Wjeselo posměwka
Druhdy so prašam, što by sej swjaty Walentin poprawom myslił, hdy by widźał, što je naša konsumowa towaršnosć z jeho wopomnjenskeho dnja sčiniła. Njemysliće sej prošu, zo chcu was nětko z teologiskim wukładowanjom wobćežować. Tole rady tym přewostajam, kotřiž wědźa wo tym něšto kwalifikowaneho rjec. Wulku kritiku kapitalizma a bjezkónčneho konsuma wam tohorunja zalutuju. Tym, kotrychž tole zajimuje, poručam Karla Marxa, ale radšo nic nětko, hdyž su dny tak a znak hižo ćežke, wšako njejsmy słónco po mojim začuću hižo wjacore lěta wjac wuhladali. A tola: Dźeń swjateho Walentina je fenomen.
Komedija a diskusija
Benjamim Hrjehor je dramaturg inscenacije „Skazany pryzlak“, kotraž změje sobotu na jewišću Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła swoju premjeru. Wo wužadanjach, nowych impulsach a nawróće do Łužicy po kročelach je so Maximilian Gruber z nim rozmołwjał.
Kak sće so kruchej dramaturgisce přibližił?
Kruch běchu hižo wupytali, potajkim na to wliw njemějach. Awtor wšak je mjenje abo bóle znaty, na přikład přez seriju „Stromberg“ abo dalše, předewšěm telewizijne produkcije. Hru mějach wot cyłeho spočatka za zajimawu, wšako ma wěsty potencial. Přiwšěm pak wědźach, zo dyrbi so dale wuwić. W originalu su wěste dimensije, kotrež awtor njedowujedna. Při regionalizowanju a předźěłanju smy hišće tójšto swójskich idejow do hry zapletli. Tak móžu nětko rjec: To je hra Larsa Albauma, ale do njeje smy wjele swójskeje kreatiwity inwestowali. To je dźěło, kiž je so mi jara derje lubiło, wšako smy sej tam poměrnje wjele swobody wzali a nimo kreatiwity tež swójske stejišća zaplesć spytali.
Na kotrych městnach je so tole konkretnje stało?
Mjeńšiny jenož w pozadku
Mjeztym hižo 76. mjezynarodny filmowy festiwal Berlinala so jutře w Berlinje zahaji. Milenka Rječcyna je so z filmowču Grit Lemke rozmołwjała.
Pojědźeće na lětuši filmowy festiwal Berlinalu do Berlina?
Haj, kaž hižo mnohe lěta sej tam zaso dojědu. Njejsym drje lětsa akreditowana, wšako je to dosć drohe. Tola mam za wažne, zo so jako łužiscy filmowcy na tutym festiwalu wobdźělimy. Nimo mje je tam stajnje dalšich zajimcow z Łužicy, mjez druhim sobudźěłaćerki Załožby za serbski lud a filmoweje syće Łužyca. Dale su tam zastupjerjo Choćebuskeho filmoweho festiwala, kotryž wšak so we wosebitej měrje filmam europskich mjeńšinow wěnuje.
Kotru hódnotu ma festiwal za łužiskich zajimcow z branše a hraja tam mjeńšiny scyła někajku rólu?
Za wjace zhromadnosće
Claudija Kilankec dźěła mjeztym něšto dlěje hač štwórć lěta jako młodźinska referentka Budyskeho dekanata w Drježdźansko-Mišnjanskim biskopstwje. Milenka Rječcyna je so ze Serbowku rozmołwjała.
Što su Waše nadawki?
Staram so w prěnim rjedźe wo młodostnych katolskich wosadow. Přichodnje chcu dale a bóle zwisk ze skupinami młodostnych w jednotliwych wosadach nawjazać, jich ideje a přeća za zarjadowanja zběrać a pomhać, tute zwoprawdźić. Tuchwilu natwarjam sej syć kontaktow. Přiwšěm pak sym hišće cyle na spočatku.
Kak wulki teren zastaraće?
Teren saha wot Biskopic přez Budyšin hač do Žitawy a je z tym dosć wulki. Jako duchowny je kapłan Pětr Mróz za dekanat zamołwity.
Na kotre nazhonjenja nawjazaće?
Sym tele dźěło dlěje hač dwě lěće w serbskim dekanatnym dušepastyrstwje we Worklecach zamołwiła, za čož sym jara dźakowna. Tam sym tójšto nawuknyła a swoje zamóžnosće jako socialna dźěłaćerka wudospołniła.
Kotre plany maće za tute lěto?
Hdźe su wostali naše swjedźenje?
„Vanessa, njechodźiš da dźensa scyła na žane reje?“ Prašenje mojeje wowki sobotu wječor pokazuje jasnje na změnu minjenych lět. Serbske reje a wjesne swjedźenje, kotrež běchu něhdy samozrozumliwe, bywaja dźeń a rědše. A nadobo dyrbiš rozkłasć, što je so počasu wšitko změniło.
Hustodosć rěka, młodźina nima zajim za tradicije. Tola tute pozdatne wujasnjenje njetrjechi. Mnozy młodostni su wotewrjeni za serbsku kulturu, přeja sej pak načasne koncepty, lěpše wabjenje a zarjadowanja, kotrež jich žiwjensku realitu wotbłyšćuja. Tradicije móža jenož dale žiwe być, jeli so dale wuwiwaja. Zamołwitosć za to njeleži jeničce pola młodźiny, ale w cyłym zhromadźenstwje.
