Hdyž hober Sprjewnik po muzeju wodźi

štwórtk, 29. měrca 2018 spisane wot:

Njewšědne nowinki rozšěrjeja so po Łužicy kaž z wětřikom. Tak tež ta, zo maja wotnětka w Budyskim Serbskim muzeju pjeć wosebitych přewodnikow. Wone pak nječakaja při durjach muzeja na wopytowarjow. Ně, dźěći wubudźeja je z jeničkim stłóčenjom na kneflk smartphona. Tež starši změja na wodźenju swoje wjeselo. Wšako je wuhotowanje noweho awdiopřewodnika „Nastajej wuši!“ tak powabliwe, zo njemóžeš so jemu hižo wuwinyć. Žortne su tež t-shirty, z wobrazom přewodnikow, kotrež móža sej zajimcy při kasy kupić. Sobudźěłaćerjo muzeja so nadźijeja, zo wužiwaja wosebje jutry a potom wšón dalši čas předewšěm šulerjo zakładnošulskeje staroby składnosć, rozhladować so po muzeju. Wodźenje móže sej kóždy po swójskim słodźe sam zestajeć, a to ze smartphonom, kotryž móža sej wokoło šije pójsnyć, a ze słuchatkami na wušomaj. Po stłóčenju kneflka ma wopytowar rozsudźić, hač sej drohoćinki w serbskej, němskej abo jendźelskej rěči wotkryje. Za jendźelšćinu je nawodnica muzeja Christina Boguszowa zdobyła přełožowarku Geraldinu Schuckelt a maćernorěčnych rěčnikow.

Foto: SN/Maćij BulankWjesołe jutry !

Swět a wěra z basnistwom zwjazanej

štwórtk, 29. měrca 2018 spisane wot:

Martin Louka a Milan Hrabal pohnuwataj ćichi pjatk ludźi wšelakeho nastajenja, z potajnstwom wěry so rozestajeć

Zyma drje njeje, ale pochmurjene njebjo da ćěło huškać. Sněh pokrywa puć na horu, kotryž wjedźe k Jězusowemu rowej. Njejsym pak w Romje, hdźež je rědki sněh ludźi lětsa překwapił, abo w Jerusalemje, ale w nam njedalokim ­Jiřetínje pod Jedlovou, w susodnej Čěskej. Tež tam maja křižowy puć, kotryž wjedźe k rowej, kotryž nam Jězusowe ćerpjenje zbliža.

Po puću ze mnu je čěski basnik a přećel Serbow Milan Hrabal. Byrnjež kćeny njebył, zwjazuje jeho a swójbu zwisk z Křižowej horu, kotraž cyły, při stopje hory Jedlova ležacy Jiřetín a jeho domjacy, njedaloki Varnsdorf přesahuje. „Ně­hdy, jako běchu naju dźěći małe, smy z přećelom a jeho synom kóžde lěto patoržicu na horu pućowali a row Jězusa wopytali. Po tym smy zwěrjatam wobradźili. Dožiwjenja to, kotrež su nam wotwisnosć mjez čłowjekom a přirodu zbližili“, Hrabal powěda, „hižo tehdy je so nam wuwědomiła wosebita atmosfera, kotruž tudyši křižowy puć wuprudźa.“

Pohanstwo (Heidentum), wosebje za čas srjedźowěka a z tym zwjazane žiwjenje słowjanskich kmjenow je tema, kotraž mnohich awtorow zaběra. Tež w realnym swěće mamy dźensa ludźi, kotřiž přiwisuja starej wěrje.

Hdźež „błudnička“ bórze wopytowarjow wita

štwórtk, 29. měrca 2018 spisane wot:

Areal Stary lud při Dešnjanskim domizniskim muzeju wobsteji pjeć lět

Areal z mjenom Stary lud je w dwurěčnej Łužicy znata městnosć, rěčiš-li wo prjedawšim wobsydlenju našeje domizny. Za wonymaj dwěmaj słowomaj chowa so zajimawy dohlad do słowjanskeho srjedźowěka, kotryž skići Dešnjanski domizniski muzej swojim wopytowarjam pod hołym njebjom. Projektowy nawoda wobłuka pod hołym njebjom Peter-Kornelius Kusch mjenuje Stary lud archeologisce korektnje „sydlišćowy wurězk. Mamy pjeć jamowych chěžow podobnje tym, kajkež twarjachu sej Słowjenjo w dobje wot kónca sedmeho, spočatka wosmeho hač do dwanateho lětstotka“, wón wuswětla. Njeje to tohodla dospołne sydlišćo, dokelž dyrbjeli za tajke dwójce abo trójce telko jamowych chěžow nastajeć. „Srědki drje běchu wobmjezowane, wunošk pak njeby wo wjele wjetši był“, přispomnja Kusch, kotrehož w scenje přiwisnikow słowjanskeho srjedźowěka pro­sće „Jazca“ mjenuja.

Po puću bolosće a wěry

štwórtk, 29. měrca 2018 spisane wot:

Milan Hrabal

II.

Křiž na chribjeće čłowjeka

Po šwikanju a z ćernjemi krónowanju

bjerje Jězus křiž na ramjo.

