Europske jewišćo pod hołym njebjom

Montag, 05. Juli 2021 geschrieben von:

Smochćicy (SN/bn). „Wutrobnje witajće do Smochćic! Dołho smy čakali a so stracho­wali, hač móžemy dźensnišu pre­mjeru swjećić. Nětko pak sym wjesoły, zo móžemy skónčnje zaso zhromadnje kulturu dožiwić.“ Tak powita jako „přichodny intendant Serbskeho ludoweho ansambla“ předstajacy so Tomaš Kreibich-Nawka něhdźe 150 přihladowarjow do prěnjeho předstajenja inscenacije „Napoléon a agentka“ minjeny pjatk na dworje kubłanišća swj. Bena w Smochćicach. Nawoda kubłanišća Sebastian Kies­lich doda: „Nam je so zawěrno zešlach­ćiło! Samo swj. Pětr derje z nami měni!“

Jako „komornohudźbny słuchokruch z baletom“ připowědźena inscenacija po ideji a zwoprawdźena pod režiju Kreibicha-Nawki złožuje so přewažnje na listowanje mjez francoskim kejžorom Napoléonom a tehdyšej wobsedźerku Smochčanskeho kubła hrabinu Charlottu von Kielmannsegge kaž tež na wobeju memoary. Łužisku zemjanku sćělesni dźiwadźelnica Anna Thalbach, francoskemu knježićelej spožči Matthias Wagner swój hłós.

Wojerecy (KD/SN). Što w času zeza časa leži? Na tele prašenje pyta łužiska basnica Róža Domašcyna w swojej lyrice a prozy zas a zaso wotmołwy. Cyłu basnisku zběrku „W času zeza časa“ je wona tomule prašenju wěnowała, a na Wojerowskim hrodźe je wčera připosłucharjow do swojich rozmyslowanjow zapřijała. ­Čitanje zarjadowało bě tamniše wuměłstwowe towarstwo.

Čas pokazuje so w metamorfozach, kaž Róža Domašcyna wuswětla. Na swoje cyle wosobinske wašnje powěda wona wo tulpach, kotrež nalěto z „maćerneje“ cyble wurostu, swoje krasne kćenja wotwěraju a hač do nazymy „dźowki“ wu­tworjeja, kotrež přichodne lěto kćěja. Tajke a hinaše wobkedźbowanja wo přirodźe a łužiskej krajinje basnica w swojej knize w serbskej a němskej rěči wopisuje. Přełožkow so wona wzdawa.

Po wjacore měsacy trajacej přestawce koronapandemije dla smědźa w Hórnikečanskej Energijowej fabrice zaso hosći witać. ­Wopytowarjo maja składnosć, sej trajnu wustajeńcu, bywšu briketownju kaž tež wonkowny areal z hórniskej techniku wob­hladać. Mjez eksponatami je tónle impozantny model bagra. Muzej je wot wutory do njedźele přistupny. Foto: Jürgen Männel

Serbsce, wězo – a w šuli?

Freitag, 02. Juli 2021 geschrieben von:
Wabjenska kampanja „Sorbisch? Na klar.“ je wuspěšna, a to je derje tak. Wosebje zwjesela, zo młodych ludźi tam docpěwaja, hdźež woni su, a zo jim srědki za digitalnu komunikaciju poskićeja, kotrež rady wužiwaja – kaž na přikład hibace so wobrazy ze serbsko-němskimi postrowami a komentarami. Na lochke, hrajkace a při­wšěm wosobinske wašnje tu wobmjezowany jednorěčny horicont wotwěraja a dwurěčnosć posrědkuja. Wulkotnje! Sakska pak njeje ze zamołwitosće na chutnišim terenje kubłanja wuwjazana. W sakskim šulskim zakonju rěka, zo maja na wšěch šulach swobodneho stata zakładnu wědu wo stawiznach a kulturje Serbow posrědkować. Na zwěsćenju studije z lěta 2011, zo njeje 83 proc. Budyskich šulerjow ženje abo jeno zrědka we wučbje něšto wo serbskej kulturje a rěči zhoniło, drje njeje so wjele změniło. Kóšty za zawjazowace dalekubłanje za tudyšich wučerjow su zawěsće mjeńše hač 230 000 eurow za kampanju lětsa a klětu. Cordula Ratajczakowa