Harry Potter na šuli w Radworju
W nalěću zašłeho lěta je wučerka za zakładnu šulu Diana Měrćinkowa projekt wo knižnej seriji „Harry Potter“ Cornelsenowemu nakładnistwu zapodała, zo by za to podpěru dóstała. Wona je wučbu na znatu knihu Harry Potter wusměriła a to předmjety přesahowace wobjednawała. Po onlineowej rozmołwje je wučerka dobru hodownu powěsć dóstała, zo bě wubědźowanje ze swojim projektom dobyła. Julius Paška bě so z dobyćerku wubědźowanja rozmołwjał.
Sće so Wy sama požadała abo je Was šulske wjednistwo přizjewiło a čehodla?
Ja jako wosoba sama njejsym so požadała. Sym tutón projekt přizjewiła, zo by w najlěpšim padźe finančnu podpěru dóstała, wšako stworjenje tajkich projektow wjele pjenjez srěba. Trjebach za to wjele materialijow. Dale nadźijach so na připóznaće, zo so tuta próca, kotraž za tym tči, tež hódnoći. Přewažnje je mi wo widźomnosć šło, dokelž sym do tutoho projekta dosć časa inwestowała, kotryž by poprawom ze swójbu měła.
Hdy sće projekt z šulerjemi zakładneje šule „Dr. Marija Grolmusec“ startowała a přewjedła a za kotre předmjety?
Problemydale přiběraja
Budyska měšćanska rada je na swojim wuradźowanju kónc januara etat za lěto 2026 wobzamknyła. Spěchowanske srědki za streetwork njebudu za wšitke poskitki dosahać. Milenka Rječcyna je so z jednaćelku Kamjentneho domu Madeleine Tost rozmołwjała.
Do kotreje měry móža streetworkerojo z rozsudom měšćanskeje rady dale dźěłać?
Naš projekt „Pro šansu“ lětsa stabilnje dale běži. Njeběchmy za lětsa zwyšenje srědkow za tónle projekt zapodali. Tuž so wotpokazanje požadaneje wjetšeje cyłkowneje sumy na tutón projekt wuskutkować njebudźe. To je mi jara wažne. Sym wolóžena, zo měšćanska rada žadanju za šmórnjenjom projekta přihłosowała njeje.
A kak ma so z hakle loni w decembru instalowanym městnom streetworkera w Strowotnej studni?
Energija chce hišće por šćěpkow připołožić
Jako načolnik tabulki 3. koparskeje ligi Němskeje je FC Energija Choćebuz do wróćokoła startowała, w Saarbrückenje 1:1 hrała a sobotu doma w Choćebuzu přećiwo 1. FC Schweinfurtej 2:1 dobyła. W minjenej sezonje běchu Łužičenjo w zymskej přestawce jako nowačk druhe městno w 3. lize wobsadźili – postupnika překwapjacy to mjezywuslědk. Na kóncu bu Energija štwórta, štož bě wšeje česće hódne. A aktualnje? Hač drje trenarjo a hrajerjo swojemu towarstwu k 60. narodninam wosebity postupny dar zmóžnja? Z trenarjom FC Energije Clausom-Dieterom Wollitzom je so za Serbske Nowiny Georg Zielonkowski tydźenja rozmołwjał.
W medijowym swěće bu Choćebuz w zymje husto wěsty postupny kandidat mjenowany. Móže Energija z tym wobchadźeć?
Štyri króć štyri centimetry
Z časa, zo w Drježdźanach studuju, bóle na to dźiwam, što so na sćěnach, sćežorach a tafličkach stawa. Mjez grafitijom a muralemi su to husto najmjeńše wěcy, kotrež tam wisaja: stikery.
Tak mjenowany „bombing ze stickerami“ – wjele małych nalěpkow, kotrež ludźo jedyn na druhi lěpja a so z pisanym mozaikom stanu – skutkuje za někotrych kaž šmjatańca. Druzy w nich widźa ćichu pokazku na to, zo su tu byli. Někotři zwuraznjeja z tym swójske měnjenja, druzy humor, dalši prosće swoje mjeno abo symbol, kotryž jim něšto woznamjenja. Někotři wužiwaja nalěpki samo jako swój dźenik. Bjeru sej stikery sobu na jězby, lěpja je něhdźe w druhich městach abo krajach na sćěnu a zwostajeja tak małe slědy swojich pućow. Tak njenastanu w zjawnym rumje jenož wobrazy, ale tež stawiznički ludźi, kotřiž so ženje njezetkawaja a tola samsny rum dźěla.
„Naprawy su jara originelne“
Björn Hansen je profesor za slawistiku na uniwersiće w Regensburgu. Z Łužicu je wón hižo wjacore lětdźesatki zwjazany. Zašłe dny bě wón wospjet ze skupinu studowacych tu na wopyće. Maximilian Gruber je so z nim wo jeho wosebitym zwisku do Serbow rozmołwjał.
Njeje prěni raz, zo ze studowacymi Łužicu wopytaće. Što was sem ćehnje?
Jako slawist ze šěrokim spektrumom zajimow mje wosebje serbskej rěči putatej. W Regensburgu mamy centrum za wjacerěčnosć, kotryž z wjacorymi kolegami wudźeržuju. To je wězo tež we Łužicy relewantne. Před třomi lětami smy posledni raz ze skupinu studowacych w Serbach pobyli. Nam je wažne, zo tež w Bayerskej wědu wo słowjanskej mjeńšinje w Sakskej a Braniborskej šěrimy.
Što měniće k prócowanju wo rewitalizaciji serbšćiny?
