Zetkawanišćo tež za wožiwjenje rěče
„Piknyg“ rěka najnowši projekt rěčneho motiwatora Luciana Kaulfürsta, z kotrymž chce jutře, štwórtk, wožiwjenju serbšćiny wokolnje Malešec dalši impuls spožčić. Bosćan Nawka je so z nim rozmołwjał.
Knježe Kaulfürsto, što mamy sej pod „piknygom“ předstajić?
L. Kaulfürst: Nowotwórba je zestajenka słowow „piknik“ a „nygać“. Hižo dołho sym wo tym rozmyslował, kak hodźała so łuka před mojim běrowom w Přiwćicach wužiwać. Nastork za nowy format bě mi Budyska bara Sundowner jako zetkawanišćo za wólnu wuměnu w přihódnej atmosferje – a tajke zetkawanišćo wutworić w kónčinje, hdźež ludźo wotpowědne poskitki nimaja, sta so naposledk z rozsudnej mysličku. Hinak hač w barje wšak móža sej wopytowarjo sobu přinjesć, na čož tež přeco apetit maja – potajkim kaž na pikniku. K tomu słušeja wězo tež utensilije, na kotrychž móža sedźeć abo ležeć. Za wšě pady pak změjemy někotre ławki a snano tež někotryžkuli lěhak; a zawěsće budu tež napoje a přikuski na předań.
Chceće tak přidatny rěčny rum wutworić?
Skorža přećiwo nowej dróze
Drježdźany/Brüssel (SN/MiR). Přirodoškitna organizacija BUND Sakska je zhromadnje z někotrymi wobydlerjemi Drježdźanskemu zarjadniskemu sudnistwu skóržbu přećiwo planowanemu dróhotwarskemu projektej „Sprjewina dróhi K9281“ mjez Čornej Pumpu a Hamorom zapodała.
Stajny dešć so rozdźělnje na žně wuskutkuje
Sylny dešć je wčera tež wulke dźěle Łužicy domapytał. Za mnohich ratarjow ma wjedro rozdźělne wuskutki: Mjeztym zo někotre družiny zeleniny wot wurjadnych spadkow profituja, su zrałe družiny žita wosebje wohrožene.
Miłoćicy/Zdźěr (SN/VaŽ). „Za zeleninu je dešćik žohnowanje. Wona trjeba włóžnotu, zo by so derje wuwiła. Za zrałe žito móže pak dešć spěšnje problematiski być“, wuswětla Paul Matka, jednaćel Miłočanskeje agrarneje tzwr. Jeho firma je žně rožki a pšeńcy hižo zakónčiła – sčasom před sylnymi spadkami. „Štož bě zrałe, dyrbi so spěšnje kaž dźe žnjeć“, Matka rozprawja. Nětko steji pola njeho rěpik na žnjenskim planje: „Njeje tak zlě, hdyž rěpik tróšku dešća dóstanje, wón sobu najspěšnišo schnyje.“ Tola dešć chowa tež njesnadne rizika. Wosebje zrałemu žitu, kotrež hišće na polu leži, móže trajaca włóžnota spěšnje zeškodźeć. „Hdyž žito wjacore dny w mokrym leži, hroža parazity, plěsniwc a z tym kwalitne straty“, Matka wuswětla. Zornjatka móža so nabubnić, schadźeć abo samo so skazyć. Potom hrozy dospołny wupad žnjow. Hač donětka pak smy samo před časowym planom“, wón praji.
Tietz frakciju BSW wopušćił
Wosrjedź junija je najstarši radźićel w Budyskim wokrjesnym sejmiku, 82lětny Diethold Tietz zdźělił, zo swoju frakciju BSW wopušći. Milan Pawlik je so z nim rozmołwjał.
Do poslednich komunalnych wólbow w lěće 2024 sće za frakciju Lěwicy we wokrjesnym sejmiku dźěłał. Što je Was pohnuło, za BSW kandidować?
D. Tietz: Hižo wot lěta 1990 jako radźićel w Budyskim wokrjesnym sejmiku skutkuju. Hač do lěta 2019 sym jako njestronjan za frakciju Lěwicy dźěłał. Po přestawce kandidowach w lěće 2024 za frakciju BSW, dokelž chcych – z čerstwym wětřikom noweje strony – we wuskim kontakće z ludnosću dobru wěcnu politiku činić, štož je mój credo.
Zo sće frakciju BSW nětko wopušćił, je dosć drastiski krok. Što je Was na kóncu k tomu pohnuło?
D. Tietz: Rozsud, frakciju wopušćić, nima konkretnu přičinu. Je to skerje konsekwenca toho, zo su zamołwići moje namjety, pokiwy a próstwy wjacore měsacy ignorowali. Moje politiske nazhonjenja přez lětdźesatki we wokrjesnym sejmiku su zamołwići lědma kedźbu měli.