„Napoléon a agentka“ rěka program, kotryž Serbski ludowy ansambl dźensa a jutře wječor w parku Smochčanskeho kubłanišća swj. Bena předstaji. Wosebity hósć inscenacije je dźiwadźelnica Anna Thalbach (nalěwo sedźo). Wona sćělesnja bywšu wob­sedźerku Smochčanskeho kubła a přećelku francoskeho kejžora, hrabinu Charlottu von Kielmannsegge. Foto: SN/Hanka Šěnec

Čitajće w nowym rozhledźe (02.07.21)

Freitag, 02. Juli 2021 geschrieben von:

W awgusće swjeći Róža Domašcyna 70ćiny­. Marka Maćijowa je so z jubilarku wo jeje žiwjenju a skutkowanju rozmołwjała, a čitarjo zhonja, čehodla móže so basnica druhdy něčemu jeničce z basnju bližić. Mjez druhim je z Delan pochadźaca wot lěta 2000 literarny almanach „Wuhladko“ z přełožkami z druhich literaturow wudawała. To je dobra přiležnosć, so tež w aktualnym wudaću z tajkimi zaběrać. Róža Domašcyna sama je prozu Tomáša Přidala a lyriku Taje Kramberger přełožiła. Sylwija Šěnowa je basni Wisławy Szymborskeje do serbšćiny přenjesła. A Dorothea Šołćina je so lyrice Janiny Osewskeje kaž tež Tadeja Karabowiča wěnowała. Mamy pak tež originalnu serbsku litera­turu. Tak dawa prozowy tekst Ingrid Hustetoweje „Ptašk leśi“ dohlad do zetkanja na dwórnišću w Francoskej, štož so tematisce wuběrnje do lěćneho dowoloweho časa hodźi.

Přehladka wjelorakeho literariskeho skutka

Donnerstag, 01. Juli 2021 geschrieben von:

Budyšin (SN/bn). „Witam was na dalše zarjadowanje rjadu ‚Zynki a linki‘. Dźensa wěnujemy so Mikławšej Andrickemu, kotrehož 150. narodniny njedawno swjećachmy“, připowědźi dramaturgowka Serbskeho ludoweho ansambla Jěwa-Marja Čornakec wčerawše ćežišćo hudźbno-literarneho wječora w Budyskim Kamjentnym domje. Na to předstaji wona publikumej – žurla bě wobkedźbujo wobmjezowanu kapacitu hygienowych předpisow dla wupředata – program wuhotowaceju wuměłcow: „Na klawěrje słyšiće Soyoung Kim. Čitar je wosebity hósć Tomaš Kliman, rodźeny Radworčan a tuchwilu hišće w Grazu skutkowacy.“

Tomaš Kliman poda spočatnje krótki biografiski zarys Mikławša Andrickeho a zjimaše, citujo Jurja Młynka, zo bě „horliwy dźěłaćer na polu serbskeje kultury. Jako fejetonist a ze swojimi litera­riskimi skicami je serbske pismowstwo na wyši schodźenk wjedł.“

