Žiwu serbšćinu w Čěskej podpěrać
Čěske Towarstwo přećelow Serbow (SPL) hižo druhe lěto serbskim šulam pomha, kiž jědu do Čěskeje na sněhakowarske lěhwo. Kak tuta pomoc konkretnje wupada? Wo tym je so Lukáš Novosad z Elišku Oberhelowej z wjednistwa SPL rozmołwjał.
Kotre šule so z próstwu wo pomoc na Was wobroća a štó je kontaktna wosoba we Łužicy?
E. Oberhelová: Loni je so direktor wyšeje šule w Slepom Jan Hrjehor na nas wobroćił. Sněhakowarske lěhwa w měsće Janské Lázně w Kyrkonošach na sewjeru Čěskeje běchu jeho ideja. Jako lubowar Čech je sej wón wumyslił, zo budźe za serbske dźěći spomóžne, hdyž pola słowjanskich susodow sněhakować wuknu. Smy z Janom spřećeleni, tohodla pomoc poskićichmy. To je naše dźěło, wšako SPL jenož jako kulturny centrum njefunguje, kiž Čechow ze serbskej kulturu zeznajomi, ale tež jako kontaktny centrum za Serbow, kiž do Čěskeje jědu. Pomhamy w Slepom, ale tež we Worklecach, w Radworju a na Budyskim Serbskim gymnaziju.
Kak Waša pomoc konkretnje wupada?
Cowboywe Venezueli
Reakcije Europy na amerisku interwenciju we Venezueli pokazuja, kak mało woblubowany cowboy Donald Trump je. Pisa so, zo bě nadpad bjez mandata Zjednoćenych narodow móžny a zo je mjezynarodne prawo a amerisku wustawu zranił. Fakty su komplikowaniše: Sprěnja zakročenje we Venezueli ameriskemu prawu wotpowěduje, dokelž zakoń wo wojerskich kompetencach z lěta 1973 praji, zo smě prezident wojerske zasahnjenje bjez přihłosowanja kongresa přikazać, jeli akcija dlěje hač 60 dnjow njetraje. Zdruha su USA w hodowniku 1989 pod wjednistwom prezidenta Busha na samsne wašnje a ze samsnych přičinow inwaziju do Panamy dopušćili a diktatora Manuela Noriega zajeli. Tehdom mějachmy hinaše starosće, tuž so lědma na to dopominamy.
Wužadanja zmištrować nawuknyła
Po swojej maturje je Marlene Matikec z Łazka měsac w treningowym a wukubłanskim srjedźišću Luhmühlen južnje Hamburga přebywała. Tam podpěrowaše dźěło jěcharja a trenarja Nicolaja Aldingera, kotryž je Němsku hižo na mjezynarodnej runinje w mnohostronskim jěchanju zastupował. Kak jeje wšědny dźeń w konjencu a we wukubłanskim centrumje wupadaše, kotre nadawki wona přewza a što je w tym času nawuknyła, wo tym je so Lisa-Maria Cyžec z Marlene Matikec rozmołwjała.
Štó je Će po maturje na wukubłanski centrum w Luhmühlenje skedźbnił?
M. Matikec: Po maturje sym poprawom w Lipsku studować chcyła. Bohužel pak njejsym městno za studijny směr dóstała. W tym času sym na socialnej platformje Instagram připadnje přinošk němskeho jěcharja Nicolaja Aldingera wuhladała, w kotrymž pytaše podpěru za konje w treningowym centrumje Luhmühlen. Sym jemu prosće pisała, wšako njemóžach ničo zhubić, a běch překwapjena, zo sym tak spěšnje připrajenje dóstała.
Kak je Twój wšědny dźeń wupadał?
Towarstwonowym idejam wotewrjene
Poslednje dny stareho a prěnje dny noweho lěta su dobra składnosć, minjene dwanaće měsacow bilancować a na přichodne nadawki zhladować. Wo tym je so Marian Wjeńka z předsydu Róžeńčanskeho wjesneho towarstwa Tomašom Šołtu rozmołwjał.
Knježe Šołta, kak jako předsyda Róžeńčanskeho wjesneho towarstwa na swoje dźěło w lěće 2025 zhladujeće?
T. Šołta: Lońše dźěło hódnoću jako předsyda našeho wjesneho towarstwa pozitiwnje. Smy loni wobstajnje a konstruktiwnje z našej wjesnej radu zhromadnje dźěłali. Swoje rozsudy w předsydstwje wothłosujemy, a wuspěšne zwoprawdźenje našich projektow je stajnje zhromadny wukon. Wuspěchi njejsu wuslědk dźěła jednotliwca, ale rezultat angažowaneho teama a aktiwneje zhromadnosće. To je mi wažne wuzběhnyć.
Što běchu wjerški minjeneho lěta?
Słownik kopańcy so njezměnił
Jana Hrjehorja čitarjo SN znaja jako rozprawjerja wo sporće. Wón je tež wučer, šulski nawoda, starosta Serbskeho Sokoła a wohnjowy wobornik. Nimo toho skutkuje něšto króć wob lěto jako koparski sudnik. Serbšćina jako rěč sudnika na hrajnišću je nowa tema. Kak so na hrajnišću wužiwa? Kelko serbskich sudnikow je? Su mjez nimi žony? Wo tutych a dalšich aspektach je so Lukáš Novosad z nim rozmołwjał.
Zawěsće jako serbscy sudnicy husćišo hry němskich koparskich cyłkow sudźiće, dokelž je němskich teamow wjac.
