Intensiwna zaběra z rěču
Prěni kompaktny rěčny kurs hornjoserbšćiny wuhotuje Syć za serbsku rěč a regionalnu identitu Zari wot 8. do 12. februara we Wulkich Zdźarach. Štyri městna su w kursu pod hesłom „Kikštart“ hišće swobodne. Zajimcy měli so spěšnje na internetnej stronje Zari přizjewić. Z Julianam Nyču, kotryž je zhromadnje z Florianom Kaulfürstom za kurs zamołwity, je so Maximilian Gruber wo nadrobnosćach rozmołwjał.
Kotrym tematiskim ćežišćam so w běhu intensiwneho kursa wěnujeće?
Započatkarjo dóstanu w tutym kursu intensiwny přehlad najwažnišich serbskich wobrotow. Tak sej wobhladamy, kak so serbske słowa wurjekuja, zo bychu wobdźělnicy poćah mjez pisanej a rěčanej rěču zrozumili. Nawjazujo na to chcemy jednore dialogi wuwiwać, zo bychu sej wšitcy něšto praktiskeho sobu wzać a tole doma hnydom w rozmołwje ze serbskim susodom abo w swójbje nałožować móhli. Druhi wažny element kursa su zakłady serbskich kulturnych stawiznow. Tam posrědkujemy wobdźělnikam dohlad do wuwića serbskeje rěče, tež z politiskim kontekstom, zo bychu zrozumili, čehodla wěste wěcy su, kajkež wone su.
Poradźena premjera: „Serbska utopija 3 – Nowaki“
Choćebuz (SN/KP). Premjera aktualneje produkcije braniborskeho telewizijneho sćelaka rbb „Serbska utopija 3 - Nowaki“ je zašłu sobotu wulki zajim zbudźiła. Wulka žurla kina Weltspiegel w Choćebuzu bě nimale dospołnje wobsadźena. Režiser Erik Šyško běše runja publikumej přewšo napjaty. Wón witaše hosći a hłownych akterow na jewišću, při čimž jich do krótkich rozmołwow zapřiješe. Mjez nimi běštaj nawodnica rbb-studija Choćebuz Sandra Fritsch a redaktor delnjoserbskeho magacina „Łužyca“ Wolfgang Albus. Wón chwaleše podawk jako „historiski wokomik“, dokelž „su dźě wšitcy sobuskutkowacy pokazali, zo zamóže tež mały lud wulke kino zdokonjeć.“ Za Wiebke Šelerowu-Šulcojc jako hłownu hrajerku filma běše produkcija projekt wutroby, Erik Šyško zwurazni. Wona hraje architektku Marju Nowakojc, kotraž wodźi w lěće 2038 z pomocu wirtuelnych nawočow po wotbagrowanych wsach fiktiwneje Łužicy. Nimo toho je wona koncepciju za serbski zabawjenski park „Serbska utopija“ wuwiła, kotryž ma do přichoda wjesć.
Wuwiće jězora wot zwjazkoweje dróhi wotwisne
Marco Beer (njestronjan) je wot meje 2024 wjesnjanosta gmejny Sprjewiny Doł. Zašłe lěto bě tuž prěnje dospołne, kotrež je w tutej funkciji na čole komuny stał. Wo tym je so Jost Schmidtchen z nim rozmołwjał.
Knježe Beero, što je so 2025 w gmejnje Sprjewiny Doł na hospodarskim polu wšo stało?
W Bórkhamorje smy płoniny za jednoswójbne domy wutworili. W tamnych wsach tajke tohorunja planujemy. Při tym dyrbimy wobkedźbować, zo směmy w gmejnje stajnje jenož jednu twarsku štwórć wupokazanu měć. Přiwšěm dale na tym dźěłamy. Zaměr toho je, zo wjace wobydlerjow sem přiwabimy.
Wjace swójbow na wsach woznamjenja tež dźěći w třoch komunalnych pěstowarnjach a w zakładnej šuli. Kajke je tam aktualne połoženje?
W našich pěstowarnjach je solidne zastaranje dźěći zawěsćene. Wšitke tři su derje wućežene. Dokelž su někotre kubłarki na wuměnk wotešli, smy nowe koleginy přistajili. Tež zakładna šula w Nowej Wsy je derje wućežena.
