Wuměna wo folklorje
W Nižosakskim měsće Scheeßel zetkachu so kónc tydźenja zastupjerjo čłonskich towarstwow němskeje wotnožki CIOFF (swětowa organizacija folklornych festiwalow a folklornych skupinow). Maximilian Gruber je so z referentom Domowiny za kulturu, Clemensom Škodu, wo zetkanju rozmołwjał.
Što chowa so za skrótšenku CIOFF?
C. Škoda: CIOFF je swětowa organizacija, kotraž ma tež w UNESCO poradźowacy status. Je to swětowy třěšny zwjazk za organizatorow folklornych festiwalow kaž tež za folklorne skupiny. Tež serbske skupiny su z čłonami CIOFF. Za organizowanje festiwala, na přikład we Łužicy su mjezynarodne kontakty to najwažniše. Bjez nich njemóžeš tajki festiwal docyła organizować. CIOFF pomha nam mjenujcy skupiny namakać a zdruha twori wona tež wěsty ramik regulow za wuhotowanje festiwalow. Organizacija ma swětowu runinu, ale dźěła tež w sektorach, kotrež wotpowěduja hrubje kontinentam. W tutych sektorach je potom wjacorych sekcijow, kiž su wotpowědne kraje na kontinentach.
Wo kotrych temach wuradźowachu čłonske skupiny na lětušej zhromadźiznje?
Prěni króć na dźěłarničce była
Lětuši molowanski kurs Spěchowanskeho kruha za serbsku ludowu kulturu steješe pod hesłom „Dwórnišćo pisanosće“. Milenka Rječcyna je so z Jeannine Markec z Worklec rozmołwjała.
Tónle poskitk wotměwa so hižo mnohe lěta. Čehodla sće so Wy za tónle kurs rozsudźiła?
J. Markec: Je tomu lětsa scyła prěni króć, zo sym so na dźěłarničku přizjewiła. Njewědźach dotal, zo so tajka wotměwa. Njeje tomu ani tak dołho, zo sym wo tym zhoniła.
Poskitk měri so na započatkarjow kaž tež lajskich wuměłcow. Kak dołho so Wy hižo z tworjacym wuměłstwom zaběraće?
J. Markec: Je tomu něhdźe lěto, tak so dopominam, zo so z wuměłstwom zaběram a zo sama tworju. To je za mnje móžnosć, so do druheho swěta zanurić. Mje wosebje zajimuje, kak móžu to, štož widźu abo začuwam, na mnohe wašnje zwobraznić a zo móžu za to cyle wšelaki material wužiwać. To mje wulce wabi.
Maće material, z kotrymž wosebje rady dźěłaće?
J. Markec: Mje zajimuja wěcy, kotrež móžu sama naćisnyć. Wosebje lubi so mi linolowy ćišć. Sym pak za wšelake wuměłske směry wotewrjena.
Mjezynarodna nóc njetopyrjow
Jendźelsce mjenuja njetopyrjow „bat“ a „Batnight“ je mjezynarodna nóc za škit njetopyrjow. Tuta wotmě so minjeny kónc tydźenja we 38 krajach po wšěm swěće a skedźbni na wohrožene njetopyrje a druhe zdźěla jara wohrožene družiny. Tež w Njeswačidle bě při tutej składnosći tójšto dožiwić. Hanka Jenčec je z Madlenu Mičkec z tamnišeje přirodoškitneje stacije porěčała.
Što je so w Njeswačidle składnostnje mjezynarodneje nocy njetopyrjow wotměło?
Madlena Mičkec: Smy mnohostronski program za nóc njetopyrjow přihotowali. Wone su fascinowace zwěrjata, ale tež sylnje wohrožene. Ze zawodnym přednoškom smy wobdźělnikam swět njetopyrjow zbližili a na jich situaciju skedźbnili.
Kak sće dźěći do přirodoškitneje akcije zapřijeli?
Madlena Mičkec: Přihotowachmy paslensku staciju. Tam móžachu sebi dźěći masku w formje njetopyrja zhotowić. Runje tak smy hry a kwis poskićili. Při dźěćacym kwisu bu nowa wěda wo njetopyrjach hnydom skrućena. Jako myto je kóžde dźěćo poprjančkaj w formje njetopyrjow dóstało.
Wo spěwanju so dźensa hišće rěči
Po lońšej premjerje wuhotuja „2. lěćny serbski swjedźeń w Přiwćicach“, a to 26. awgusta. Bosćan Nawka je so z hłownym organizatorom Lucianom Kaulfürstom, motiwatorom Domowiny za tworjenje rěčnych rumow w kónčinach Malešecy, Kubšicy a Bukecy, rozmołwjał.
