Wužadanja zmištrować nawuknyła
Po swojej maturje je Marlene Matikec z Łazka měsac w treningowym a wukubłanskim srjedźišću Luhmühlen južnje Hamburga přebywała. Tam podpěrowaše dźěło jěcharja a trenarja Nicolaja Aldingera, kotryž je Němsku hižo na mjezynarodnej runinje w mnohostronskim jěchanju zastupował. Kak jeje wšědny dźeń w konjencu a we wukubłanskim centrumje wupadaše, kotre nadawki wona přewza a što je w tym času nawuknyła, wo tym je so Lisa-Maria Cyžec z Marlene Matikec rozmołwjała.
Štó je Će po maturje na wukubłanski centrum w Luhmühlenje skedźbnił?
M. Matikec: Po maturje sym poprawom w Lipsku studować chcyła. Bohužel pak njejsym městno za studijny směr dóstała. W tym času sym na socialnej platformje Instagram připadnje přinošk němskeho jěcharja Nicolaja Aldingera wuhladała, w kotrymž pytaše podpěru za konje w treningowym centrumje Luhmühlen. Sym jemu prosće pisała, wšako njemóžach ničo zhubić, a běch překwapjena, zo sym tak spěšnje připrajenje dóstała.
Kak je Twój wšědny dźeń wupadał?
Towarstwonowym idejam wotewrjene
Poslednje dny stareho a prěnje dny noweho lěta su dobra składnosć, minjene dwanaće měsacow bilancować a na přichodne nadawki zhladować. Wo tym je so Marian Wjeńka z předsydu Róžeńčanskeho wjesneho towarstwa Tomašom Šołtu rozmołwjał.
Knježe Šołta, kak jako předsyda Róžeńčanskeho wjesneho towarstwa na swoje dźěło w lěće 2025 zhladujeće?
T. Šołta: Lońše dźěło hódnoću jako předsyda našeho wjesneho towarstwa pozitiwnje. Smy loni wobstajnje a konstruktiwnje z našej wjesnej radu zhromadnje dźěłali. Swoje rozsudy w předsydstwje wothłosujemy, a wuspěšne zwoprawdźenje našich projektow je stajnje zhromadny wukon. Wuspěchi njejsu wuslědk dźěła jednotliwca, ale rezultat angažowaneho teama a aktiwneje zhromadnosće. To je mi wažne wuzběhnyć.
Što běchu wjerški minjeneho lěta?
Słownik kopańcy so njezměnił
Jana Hrjehorja čitarjo SN znaja jako rozprawjerja wo sporće. Wón je tež wučer, šulski nawoda, starosta Serbskeho Sokoła a wohnjowy wobornik. Nimo toho skutkuje něšto króć wob lěto jako koparski sudnik. Serbšćina jako rěč sudnika na hrajnišću je nowa tema. Kak so na hrajnišću wužiwa? Kelko serbskich sudnikow je? Su mjez nimi žony? Wo tutych a dalšich aspektach je so Lukáš Novosad z nim rozmołwjał.
Zawěsće jako serbscy sudnicy husćišo hry němskich koparskich cyłkow sudźiće, dokelž je němskich teamow wjac.
J. Hrjehor: Hdyž ja sudźu, su to na dźewjećdźesat do sto procentow němske mustwa, hdźež žadyn Serb sobu njehraje. Ale jara husto sudnik njejsym. Sudźu hry starych knjezow w Ralbicach, tam so wězo serbsce rěči, wšako je tute Ralbičanske mustwo nimale ryzy serbske.
Hdyž hewak serbscy koparjo sobu hraja – wužiwaće serbšćinu njehladajo na přitomnosć němskich hrajerjow?
Měrne žiwjenje w njeměrnym swěće
Swětowa politika je nas minjene lěta jara zaběrała; a kaž wšitcy wěmy, je wona z Ruskej wožiwiła. Ruska njeje wahała, lětdźesatki płaćace prawidła wobeńć a je ze swojej inwaziju do susodneho kraja wójnu kaž w 19. lětstotku započała. Mjeztym su so nowemu politiskemu hibanju tež China a Indiska, lětsa tohorunja Južna Amerika, Japanska a USA a dźakowano jich nowemu agresiwnemu knježerstwu skónčnje tež europske kraje přizamknyli.
Něšto so měnja a kaž wupada, je so druha połojca 20. lětstotka lětsa definitiwnje zakónčiła. Zhladowanje na tole wšo je runje tak znjeměrnjowace kaž rozbudźace, dokelž je wšo druhe hač wostudłe. Tak tworja so nowe koalicije a nichtó njewě, hač so wšě runočasne bjezmjezne diplomatiske aktiwity z měrom abo z nowymi wójnami zakónča. Abo z jednej wulkej, zaso swětowej.
Nowa hudźbaa młoda poezija
Hižo 31 lět wuhotuje pianistka a komponistka Heidemarja Wiesnerec wosebity koncert na spočatku lěta. Pod hesłom „Wětřikec hólcy, připołdnicy a druhe mytiske bytosće“ předstaja jón wot 9. januara 2026 w Berlinje a Lipsku kaž tež w Koporcach, Choćebuzu, Budyšinje a we Wojerecach. Bosćan Nawka je so z organizatorku rozmołwjał.
Knjeni Wiesnerec, lětuše hesło koncertow dowola tójšto interpretacijow. Što so za Was za nim chowa?
H. Wiesnerec: Zasadna myslička lětsa bě, twórby komponistkow a lyrikarkow do srjedźišća stajić. Zdobom chcych zwisk k serbskej mytologiji wutworić. Připołdnica słuša k najznaćišim bajowym postawam Łužicy, je pak w tym konteksće jedna z mało žónskich figurow. Po wobšěrnej rešerši sym někotružkuli towaršku našła, kotraž so w koncerće jewi. Skrótka: Wěnujemy so tónraz sylnym žonam.