Sroce hotujetej so na swój kwas w Budyšinje
Loni je kolektiw Wakuum swój prěni queerny ptači kwas w Choćebuzu zarjadował. Sobotu chcedźa tole tež w Hornjej Łužicy wuspytać, mjenujcy w Budyskim Treff im Keller (Tik). Spočatk zarjadowanja je 18 hodź. Zastup je darmotny. Z čłonku kolektiwa Rahel Zelnakec je so Maximilian Gruber wo zarjadowanju rozmołwjał.
Kotre nowostki za swój ptači kwas planujeće a što wostanje po starym?
Štož so na kóždy pad wospjetuje je, zo budźe to queerne serbske zarjadowanje. Małe dźiwadłowe předstajenje, runja lońšemu ptačemu kwasej, lětsa tohorunja wuhotujemy. Tam budźe tež zaso serbski drag zapřijaty, nic pak kaž loni jenož z jednej performance, ale samo z dwěmaj. Tute sceny lětsa wosoba na městnje rysujo zapopadnje. Po programje chcemy zhromadnje z hosćimi swjećić.
Kotrym temam chceće so w programje wěnować?
Digitalne stworjenčko sam programěrować
Towarstwo „Dźěłań dźeń“ w Budyšinje ma nowy poskitk za zajimcow ze swójskimi idejemi. Milenka Rječcyna je so ze załožićelom a čłonom towarstwa, dr. Andréjom Měrćinkom wo zhotowjenju tamagočija rozmołwjała.
Kotra ideja so za poskitkom chowa?
Myslimy na wobdźělnikow, kotřiž so za elektroniku zajimuja. Woni móža wot februara kóždy pjatk popołdnju wot 16 do 18 hodź. w rumnosći našeho towarstwa na Budyskej Sukelnskej 18 swoje ideje zwoprawdźeć. To pak njetrjebaja jenož wěcywustojni być. Poskitk wotewrjeneje dźěłarnje za technologiju měri so na wšěch, kotřiž maja na někajke wašnje zajim za tutu temu. Chcemy docpěć, zo so tući ludźo mjez sobu zeznaja a zhromadne projekty wuwija.
Wabiće aktualnje z napisom „Twar sej sam swój tamagoči“. Kak ma tajki nastać?
Wuchod dale njeposłušny
Němska budźe bórze zaso do dweju krajow dźělena. Tule zwažliwu tezu sym njedawno z erta ameriskeho komentatora Scotta Rittera słyšał. Wón je sej wěsty, zo leži hłowna přičina toho we wobchadźenju zapada z ludźimi na wuchodźe po přewróće 1989. Brutalnje běchu wšo rozbili, štož měješe z NDR činić. Runje tak njesmilnje su ludźom na wuchodźe nowy system zapada nanuzowali. Po tym zo zdawaše so kraj prěnje lěta po zjednoćenju najebać wulke problemy na prawym puću, wotbłyšćuje so 35 lět po přewróće wostrózbjaca wěrnosć: Němska je do zapada a wuchoda dźělena a ludźo tole runje tak začuwaja. Najnowše woprašowanja wobkrućeja, zo smy dźensa mentalnje zaso bóle rozdźělni hač hdy prjedy.
Dvořák, Weill a Cyž w muzeju
Třeći raz wotměje so wot pjatka do njedźele, 23. do 25. januara festiwal Klasika w zymje w Budyskim Serbskim muzeju. Bosćan Nawka je so z huslerku a hłownej organizatorku Franzisku Pietsch rozmołwjał.
Hesło lětušeho festiwala je „Wot Brechta k Broadwayjej“. Čehodla?
Nadpismo wotbłyšćuje logiske pokročowanje kaž tež rozšěrjenje dotalneju festiwaloweju hesłow. Započinali smy dźě z „Domiznu“, po kotrejž smy so loni na hudźbnu jězbu „Zwukowe puće Vije Regia – swjedźeń hudźby a słowow“ podali. Lětsa wěnujemy so wuměłcam, kotřiž su – hač dobrowólnje abo hač wěsteje nuzy dla – swoju domiznu wopušćili. Byrnjež druhdźe wuspěchi žnjeli, je w jich tworjenju stajnje wěste styskanje prezentne. Na druhim boku su z nowymi zaćišćemi wuměłstwo wótčiny wobwliwowali a wobohaćeli. Lětuši program potajkim předchadźacej skulojća a pokazuje na płódne impulsy, kotrež z wuměny wurostuja.