Sym tón wuzwoleny

sym pokleće

kiž so lěta wětrej spěraše

a dešć z Božeho njebja piješe

Hdyž prěni króć ze sekeru do mnje rubnychu

prošach chłódne železo

pósłach sylzy

město słowow surowym rukam

wobarach so

mjelčicy podarmo

kaž je to dónt

štoma w rukomaj čłowjeka

Zatamach Sudźicy

zo njepřisudźichu mojej smjerći

twar kolebki

Njetamam hižo –

nětk přimaju so druhe ruki

mojeho zwohidźeneho ćěła

a kładu je na swoje

Tak zhromadnje dźemoj

čłowjek a ja

hozdźam přichoda napřećo

Ja – symbol ćerpjenja

wón – putnik do wěčnosće

Sym tón wuzwoleny

kotrehož dótkaja so ruki

z nadźiju

zadwělowanja ale kruće

Sym tón

kiž swoju winu

prěje

Słyšiće?

Sym jenož štom

kiž zemrě za sławu Božu!

přełožk: Róža Domašcyna

wurězk z cyklusa basnjow

Mjez lětušimi křižerjemi wuhladamy zaso tójšto ze slěbornym wěnčkom jako znamjo, zo 25. raz sobu jěchaja. Wjele žadniši je złoty jubilej. Wšitke dalše ­su skerje wuwzaća, ale za to ćim ­zajimawše.

W Chróšćanskim křižerskim procesionje mamy lětsa wjacorych naspomjenja­hódnych jubilarow. Nimo křižerjow Bena Cuški z Worklec a Měrćina Matki z Kozarc ze złotym wěnčkom na sukni pak zasłužatej sej poraj z Nukničanskeho Kralec dwora wosebitu kedźbnosć. Je drje jónkrótne w Serbach, zo wot časa pózdnjeho srjedźowěka, potajkim dlěje hač štyri lětstotki, wulki štyristronski statok wosrjedź Nuknicy Kralecy wobhospodarjeja. A dołhož je móžno wróćo zhladować, su so jutrońčku stajnje z Kralec dwora křižerjo do procesiona w Chrósćicach zarjadowali. Lětuša wosebitosć je, zo wu­žoh­nuja tam dejmantneju ju­bilarow, bratrow Měrćina a Jana Krala.

Młynk z ćěłom a dušu

štwórtk, 29. měrca 2018 spisane wot:

Johannes a Sebastian Unger wjedźetaj ze swojim dźědom Rätzec młyn w Spytecach. Tón ma přez generacije styki do Serbow

Jutrowny chlěb? Johannes Unger suknje z ramjenjomaj. „Wosebiteje muki za to njeje. Bjeru za njón normalnu muku družiny 505 abo wosuškowu muku. Rózynkow dla. Jutrowny chlěb poskićeja tež z cokorom poćehnjeny. Jenož ma wosušk hišće wjace přičinkow“, wuswětla jednaćel Rätzec młyna w Spytecach. Tam mlěja pšeńcu a rožku, zhotowjeja muku tež w biokwaliće, předźěłuja stare družiny kaž krupnik (Dinkel), dwuzorno (Emmer) a jednozorno (Einkorn), jednu z najstaršich družin pšeńcy. Wot šampanskeje rožki bychu rady hišće wjace wzali. Tu je so Rätzec młyn jako hłowny předźěłar w Sakskej wutworił. W biosferowym rezerwaće Hornjołužiska hola a haty wukonjeja tójšto přeswědčowanskeho dźěła, zo bychu ratarjo stare družiny pla­howali. Wone trjebaja mjenje hnojiwa a mjenje pryskanskich srědkow, nimaja pak tajki wulki wunošk a njejsu tak resistentne přećiwo wětřikej.

Tři mjeńšiny, štyri abo pjeć? Najprjedy do wody połožić a potom warić abo nawopak? Zwarjene jejko pod zymnej wodu dźeržeć abo nic? Na prašenju, kak sej swoje jutrowne abo hinaše jejko perfektnje zwariš, su hižo mandźelstwa zwrěšćili. Čłowjek móže so tež do syteje wole při tym smjeć, kaž nam humorist Loriot nazornje dopokazuje. Kmane nazhonjenja zběrać pak dyrbi kóždy sam.

Gabriel Mommér pola „The Voice Kids“

štwórtk, 29. měrca 2018 spisane wot:

Priwatne telewizijne sćelaki poskićeja dźěćom a młodostnym mjeztym wjacore programy, w kotrychž móža swoje hudźbne talenty juroram a wulkej zjawnosći předstaijć. 11. februara zahajichu šesty rjad „The Voice Kids“, wubědźowanje za sydom do štyrnaće lět młode spěwarki a młodych spěwarjow na sćelaku Sat 1. Mnozy přihladowarjo na žurli a wězo doma před telewizorami běchu wćipni, kotry młody talent jury wokoło Marka Forstera, Neny a jeje dźowki Larissy Kerner a Maxa Giesingera ze spěwom přeswědči a komu dalši wustup zmóžnja.

nawěšk

nowostki LND