Charakteristikum rjada je, zo nastawaja za njón prawidłownje nowe kompozicije. Je tomu tež lětsa tak a złožuja so tele twórby tohorunja na serbsku mytologiju?
Swjedźeń darow, kotrež njetrjebaš
Hody – to ničo za nas njeje, praju jako jedyn ze židowskich ćěkancow, kotřiž smy tehdom ze Sowjetskeho zwjazka ćeknyli. Wěčnje dołho njejsym rozumił, što zmysł tutoho swjedźenja je. Ze swójbu hromadźe sydać a tučne ptaki jěsć? To my tež bjez rumpodicha činimy, poprawom cyłe lěto.
Přichod Serbow w Serbskim seminarje?
Po lětomaj dźěła za Sakski kontaktny běrow w Praze so Katrin Nowakowa kónc lěta rozžohnuje. Wona je prěnja Serbowka, kotraž bě w štyrnaćelětnych stawiznach zarjada přistajena (do toho bě tam jeničce Syman Pawlik jako praktikant), a zdobom prěnja Serbowka w zarjadniskim sydle w Serbskim seminarje wot 1960tych lět. Lukáš Novosad je so z Katrin Nowakowej rozmołwjał.
Što za Was rěka, skutkować w Serbskim seminarje?
K. Nowakowa: Za moje serbske začuće bě to wjeršk. Běše to són, kiž sym hižo jako studentka sorabistiki w Lipsku měła. Jako sym we wosomdźesatych lětach připadnje w domje zaklinkała, mějach zbožo, zo w Hórnikowej knihowni něchtó bě. Sym hišće jeje stary staw dožiwiła, ale widźach tehdom rukopisy, wo kotrychž běch na čitanjach w Lipsku słyšała. To bě za mnje kaž dźiw. Sym sej předstajała, zo móhł snano jónu něchtó moju pomoc trjebać, zo směła tam mojedla proch trěć – a hlej: Štyrceći lět pozdźišo sym jowle dźěłać směła. Poprawom bě to moja prěnja myslička, hdyž je Sakska swój kontakty běrow w Praze załožiła: Čehodla smědźa tam druzy dźěłać a nic ja?!
Wokomiki měra sej popřeć
Adwent so nam kóžde lěto jako měrny čas připowědźa. Ale štó z čitarjow woprawdźe tak začuwa? Wězo december tež w redakciji Serbskich Nowin měrny njeje, wšako přihotujemy nimo aktualnych wudaćow hišće wosebitu hodownu přiłohu a silwesterski Předźeznak. Wěm, zo maja tež druzy přistajeni w nachilacym so lěće ruce połnej dźěła. Hektika a stres wšědny dźeń postajatej. Hač do kónca lěta dyrbimy terminy dodźeržeć, projekty zakónčić, financy zrjadować a rozprawy napisać. Runočasnje pak w adwenće začuwam, zo mi čas ćěka, mjeztym zo je lisćina nadawkow, kotrež mam do kónca lěta spjelnić, dale a dlěša. Chwile za wotpočink njeje.
Z domojnikami serbować
Wobdźělnicy prěnjeho intensiwneho rěčneho kursa „Domoj“ programa ZARI su so minjeny tydźeń rozžohnowali. Bianka Šeferowa je so projektneho nawodu za rěčne kubłanje Juliana Nyču za wuslědkami prašała.
Kak posudźujeće jako docent rěčne kmanosće, kiž su sej kursanća w běhu minjenych měsacow přiswojili?
J. Nyča: Domojnicy su serbšćinu zašłe dźewjeć měsacow dosć derje nawuknyli, tak zo móža ju nětko swobodnje a sebjewědomje w rozmołwje a tež pisomnje nałožować. Wězo tu a tam hišće słowo pobrachuje abo kóncowka cyle njetrjechi, ale to wšak nimale kóždy Serb sam znaje. Nětko je wažne, zo z nimi – kaž z kóždym wuknjacym – tež woprawdźe konsekwentnje serbujemy.
Su woni zaměry kursa spjelnili?
J. Nyča: Hłowny zaměr bě, wobdźělnikam trěbne kmanosće a sebjewědomje we wobchadźenju ze serbšćinu sposrědkować, zo bychu so wotnětka sami dale wuwiwać móhli. Na papjerje smy sej stajili cil, zo woni wuspěšnje certifikaty za schodźenk B1 złoža. Na kóncu su pjećo absolwenća samo certifikat B2 docpěli. Tež w rozmołwje pytnješ, zo su woprawdźe kmani, wšědny dźeń serbować.
Budź załožer, nic kopist mustrow!
Na swojim poslednim terminje pola fachoweho lěkarja sej myslach: Radšo bych medicinski chatbot konsultował, wšako je kumštna inteligenca (KI) na to programowana, wid rozmołwneho partnera do wotmołwow zapřijeć – a nic jenož swójske mustry dele plapotać. Naši studowacy kolegojo rozprawjachu njedawno na adwentnym wulěće redakcije, kak so profesorojo boja, zo za zdźěłanymi tekstami studentow skerje KI tči dyžli čłowjek, kotryž je dokument podpisał. W kolebce industrializacije ležeše nowa kmanosć ludźi, z mustrow chětř masy wudźěłkow – hač awta abo brikety – nadźěłać. A bórze narunaja ličaki, kotrež w běhu sekundy wšě mustry swěta spóznawaja, hišće wysoce dotěrowanych profesorow a prawiznikow – ludźo, kotřiž su z pomocu KI procesy na sudnistwje dobyli, su pioněrojo emancipacije wot pozdatneje „elity“, kotraž tola jenož mustry produkuje.
