Kupanska kapička je znamjo zwiska
Hory (AK/SN/MiR). Wjacore tysac ludźi je so za jónkrótnu akciju na pjeć jězorach Łužiskeje jězoriny přizjewiło. Přichodnu póndźelu, 29. junija 2026, staja sej woni módru kupansku kapičku jako znamjo zwjazka pjećoch jězorow na hłowu. Prěni raz potom łódźe a čołmy po kanalach a bjez zawěrow wot jednoho jězora k druhemu pojědu. Dopołdnja zwisk oficialnje wotewru. Turistiski zwjazk Łužiska jězorina z.t. wočakuje sakskeho ministerskeho prezidenta Michaela Kretschmera (CDU), kotryž chce so při wočerstwjenišću za wódnych pućowarjow při Lejnjanskim jězorje do čołma sydnyć, zo by poswjećenje rjećaza pjećoch jězorow na wodźe dožiwił.
Hudźba wšón swět zwjazuje
„Tola hudźba je rěč, kotraž zjednoća cyły swět!“, spěwa skupina Holaski w swojim znatym spěwje „Ejo, ejo“. Wšojedne hač w ćahu, w awće, w lětadle abo při morju – hudźba nas čłowjekow stajnje přewodźa a přez hranicy zwjazuje. Wosebje zwjeselace je, zo je hudźba z našeho serbskeho regiona dźensa na mnohich online-platformach přistupna, tak zo móža ludźo ju wšudźe słuchać. Tak drje wostanu naša rěč, naša kultura a naše tradicije tež přez wulke zdalenosće blisko. Hudźba ma wosebitu móc, dopomnjenki a začuća zbudźić. Někotre znate zynki dosahaja a hižo nastawaja wobrazy domizny, swójby, přećelow a zhromadnych dožiwjenjow. Runje młodym Serbam, kotřiž pućuja, studuja abo su z časami daloko wot domizny žiwi, móže serbski spěw začuće domizny posrědkować. Hudźba na to dopomina, hdźe swójske korjenje su.
SpeakDating je super format
Radek Čermák skutkuje w Čěskej hižo wosom lět jako lektor rěčnych lekcijow SpeakDating, hdźež zajimcam na komprimowane wašnje wšelakore rěče předstaja. Mjez nimi je tež serbšćina. Lukáš Novosad je so z nim wo tym rozmołwjał.
Kak mamy sej SpeakDating předstajić?
Dźe wo spěšne zeznajomjenje wuzwoleneje rěče w formaće jedyn wučer – jedyn šuler, štož pjeć mjeńšin traje. Předstajam zajimcam zakład a strukturu rěče a kak wona funguje a hladam, što móhło čłowjeka přede mnu zajimować. Kóždy raz sej wjacore rozdźělne scenarije přihotuju, a to za studentow, za dźěći a za lajkow. Lětsa mam za wšitkich serbski připitk, dokelž móžu z nim derje někotre frazy předstajić. Ale móžu z ludźimi tež wo Krabaće rěčeć, jeli tohole kuzłarja znaja. Bohužel pak dźěći jeho dźensa hižo tak njeznaja, kaž prjedy.
Što konkretnje ludźi nawučiš?
Witaj jako postrow etablěrować
Nałožk Janskeho jěchanja w delnjołužiskich Kózłach je minjenu njedźelu tež krajneho radu wokrjesa Sprjewja-Nysa přiwabił. Milenka Rječcyna je so z Martinom Heuslerom (CDU) rozmołwjała.
Kotry wuznam tónle nałožk za Was ma? Kózły su poslednja wjes, w kotrejž jón pěstuja.
Tónle nałožk hraje za mnje wulku rólu. Sym tež hižo do swojeho skutkowanja jako krajny rada husto ze swojej swójbu jako hósć tu był. Kózły wšak su jenička wjes we wokrjesu Sprjewja-Nysa, skerje po cyłej Němskej, kiž Janske jěchanje pěstuje. To mam za wulkotne a chcu to dale podpěrować.
Sće wo tym rěčał, zo chceće rěčny kurs delnjoserbšćiny wopytać. Čehodla je Wam to wažne?
To słuša k tradiciji wokrjesa. Městne mjena su serbske. A chcu-li přichodnje někoho serbsce postrowić, potom chcu to prawje wurjekować. Tuž sym so rozsudźił na kursu w šuli za delnjoserbsku rěč a kulturu delnjoserbsce wuknyć a sym so hnydom za lětni kurs přizjewił. W běhu wólbneho boja sym z Domowinu rěčał a zhonił, zo najwjace jeje čłonow w Błótach, we wokrjesu Sprjewja-Nysa bydli. To mamy wobkedźbować a hódnoćić.
K spočatkam serbsko-čěskich poćahow
Bjez toho zo je nam to wědome přewodźeja serbsko-čěske poćahi hižo přez lětstotki dopomnjenki na bytostnej podawkaj.