J. Hrjehor: Hdyž ja sudźu, su to na dźewjećdźesat do sto procentow němske mustwa, hdźež žadyn Serb sobu njehraje. Ale jara husto sudnik njejsym. Sudźu hry starych knjezow w Ralbicach, tam so wězo serbsce rěči, wšako je tute Ralbičanske mustwo nimale ryzy serbske.
Hdyž hewak serbscy koparjo sobu hraja – wužiwaće serbšćinu njehladajo na přitomnosć němskich hrajerjow?
Měrne žiwjenje w njeměrnym swěće
Swětowa politika je nas minjene lěta jara zaběrała; a kaž wšitcy wěmy, je wona z Ruskej wožiwiła. Ruska njeje wahała, lětdźesatki płaćace prawidła wobeńć a je ze swojej inwaziju do susodneho kraja wójnu kaž w 19. lětstotku započała. Mjeztym su so nowemu politiskemu hibanju tež China a Indiska, lětsa tohorunja Južna Amerika, Japanska a USA a dźakowano jich nowemu agresiwnemu knježerstwu skónčnje tež europske kraje přizamknyli.
Něšto so měnja a kaž wupada, je so druha połojca 20. lětstotka lětsa definitiwnje zakónčiła. Zhladowanje na tole wšo je runje tak znjeměrnjowace kaž rozbudźace, dokelž je wšo druhe hač wostudłe. Tak tworja so nowe koalicije a nichtó njewě, hač so wšě runočasne bjezmjezne diplomatiske aktiwity z měrom abo z nowymi wójnami zakónča. Abo z jednej wulkej, zaso swětowej.
Nowa hudźbaa młoda poezija
Hižo 31 lět wuhotuje pianistka a komponistka Heidemarja Wiesnerec wosebity koncert na spočatku lěta. Pod hesłom „Wětřikec hólcy, připołdnicy a druhe mytiske bytosće“ předstaja jón wot 9. januara 2026 w Berlinje a Lipsku kaž tež w Koporcach, Choćebuzu, Budyšinje a we Wojerecach. Bosćan Nawka je so z organizatorku rozmołwjał.
Knjeni Wiesnerec, lětuše hesło koncertow dowola tójšto interpretacijow. Što so za Was za nim chowa?
H. Wiesnerec: Zasadna myslička lětsa bě, twórby komponistkow a lyrikarkow do srjedźišća stajić. Zdobom chcych zwisk k serbskej mytologiji wutworić. Připołdnica słuša k najznaćišim bajowym postawam Łužicy, je pak w tym konteksće jedna z mało žónskich figurow. Po wobšěrnej rešerši sym někotružkuli towaršku našła, kotraž so w koncerće jewi. Skrótka: Wěnujemy so tónraz sylnym žonam.
Charakteristikum rjada je, zo nastawaja za njón prawidłownje nowe kompozicije. Je tomu tež lětsa tak a złožuja so tele twórby tohorunja na serbsku mytologiju?
Swjedźeń darow, kotrež njetrjebaš
Hody – to ničo za nas njeje, praju jako jedyn ze židowskich ćěkancow, kotřiž smy tehdom ze Sowjetskeho zwjazka ćeknyli. Wěčnje dołho njejsym rozumił, što zmysł tutoho swjedźenja je. Ze swójbu hromadźe sydać a tučne ptaki jěsć? To my tež bjez rumpodicha činimy, poprawom cyłe lěto.
Přichod Serbow w Serbskim seminarje?
Po lětomaj dźěła za Sakski kontaktny běrow w Praze so Katrin Nowakowa kónc lěta rozžohnuje. Wona je prěnja Serbowka, kotraž bě w štyrnaćelětnych stawiznach zarjada přistajena (do toho bě tam jeničce Syman Pawlik jako praktikant), a zdobom prěnja Serbowka w zarjadniskim sydle w Serbskim seminarje wot 1960tych lět. Lukáš Novosad je so z Katrin Nowakowej rozmołwjał.
Što za Was rěka, skutkować w Serbskim seminarje?
K. Nowakowa: Za moje serbske začuće bě to wjeršk. Běše to són, kiž sym hižo jako studentka sorabistiki w Lipsku měła. Jako sym we wosomdźesatych lětach připadnje w domje zaklinkała, mějach zbožo, zo w Hórnikowej knihowni něchtó bě. Sym hišće jeje stary staw dožiwiła, ale widźach tehdom rukopisy, wo kotrychž běch na čitanjach w Lipsku słyšała. To bě za mnje kaž dźiw. Sym sej předstajała, zo móhł snano jónu něchtó moju pomoc trjebać, zo směła tam mojedla proch trěć – a hlej: Štyrceći lět pozdźišo sym jowle dźěłać směła. Poprawom bě to moja prěnja myslička, hdyž je Sakska swój kontakty běrow w Praze załožiła: Čehodla smědźa tam druzy dźěłać a nic ja?!
Wokomiki měra sej popřeć
Adwent so nam kóžde lěto jako měrny čas připowědźa. Ale štó z čitarjow woprawdźe tak začuwa? Wězo december tež w redakciji Serbskich Nowin měrny njeje, wšako přihotujemy nimo aktualnych wudaćow hišće wosebitu hodownu přiłohu a silwesterski Předźeznak. Wěm, zo maja tež druzy přistajeni w nachilacym so lěće ruce połnej dźěła. Hektika a stres wšědny dźeń postajatej. Hač do kónca lěta dyrbimy terminy dodźeržeć, projekty zakónčić, financy zrjadować a rozprawy napisać. Runočasnje pak w adwenće začuwam, zo mi čas ćěka, mjeztym zo je lisćina nadawkow, kotrež mam do kónca lěta spjelnić, dale a dlěša. Chwile za wotpočink njeje.
