Štyri króć štyri centimetry
Z časa, zo w Drježdźanach studuju, bóle na to dźiwam, što so na sćěnach, sćežorach a tafličkach stawa. Mjez grafitijom a muralemi su to husto najmjeńše wěcy, kotrež tam wisaja: stikery.
Tak mjenowany „bombing ze stickerami“ – wjele małych nalěpkow, kotrež ludźo jedyn na druhi lěpja a so z pisanym mozaikom stanu – skutkuje za někotrych kaž šmjatańca. Druzy w nich widźa ćichu pokazku na to, zo su tu byli. Někotři zwuraznjeja z tym swójske měnjenja, druzy humor, dalši prosće swoje mjeno abo symbol, kotryž jim něšto woznamjenja. Někotři wužiwaja nalěpki samo jako swój dźenik. Bjeru sej stikery sobu na jězby, lěpja je něhdźe w druhich městach abo krajach na sćěnu a zwostajeja tak małe slědy swojich pućow. Tak njenastanu w zjawnym rumje jenož wobrazy, ale tež stawiznički ludźi, kotřiž so ženje njezetkawaja a tola samsny rum dźěla.
„Naprawy su jara originelne“
Björn Hansen je profesor za slawistiku na uniwersiće w Regensburgu. Z Łužicu je wón hižo wjacore lětdźesatki zwjazany. Zašłe dny bě wón wospjet ze skupinu studowacych tu na wopyće. Maximilian Gruber je so z nim wo jeho wosebitym zwisku do Serbow rozmołwjał.
Njeje prěni raz, zo ze studowacymi Łužicu wopytaće. Što was sem ćehnje?
Jako slawist ze šěrokim spektrumom zajimow mje wosebje serbskej rěči putatej. W Regensburgu mamy centrum za wjacerěčnosć, kotryž z wjacorymi kolegami wudźeržuju. To je wězo tež we Łužicy relewantne. Před třomi lětami smy posledni raz ze skupinu studowacych w Serbach pobyli. Nam je wažne, zo tež w Bayerskej wědu wo słowjanskej mjeńšinje w Sakskej a Braniborskej šěrimy.
Što měniće k prócowanju wo rewitalizaciji serbšćiny?
Start za stipendij literatury
Koncept bjez wužitka
Zwažu sej rjec, zo koncept zwjazkoweje wobory, młodych muži a tež žony za słužbu do wobory wabić, fungować njebudźe. Wšako jedna so wo dobrowólny rozsud narěčanych. Tuchwilu dóstawaja młodźi mužojo a žony, kotřiž su w lěće 2008 rodźeni, list, kotryž wo šansach informuje, kotrež we woborje maja. Přicpěwam tutomu projektej tři lěta, doniž njezwrěšći. Što, hdyž so dobrowólni njenamakaja? Změni so projekt z dobrowólnosće potom na winowatosć? Prašam so: Čehodla so telko młodych muži słužbje we woborje wuhiba? Hdyž sej dnjowy program wobory wobhladaš, je to jeničke negatiwne na wšěm, zo maja wojacy zahe a druhdy tež nahle stawać abo zo maja pruwowanje w ekstremnych wuměnjenjach złožić. Ale: Za tute „nječłowjeske“ wužadanja dóstawaja porjadny zóld, dźensa prajimy mzdu a to samo wjetšu, hač sej ju wučer w prěnim lěće dźěła domoj nosy. Snano dobrowólnikam tak derje płaća, dokelž dyrbja w padźe wójny Němsku a z tym nas wšitkich zakitować.
Intensiwna zaběra z rěču
Prěni kompaktny rěčny kurs hornjoserbšćiny wuhotuje Syć za serbsku rěč a regionalnu identitu Zari wot 8. do 12. februara we Wulkich Zdźarach. Štyri městna su w kursu pod hesłom „Kikštart“ hišće swobodne. Zajimcy měli so spěšnje na internetnej stronje Zari přizjewić. Z Julianam Nyču, kotryž je zhromadnje z Florianom Kaulfürstom za kurs zamołwity, je so Maximilian Gruber wo nadrobnosćach rozmołwjał.
Kotrym tematiskim ćežišćam so w běhu intensiwneho kursa wěnujeće?
Započatkarjo dóstanu w tutym kursu intensiwny přehlad najwažnišich serbskich wobrotow. Tak sej wobhladamy, kak so serbske słowa wurjekuja, zo bychu wobdźělnicy poćah mjez pisanej a rěčanej rěču zrozumili. Nawjazujo na to chcemy jednore dialogi wuwiwać, zo bychu sej wšitcy něšto praktiskeho sobu wzać a tole doma hnydom w rozmołwje ze serbskim susodom abo w swójbje nałožować móhli. Druhi wažny element kursa su zakłady serbskich kulturnych stawiznow. Tam posrědkujemy wobdźělnikam dohlad do wuwića serbskeje rěče, tež z politiskim kontekstom, zo bychu zrozumili, čehodla wěste wěcy su, kajkež wone su.
