlamentach zastupjena. Tež w dotalnych wólbach lětsa njeje so jej poradźiło, negatiwny trend spowróćić.
Trjebaja miliony eurow
Žada sej krute předpisy za KI
Prěnja encyklika bamža Leja XIV. „Magnifica humanitas“ wozjewjena
Rom (dpa/SN). Bamž Leo XIV. je sej w swojej prěnjej encyklice krute mjezynarodne předpisy za wobchad z kumštnej inteligencu žadał. Po lěće w zastojnstwje warnowaše ponitfeks něhdźe 1,4 miliardow katolikow na swěće před mnohimi strachami, kotrež móhła nowa rewolucionarna technologija zawinować. Zdobom pak widźi tež šansy. Wjace hač sto stron wopřijimacy spis ma titul „Magnifica Humanitas“ (wulkotne čłowjestwo).
Prěni rozwučowanski spis pontifikata noweho bamža pohódnoćeja eksperća často kaž wozjewjenje knježerstwa. Tajke „wokolniki“ – tak posłowny woznam słowa encyklika – maja wěriwym po wšěm swěće moraliski kompas być. Titul encykliki móže dwoje wěcy woznamjenić: Humanitas hodźi so zdobom jako „čłowjestwo“, ale tež jako „čłowjeskosć“ přełožować, štož ma Leo za wulki rozdźěl k mašinam a ke KI. W podrjadce encykliki steji: „Wo zachowanju čłowjeka we wěku kumštneje inteligency“. Tekst wobjednawa nimo toho tež temy kaž wójnu a měr abo swět dźěła.