Knježe Kaulfürsto, što tónraz na wopytowarjow Přiwćičanskeho hrodu čaka?
L. Kaulfürst: Změjemy znowa wotměnjawy program z wobšěrnym poskitkom za dźěći, prezentaciju wo pčołarstwje kaž tež wo serbskich narodnych drastach wšitkich regionow a wězo tójšto hudźby. Jako wosebity hósć zahraje chorwatska tamburicowa skupina Ključ. Nastupajo personal, logistiku, techniku kaž tež zastaranje z jědźu a napojemi kooperujemy wospjet z partnerami, kaž na přikład z Malešanskej wohnjowej woboru, lokalnym pjekarjom a regionalnym rěznikom a prěni raz z Přiwćičanskim towarstwom Aktion in Stereo.
Kak je wam premjera loni pomhała, lětuši swjedźeń planować a organizować?
Astrocentrumze serbskim ludom zwjazany
Prof. dr. Christian Stegmann je fyzikar za kosmiske dźělčki a mjeztym znate wobličo Astrocentruma Łučica (DZA). Z nim je so Marcel Brauman rozmołwjał.
Loni sće so we wubědźowanju wo srědki za změnu strukturow přesadźili – kotre nowinki nam lětsa hišće přinjeseće?
C. Stegmann: Po tym zo su srědki za natwar centruma přizwolene, twar přihotujemy a team powjetšimy, zo bychmy centrum najpozdźišo za dwě lěće załožili. Nimo komunalnych politikarjow sće na „rozmołwu při róžni“ (30.8., w 17.30 hodź., w domje towarstwow w Konjecach) kaž loni ludnosć regiona přeprosył – kak z Wašeho wida serbski lud z planowanym Astrocentrumom Łužica wobchadźa?
C. Stegmann: Dožiwjamy wulku wotewrjenosć a zajim. Rjany přikład za wuznam DZA, snadź hižo za zwjazanosć, běše karnewalski wóz Konječanskeje młodźiny za róžowu póndźelu. Tema woza bě podzemski labor DZA. Tež na druhich zarjadowanjach w serbskim sydlenskim rumje smy wjele rezonancy dóstali.
Němski centrum za astrofyziku ma hižo běrow we Wojerowskej radnicy, hdźež je samostatne serbske mjeno „Astrocentrum Łužica“ widźeć. Kak je k tomu dóšło?
Jubilej při haće za wšitke generacije
Wot dźensnišeho wotměje so 10. festiwal při Kulowskim měšćanskim haće. Wo tym je so Silke Richter z Mathiasom Klimankom z třěšneho zwjazka Kulowskich młodźinskich klubow rozmołwjała.
Kak dołho festiwal hižo eksistuje a čehodla je wón scyła nastał?
M. Klimank: Prěni festiwal smy w lěće 2013 přewjedli. Tehdy bě wón mjeńši a regionalniši hač dźensa. Poprawna mysl bě, w našim měsće regionalny festiwal poskićeć, hdźež móža hudźbnicy, wuměłcy a skupiny z regiona wustupić. Wosebity charme naš festiwal ma, dokelž je wón měšeńca festiwalneje nalady a swójbneho charaktera.
Štó festiwal organizuje a kak so wón financuje?
M. Klimank: Hłowny organizator je třěšny zwjazk Kulowskich młodźinskich klubow United clubs for Kulow, kiž tohorunja dalše zarjadowanja přihotuje kaž Kulow Cup a jutrowne reje. Hłownje financujemy festiwal ze zastupnymi lisćikami a z předanje napojow. Nimo toho mamy tójšto wjetšich a mjeńšich sponsorow a podpěraćelow, kotřiž nam pjenježnje a materielnje pomhaja.
Je lětsa někajkich nowosćow?
To je móžna warianta
Nimo dalšich młodostnych je tež Nadine Młodźinkec z Rachlowa w swojej drasće napadnyła, kotruž bě sej wona za festiwalny wječor na farskim dworje w Chrósćicach zwoblěkała. Milenka Rječcyna je so z njej rozmołwjała.
Sće sej swojoraznu drastu zwoblěkała. Kak sće na to přišła?
N. Młodźinkec: Myslach sej, zo so na folklorny festiwal swoju serbsku drastu zwoblěkam. Potom pak wědźach, zo budźe jara ćopło. Tuž sym přemyslowała, kak móhła to sčinić, zo so tak zwoblěkam, zo móžu wobaj zajimaj kombinować. Tak sym sej bluzu ze swojeho dirndla wzała a so ju pod suknju woblekła. Potom sej myslach, zo to cool wupada. Mój cil běše, tradiciju z modernym zwjazać.