W programje jewja so wuměłcy kaž Antonín Dvořák, Sergej Rachmaninow abo Kurt Weill, kotřiž su swoje sobu najwuznamniše kompozicije w eksilu spisali. Kak so Serbja do tohole konteksta hodźa?
Pytaja socialnu dźěłaćerku
Socialne medije su načasny srědk informacije šěrić, tež wo swobodnych dźěłowych městnach. Milenka Rječcyna je so wo tym z Dianu Šołćinej, nawodnicu Worklečanskeje Serbskeje wyšeje šule „Michał Hórnik“ rozmołwjała.
Rěčny centrum WITAJ (RCW) pyta aktualnje socialneju sobudźěłaćerjow za wyšej šuli Worklecy a Ralbicy. Na kotre wašnje proces podpěrujeće?
Wšitcy wučerjo a sobudźěłaćerjo našeje šule šěrja informacije po wosobinskich digitalnych pućach. Přichodne dny pak chcemy je tohorunja na internetnej stronje našeho kubłanišća wozjewić. Městno našeje socialneje dźěłaćerki we Worklecach budźe wot 1. měrca wakantne. Tuž pytamy za naslědnikom abo naslědnicu. Na internetowej stronje RCW su nadrobne informacije wozjewjene.
Kotre nadawki je dotalna socialna dźěłaćerka Franciska Šnablowa wukonjała?
Zajim politiki za mjeńšiny zbudźić
Předsyda Domowiny Dawid Statnik lětsa mjeńšinowej radźe Němskeje předsydari. Što ma gremij nimo lěpšeho posrědkowanja wědy wo narodnych mjeńšinach w šulach hišće na starosći, je so Marcel Brauman jeho prašał.
Kelko razow sće zastojnstwo hižo wukonjał a kak dźěławosć wupada?
Zastojnstwo předsydy mjeńšinoweje rady měnja kóžde lěto mjez sobustawami rady. 2014 běch prěni raz předsyda rady. Lětsa je tomu pjaty raz. Předsyda wobrěči zhromadnje ze sekretariatom přihoty posedźenjow rady, kotrež nawjeduje. Zdobom steji za naprašowanja a terminy na zwjazkowej a krajnej runinje k dispoziciji.
Kajke su wuhlady, zo so naspomnjenje domoródnych narodnych mjeńšin w zakładnym zakonju lětsa zešlachći?
Změna zakładneho zakonja žada sej zasadnje wulku wjetšinu hłosow – w zwjazkowym sejmje a w Zwjazkowej radźe. Z prěnich rozmołwow ze zapósłančemi a zapósłancami wěmy, zo je zasadna zwólniwosć data. Su pak tež wobmyslenja. Hač so předewzaće zwoprawdźi, njemóžu prajić. Ale zasadźujemy so za to, zo so změna w aktualnej legislaturnej periodźe radźi.
Serbska rada prawo njewužiwa
Měto Nowak bě dźěławosć braniborskeje serbskeje rady kritizował (hlej telegram w SN pjatk). Marcel Brauman je so z nim rozmołwjał.
W decembru je braniborski parlament zaso wo změnje strukturow Łužicy debatował. Serbska rada njeje so słowa jimała. Čehodla nic?
Wjetšina gremija njeje so w parlamenće słowa jimać chcyła, byrnjež smy w Braniborskej dołho wo tute najwjetše prawo njezapósłancow w parlamentariskej demokratiji wojowali. Wočiwidnje mamy rozdźělnu předstawu wo tym, kotry wuznam parlamentariske zastupowanje Serbow ma a hač njeje snadź lěpje, z jednotliwymi politikarjemi wosobinsce rěčeć. Jako woleny čłon serbskeje rady praju: To jedne to druhe njewuzamkuje. Sym přeswědčeny, zo je kritiske, zjawne a transparentne wustupowanje w demokratiji wažne.
RBB je so předsydy serbskeje rady Markusa Końcarja Wašeje kritiki dla prašał. Kwintesenca jeho wuprajenja je: Serbja su najwuspěšniši, hdyž z jednym hłosom rěča. Škodźi zjawna kritika kaž Waša?