Wopominaja Brigittu Reimann
Wojerecy (SN/bn). Składnostnje posmjertnych narodnin Brigitty Reimann wuhotujetej po njej pomjenowana Wojerowska měšćanska biblioteka a tamniše towarstwo Koło přećelow wuměłstwa a literatury mjeztym třeći raz akciski tydźeń. Wuznamna spisowaćelka, kotrejež literarny profil je kruće z jeje časom skutkowanja w kombinaće Čorna Pumpa zwjazany, by dźensa 92iny swjećiła. Zazběh akciskeho tydźenja tworitej přednošk a wustajeńca w mjenowanej knihowni, kotrejž wobswětlujetej žiwjenje a žiwjenski skutk awtorki. Hač do kónca toho tydźenja slěduje na samsnym městnje sep najwšelakorišich zarjadowanjow. Z tym chcedźa Reimann wopominać, wo kotrejž po słowach nawodnicy biblioteki Maje Kos nadal „přemało ludźi přemało wě“. Zaměr je, ludźom wuwědomić, „štó Brigitte Reimann woprawdźe bě a kotry woznam je za Wojerecy měła“. Mjez druhim předstaja w kooperaciji z předewzaćom Saxonia Media Filmproduktionsgesellschaft wot jutřišeho dohromady šěsć króć biografiski film „Hunger auf Leben“.
Nóc němskich koparkow w Baselu
Casting debitantow
Helmut Haza 90 lět
W Budyšinje swjeći dźensa bywši mnoholětny načolny sobudźěłaćer Ludoweho nakładnistwa Domowina Helmut Haza swoje dźewjećdźesaćiny. Do Hazec serbskeje swójby w Pomorcach je so jubilar 21. julija 1935 narodźił. Jeho nan Gusta Haza bě pozdźišo wjesnjanosta, hibićiwy předsyda tamnišeje Domowinskeje skupiny a tójšto lět tež ze županom Budyskeje župy „Jan Arnošt Smoler“. Syn Helmut maturowaše na Budyskej Serbskej wyšej šuli. Po tym koordinowaše wón dwě lěće w Berlinskim pedagogiskim nakładnistwje Volk und Wissen dźěło z Budyskej redakciju serbskich wučbnicow.
Woprawdźe „nihdy wjace?“
„Štóž hišće raz za brónju přima, tomu njech ruka wothnije.“ Tutu sadu sym stajnje zaso słyšał, jako rozprawještaj nan a mać wo hrózbje na kóncu Druheje swětoweje wójny, kotruž staj jako dźěćo dožiwić dyrbjałoj. Mjenowana sada bě konsekwenca a zdobom kolektiwne wuznaće winy němskeho ludu, kotryž bě z Hitlerom na čole wójnu započał. Pozdźišo přidruži so slub, zo njesmě „wot němskeje zemje nihdy wjace wójna wuchadźeć“. Skónčnje je so krótka forma namołwy „Nihdy wjace!“ přesadźiła.
Jako bě po wójnje rozpad do zapadneho a wuchodneho bloka statow wotwidźomny, běchu wšitke pacifistiske sluby spěšnje zabyte. Bórze wšudźe zaso za brónjemi hrabachu. Nastachu nowe wójska. W zapadnych krajach bojachu so nadpada Sowjetskeho zwjazka. Nam młodym wojakam we wójsku NDR prědowachu, zo čaka NATO jenož na wokomik słabosće, zo móhła socialistiske kraje nadpadnyć. „Měr dyrbi wobrónjeny być“, bě jedne tajke hesło. Štóž to do prašenja staješe, dyrbješe sej wumjetować dać: „Ty drje njejsy za měr?“
Druzy mysla radikalnišo
HIGA rěka zetkanje młodych rěčnicow a rěčnikow mjeńšinowych rěčow z cyłeho swěta. Pjaty raz so lětsa zeńdu. Jedyn ze Serbow, kotrehož je Domowina na zetkanje we Vitoria-Gasteiz w Baskiskej delegowała, je Maksimilian Hasacki. Z nim je so Maximilian Gruber rozmołwjał.
Što je cil zetkanja, na kotrymž so tuchwilu wobdźěliće?
M. Hasacki: Je to zetkanje, nic konferenca w klasiskim zmysle, skerje zetkanje młodych rěčnikow mjeńšinowych a indigenych rěčow z cyłeho swěta. Je to wosebite, wšako njejsu tu w prěnjej měrje wědomostnicy, ale předewšěm rěčni aktiwisća. HIGA ma jako zetkanje wěsty budget, kotryž dóstawaja wot wjacorych pjenjezydawarjow. Budget je tajki wulki, zo móža za wobdźělnikow, kotřiž zwonka Europy bydla, tež pućowanske kóšty zarunać. Tak móža tež ludźo z Afriki, Južneje Ameriki a Awstralskeje dojěć. Měšeńca ludźi je tuž wosebita, wšako njebychu wšitcy wobdźělnicy hewak ženje šansu měli, so w tutej zestawje zetkać– to jara inspirěruje. Tole je prěni cil: ludźi hromadu přinjesć, nazhonjenja wuměnić a so zwjazać.
Što je serbski input do diskusije?