Prěnja stawizniska dopomnjenka: Pjatk 24. jutrownika před dokładnje 390 lětami bu Łužica doskónčnje z čěskeho kralestwa Sakskej přepodata. Za južneho susoda bě to móžnosć, sewjernemu susodej swój wysoki dołh – 72 tonow złota – z třicećilětneje wójny wotpłaćić. A to bě tež jedyn z wuslědkow wójny wo čěske kralestwo, kotraž bě so w lěće 1620 započała. Sakski kurwjerch Johann Georg I. widźeše tehdom składnosć, sej zajimawy hospodarski region a wikowanske křižowanišćo mjez wuchodom a zapadom přiswojić. Zdobom je sakskich lutheranow před rakuskim katolicizmom škitać chcył. Za Serbow bě to komplikowaniši wokomik: Słowjanscy wobydlerjo Łužicy (kotrychž njeje so nichtó prašał, kotremu statej chcedźa přisłušeć) su po třista lět trajacej němskej kolonizaciji definitiwnje z Němcami přehrali a běchu w swojej domiznje dale z mjeńšinu. W lěće 1636 su so Serbja a Češa potajkim jako sobustaćenjo rozžohnowali a dyrbjachu poćahi mjez sobu hinak organizować.
Digitalny camp
Mało znate rěče podpěrać
Lucie Gramelová lubuje rěče. Čita w 25 a rěči w dwanaće rěčach. Wona wobsedźi nakładnistwo Jazykový koutek (Rěčny kućik), w kotrymž rěčne wuknjenske knihi wudawa. Popularna edicija rěka „Na kofejk“, steji němsce a čěsce k dispoziciji. Lětsa ju dalši zwjazk „Niedersorbisch zum Käffchen“ wobohaći. Kak je tole nastało, wo tym je so Lukáš Novosad z nakładnicu rozmołwjał.
Kak mamy sej ediciju předstajić?
Knihi edicije „Zum Käffchen“ abo serbsce „Na kofejk“ maja nadawk, čitarjow zabawjeć a pohonjować. Kóždy zwjazk wobsahuje sto zwučowanjow, kiž sej jenož minimalnu předznajomosć wuzwoleneje rěče žadaja. W knize su hódančka, kwisy, rěčne dopjelnjowanja abo kreatiwne nadawki, w kotrychž maja wužiwarjo rysować abo něšto wutřihać.
Potajkim njejsu to klasiske wučbnicy?
Ně, skerje su to „přećelki do tyzki abo do nachribjetnika“ po puću na dźěło abo na wulět. Hdyžkuli maš wodnjo někotre swobodne mjeńšiny, móžeš sej krótke zabawjace zwučowanje popřeć a na přikład ličbniki nawuknyć.
Po čim so rozsudźi, kotry zwjazk wuńdźe?
Po nowym planje wjace płaćić
Dopominaće so hišće na njedawne swjatki z krasnym słónčnym wjedrom? Dla toho mam ja hišće špatne swědomje. Wina na tym je fotowoltaikowa připrawa na třěše našeho bydlenskeho domu. Wšojedne hač běchmy na wulěće na Kamjenskej Pastwinej horje abo póndźelu na putniskich kemšach w Róžeńće – naša solarna připrawa njepřestawajcy jednu kilowattowu hodźinu po druhej produkowaše a najwjetši dźěl do syće wotedawaše. A tohodla bych ja bjezmała sobu na tym wina był, jeli by so milinowa syć w našim kraju sypnyła. Přetož připrawow kaž našeje je wjele w kraju, ale lědma štó milinu w tym wokomiku runje trjeba, wšako swjatki lědma štó dźěła, znajmjeńša nic zawody, kotrež bychu wjele miliny přetrjebali. Na zbožo je naš kraj milinu w susodnej Awstriskej wotbył. Tam wodu do zběrnikow klumpaja a ju pozdźišo přez turbinu zaso wotpušća.
Kolesuje na dobro žonow
Pod hesłom „Brustlos nicht Rad(t)los“ kolesuje Antje Proft po Němskej. Přichodnu póndźelu,15. junija, wočakuja ju w Budyskim hrudźnym centrumje. Antje Proft je na prašenja Milenki Rječcyneje wotmołwiła.
Wot kotreho časa na dobro žonow, kiž maja schorjene nadra, kolesujeće?
Wot lěta 2022 jězdźu z kolesom podłu rěkow w Němskej. W juniju 2022 sym sej Łobjo a w septembrje samsneho lěta Ryn wotkryła, 2023 Dunaj, 2024 Weser a dźěl kolesowanskeje šćežki při Baltiskim morju, 2025 Ruhr a tři etapy podłu Habole. Lětsa kolesuju podłu Sprjewje.
Kotry zaměr Waše jězby maja?
W centrach za schorjenja nadrow předstajam towarstwo Amsob z. t. Skrótšenka steji za Ablatio mammae - Sebjewědome bjez nadrow. Wone so za to zasadźuje, zo so nadra žonow po mastektomiji hižo kumštnje njenatwarja, ale zo wostanu takrjec płone. Při tym wo to dźe, zo ma płone nadro po operaciji estetiski napohlad. Zdobom wujasnjuju rekonstrukciju nadra ze silikonom abo swójskej włokninu.
Što mastektomija poprawom je?
Spočatk noweho wědomja?
Wukaz Donalda Trumpa, zo maja domjace KI-koncerny swoje nowowuwite systemy knježerstwu USA 30 dnjow na přepruwowanje k dispoziciji stajić, je mje tutón tydźeń pozitiwje překwapił. Trump wšak je skerje za swoju neoliberalnu deregulaciju domjaceho hospodarstwa, wosebje tech-branše, znaty. Prawdźepodobnje su jemu poradźowarjo wohrožowanje narodneje wěstoty přez KI wuwědomić móhli. Snano je wot nich zhonił, zo je nowy KI-model US-ameriskeje firmy Anthropic derje na to trenowany, njewěstosće w digitalnych škitnych systemach namakać a je potencielnje tež za nadpady wužiwać.