Mathilda Fiedlerjowa

Donnerstag, 01. Juli 2021 geschrieben von:
30. junija 1871 zemrě w Budyšinje wuběrna sopranistka Mathilda Fiedlerjowa. Wona bě młoda mandźelska wyšeho wučerja a hudźbnika Korle Awgusta Fiedlerja. Narodźiła bě so Mathilda jako dźowka fa­rarja Korle Emila Stangi 1840 w Čornym Chołmcu, hdźež bě nan wot lěta 1837 do 1879 z duchownym. Na dźesać jeho prědo­wanjow bu ćišćanych. Wón je tež serbsce a němsce basnił. Zběrka jeho lyriki „Zwjeselenje w duchownych kěrlušach a přełoženjach“ bu 1869 we Wojerecach ćišćana. Dźowka Mathilda bě wobdarjena sopranistka na serbskich spěwnych swjedźenjach w Budyšinje, wosebje za sola z oratorijow Korle Awgusta Kocora. Mathilda Stangec zalubowa so do dirigenta chóra Fiedlerja a wón do njeje. Fiedler pisaše za nju lubosćinske basnje we Łužičanu, a wona pěsnješe za njeho w Serbskich Nowinach. K jeju kwasej w oktobru 1869 wuńdźe wosebite kwasne čisło Łužičana. Poł lěta po porodźe prěnjeho dźěsća młoda mać nahle zemrě. Wudowc a nan wěnowaštaj zemrětej basnje. Ota Wićaz spisa wo Fiedlerjec mandźelskimaj powědančko „Wutrobine nalěćo Mathildy Stangec a Korle A. Fiedlerja“, ćišćane 1922 w Budyšinje a znowa w LND. Manfred Laduš

Kubłanske dźěło rozšěrić

Mittwoch, 30. Juni 2021 geschrieben von:

Městnosć wopominanja, zetkawanja a intensiwneje kulturneje wuměny

Zhorjelc (AK/SN). Europski centrum wopominanja, kubłanja a kultury w něhdyšim lěhwje za wójnskich jatych Stalag VIII A w Zgorzelecu chce swoje pedagogiske skutkowanje rozšěrić. To podšmórnje Małgorzata Schubinski, nowinska rěčnica němsko-pólskeho towarstwa Meetingpoint Music Messiaen, kotrež je najwažniši kulturny partner nošerja lěhwa-wopomnišća, załožby Fundacja Pamięć, Edukacja, Kultura.

Přeměstnja historisku baraku

Njedawno w Zhorjelcu „namakana“ baraka z Druheje swětoweje wójny ma přichodnje na arealu centruma nowe stejnišćo dóstać. Zhorjelski region bě w 1940tych lětach wuznamny producent prowizoriskich zaměstnjenjow přede­wšěm za wojersku potrjebu. Ale tež w kacetach a lěhwach za wojerskich jatych tajke wuži­wachu. Firma Christoph & Unmack z Niskeje je baraki naćisnyła a zhotowjała. Po tam 1933 wuwitym patenće běchu hač do kónca fašistiskeho němskeho mócnarstwa wjacore předewzaća standardizowane modele twarili.

Bibliski mobil trjeba nuznje nowy bus

Mittwoch, 30. Juni 2021 geschrieben von:

Bajkojte 1 034 000 kilometrow pokazuje tachometer busa, z kotrymž towarstwo Bibelmobil Bože słowo wot lěta 1992 po cyłej Europje šěri. „Jedna so wo mjeztym třeće tajke jězdźidło. W minjenych jěd­naće lětach smy z nim něhdźe poł miliona kilometrow zmištrowali“, powědataj referentaj towarstwa Andreas Schmidt z Ullersdorfa a Stephan Naumann ze Zho­rjelca. Wonaj staj jako wodźerjej busa hižo wjace hač 1 000 městow a městnosćow w Němskej, Pólskej, Čěskej, Madźarskej a Rumunskej wopytałoj. „Zastawamoj pře­dewšěm tam, hdźež žanu cyrkej nimaja. Namaj je stajnje wažne připosłuchać a rozmołwu nastorčić. Chcemoj wćipnosć na a wotewrjenosć za wěru budźić.“

Nowe poskitki LND namakaće w lětušim wudaću Nowinkarja!

Nowinkar 2026-27

Chróšćan Šulerjo

Midas Logo