A kak sće to z włosami činiła?
N. Młodźinkec: Włosy sym sej do wěnčka pletła. To so mi wěčnje njeje radźiło. Tuž sym swoju mać wo pomoc prosyła. Smój potom banćiki w serbskich barbach do wěnčka pletłoj a hišće zeleny wěnčk přidałoj. Dohromady smój něhdźe štyri hodźiny trjebałoj wot ideje hač k tomu, zo je wěnčk kruće sedźał.
Móžeće sej předstajić, zo młode holcy a žony w tajkim outfiće na serbski swjedźeń du?
Postupowanjeje zahubne
Zwjazk připowědźa skrótšenja srědkow za dobrowólnu słužbu. Milenka Rječcyna je so z Birgit Pietrobelli ze Syće za dźěło z dźěćimi a młodźinu KiJU w Biskopicach rozmołwjała.
Kak hódnoćiće jako zarjadowar dobrowólnych słužbow připowědźene postupowanje zwjazkoweho knježerstwa?
B. Pietrobelli: To rěka, zo budźe za tónle nadawk klětu, a to jenož wot septembra do decembra něhdźe štwórćina srědkow mjenje. Aktualnje je Zwjazk připowědźił srědki wot dotal 376 na 298 milionow eurow skrótšić. To rěka, zo změja nošerjo klětu 78 milionow eurow mjenje k dispoziciji. Za lěto 2025 je skrótšenje dalšich 30 milionow eurow připowědźene. Za to nimam słowa.
Što rěka „wot septembra do decembra“?
„Snano symjo za nowy openair“
Pod hesłom „Witaj-koncert“ wuhotuja dohromady štyri skupiny zajutřišim, sobotu, hudźbny wječor při Miłočanskej skale. Bosćan Nawka je so ze zarjadowanje sobu organizowacym a sam nan nim hrajacym hudźbnikom Jakubom Čornakom rozmołwjał.
Knježe Čornako, što so za „Witaj-koncertom“ chowa?
J. Čornak: Zakładna, nic cyle njesebična myslička bě předstajić aktualnu tačel „Witaj“, kotruž sym lětsa jako „Jacke Schwarz“ wudał, a to po móžnosći w po-dobnej wobsadce, kajkaž ju nahra, potajkim zhromadnje z band. A snano je koncert takrjec ze symjenjom za nowy openair-festiwal, kotryž kóždolětnje při skale wuhotujemy, rady ze susodnymi słowjanskimi skupinami. Rozhladuju so hižo za móžnymi partnerami.
Raz festiwala wšako hižo lětsa změjeće: Live-hudźba pod hołym njebjom, stanowanišćo a dosć dołho trajacy program. Kak sće skupiny wubrali?
Nimale sto dźěći w lěhwje SŠT
Wot zašłeho pjatka hač do tuteje njedźele wotměwa Serbske šulske towarstwo (SŠT) rěčne a prózdninske lěhwo we Wodowych Hendrichecach. Milenka Rječcyna je so z nawodnicu Marlis Młynkowej rozmołwjała.
Kelko dźěći je so lětsa přizjewiło?
M. Młynkowa: Přizjewiło je so lětsa 90 dźĕći a wone su so wšitke sobu na puć podali. W cyłku mamy a změjemy tež klětu sto městnow. Tale ličba je so w zašłych lětach jako dobra wopokazała.
Zwotkel dźěći přichadźeja?
M. Młynkowa: Mjez nimi su šulerjo bywšeho 4. do 7. lětnika. Woni chodźachu do zakładneje šule Ralbicy, Worklecy, Radwor, Chrósćicy a Pančicy-Kukow kaž tež do wyšeje šule Radwor, Worklecy, Ralbicy a do Budyskeho Serbskeho gymnazija.
Hłowne ćežišćo poskitka je, přidatny serbski rěčny rum wutworić. Kotry rěčny niwow dźěći maja?
M. Młynkowa: Wjetšina dźěći rěči na maćernorěčnym niwowje. Mjez nimi pak su tež serbšćinu wuknjacy. Rěčimy serbsce, tež hdyž tu a tam němsku wotmołwu abo prašenje słyšimy. Štož mje jara wjeseli je, zo dźěći z Radworja samozrozumliwje serbsce rěča.
Što wšitko planujeće?