Poradźena premjera: „Serbska utopija 3 – Nowaki“
Choćebuz (SN/KP). Premjera aktualneje produkcije braniborskeho telewizijneho sćelaka rbb „Serbska utopija 3 - Nowaki“ je zašłu sobotu wulki zajim zbudźiła. Wulka žurla kina Weltspiegel w Choćebuzu bě nimale dospołnje wobsadźena. Režiser Erik Šyško běše runja publikumej přewšo napjaty. Wón witaše hosći a hłownych akterow na jewišću, při čimž jich do krótkich rozmołwow zapřiješe. Mjez nimi běštaj nawodnica rbb-studija Choćebuz Sandra Fritsch a redaktor delnjoserbskeho magacina „Łužyca“ Wolfgang Albus. Wón chwaleše podawk jako „historiski wokomik“, dokelž „su dźě wšitcy sobuskutkowacy pokazali, zo zamóže tež mały lud wulke kino zdokonjeć.“ Za Wiebke Šelerowu-Šulcojc jako hłownu hrajerku filma běše produkcija projekt wutroby, Erik Šyško zwurazni. Wona hraje architektku Marju Nowakojc, kotraž wodźi w lěće 2038 z pomocu wirtuelnych nawočow po wotbagrowanych wsach fiktiwneje Łužicy. Nimo toho je wona koncepciju za serbski zabawjenski park „Serbska utopija“ wuwiła, kotryž ma do přichoda wjesć.
Wuwiće jězora wot zwjazkoweje dróhi wotwisne
Marco Beer (njestronjan) je wot meje 2024 wjesnjanosta gmejny Sprjewiny Doł. Zašłe lěto bě tuž prěnje dospołne, kotrež je w tutej funkciji na čole komuny stał. Wo tym je so Jost Schmidtchen z nim rozmołwjał.
Knježe Beero, što je so 2025 w gmejnje Sprjewiny Doł na hospodarskim polu wšo stało?
W Bórkhamorje smy płoniny za jednoswójbne domy wutworili. W tamnych wsach tajke tohorunja planujemy. Při tym dyrbimy wobkedźbować, zo směmy w gmejnje stajnje jenož jednu twarsku štwórć wupokazanu měć. Přiwšěm dale na tym dźěłamy. Zaměr toho je, zo wjace wobydlerjow sem přiwabimy.
Wjace swójbow na wsach woznamjenja tež dźěći w třoch komunalnych pěstowarnjach a w zakładnej šuli. Kajke je tam aktualne połoženje?
W našich pěstowarnjach je solidne zastaranje dźěći zawěsćene. Wšitke tři su derje wućežene. Dokelž su někotre kubłarki na wuměnk wotešli, smy nowe koleginy přistajili. Tež zakładna šula w Nowej Wsy je derje wućežena.
Sroce hotujetej so na swój kwas w Budyšinje
Loni je kolektiw Wakuum swój prěni queerny ptači kwas w Choćebuzu zarjadował. Sobotu chcedźa tole tež w Hornjej Łužicy wuspytać, mjenujcy w Budyskim Treff im Keller (Tik). Spočatk zarjadowanja je 18 hodź. Zastup je darmotny. Z čłonku kolektiwa Rahel Zelnakec je so Maximilian Gruber wo zarjadowanju rozmołwjał.
Kotre nowostki za swój ptači kwas planujeće a što wostanje po starym?
Štož so na kóždy pad wospjetuje je, zo budźe to queerne serbske zarjadowanje. Małe dźiwadłowe předstajenje, runja lońšemu ptačemu kwasej, lětsa tohorunja wuhotujemy. Tam budźe tež zaso serbski drag zapřijaty, nic pak kaž loni jenož z jednej performance, ale samo z dwěmaj. Tute sceny lětsa wosoba na městnje rysujo zapopadnje. Po programje chcemy zhromadnje z hosćimi swjećić.
Kotrym temam chceće so w programje wěnować?
Digitalne stworjenčko sam programěrować
Towarstwo „Dźěłań dźeń“ w Budyšinje ma nowy poskitk za zajimcow ze swójskimi idejemi. Milenka Rječcyna je so ze załožićelom a čłonom towarstwa, dr. Andréjom Měrćinkom wo zhotowjenju tamagočija rozmołwjała.
Kotra ideja so za poskitkom chowa?
Myslimy na wobdźělnikow, kotřiž so za elektroniku zajimuja. Woni móža wot februara kóždy pjatk popołdnju wot 16 do 18 hodź. w rumnosći našeho towarstwa na Budyskej Sukelnskej 18 swoje ideje zwoprawdźeć. To pak njetrjebaja jenož wěcywustojni być. Poskitk wotewrjeneje dźěłarnje za technologiju měri so na wšěch, kotřiž maja na někajke wašnje zajim za tutu temu. Chcemy docpěć, zo so tući ludźo mjez sobu zeznaja a zhromadne projekty wuwija.
Wabiće aktualnje z napisom „Twar sej sam swój tamagoči“. Kak ma tajki nastać?
Wuchod dale njeposłušny
Němska budźe bórze zaso do dweju krajow dźělena. Tule zwažliwu tezu sym njedawno z erta ameriskeho komentatora Scotta Rittera słyšał. Wón je sej wěsty, zo leži hłowna přičina toho we wobchadźenju zapada z ludźimi na wuchodźe po přewróće 1989. Brutalnje běchu wšo rozbili, štož měješe z NDR činić. Runje tak njesmilnje su ludźom na wuchodźe nowy system zapada nanuzowali. Po tym zo zdawaše so kraj prěnje lěta po zjednoćenju najebać wulke problemy na prawym puću, wotbłyšćuje so 35 lět po přewróće wostrózbjaca wěrnosć: Němska je do zapada a wuchoda dźělena a ludźo tole runje tak začuwaja. Najnowše woprašowanja wobkrućeja, zo smy dźensa mentalnje zaso bóle rozdźělni hač hdy prjedy.
