W Ústíju na wopory spominali
Marek Krawc rozprawja wo aktualnje rozjimanych temach w Čěskej
Ústí nad Labem. Před 81 lětami, 31. julija 1945, nimale tři měsacy po Druhej swětowej wójnje, dóńdźe w Ústíju nad Labem k jednej z najhóršich zabiwańcow w stawiznach Čěskeje. Roznjemdrjeni Češa walichu so z hołymi pjasćemi, płotowymi łatami a retlemi na tam bydlacych Němcow. Minjeny pjatk su zastupjerjo města, sudetscy Němcy a Němcy, kiž bydla w Čechach, w Šleskej a na Morawje, na Mosće dr. Edwarda Beneša na wopory tohole masakra spominali.
Karl-Heinz Kralowetz, tehdy 15lětny dźěłaćer, bě runje po puću domoj, jako jeho čěskaj oficěraj zadźeržeštaj. „Někotři uniformowani su mje do měšćanskeje šule wotwjezli. Tam dyrbjach so slec a nahi na blido lehnyć. Potom mje wušwikachu a dyrbjach cyły čas wospjetować: Dźakuju so swojemu Führerej. Potom smědźach so zaso zwoblěkać a domoj hić. Tež mojeho nana běchu po dźěle do šule dowjezli a tam wušwikali. Žadyn z naju njeje wědźał, čehodla“, so Karl-Heinz Kralowetz dopomina.
Wutroba Europy w horinach
Marek Krawc rozprawja wo aktualnje rozjimanych temach w Čěskej
Praha. Blisko čěskeho městačka Boží Dar nastawa tuchwilu cyle wosebity pomnik, kiž je Europje wěnowany. Hišće zašły tydźeń je mały bager na łuce blisko bywšeje cłowneje stacije dźěłał. Wón je hornju worštu trawy wotstronił a tak nasta krok po kroku přestrjeń w formje wutrobički. Wosrjedź njeje steji wulki kłok z metala, na kotrymž čitamy: Kamenné srdce Evropy – Stone heart of Europe – Steinernes Herz Europas.
Centrum hižo 55 lět škitany
Marek Krawc rozprawja wo aktualnje rozjimanych temach w Čěskej
Praha. Čěska stolica je cyle wosebite město z jara derje zachowanym historiskim nutřkownym městom, kotrež rozpřestrěwa so na 895 hektarach a steji wot 21. julija 1971 pod pomnikoškitom. Do tuteje škitaneje přestrjenje słušeja Hradčany (měšćanska štwórć wokoło Praskeho hroda), Nowe město, Vyšehrad, wulki dźěl historiskich twarjenjow na woběmaj bokomaj Wołtawy, jeje kupy, Stare město kaž tež Mała strona. Tu čakaja na turistow srjedźowěkowske hasy, romaniske pincy, gotiske cyrkwje, barokowe palasty a tež moderne twarjenja. A to wšo w měsće, kotrež njezničichu ani bomby swětoweju wójnow ani plany za modernizowanje česćelakomych architektow.
1992 zapisachu nutřkowne město čěskeje stolicy do lisćiny swětoweho kulturneho herbstwa UNESCO, dokelž skići jónkrótnu panoramu a wosebitu architekturu – skrótka: Praha je žiwe historiske město. Čěska republika je so zawjazała, tute swědki starodawnych časow wobchować. Ale wšitko ma swojeho chorta.
Hódnotam wotpowědować
Přećelstwo mjez Pólskej a Ukrainu w krizy
Městnosć. Pólsko-ukrainske přećelstwo, kotrehož najwidźomniše znamjo běše přiwzaće wjace hač miliona ukrainskich ćěkancow w lěće 2022 w priwatnych domach Polakow, tči aktualnje w najhłubšej krizy minjenych štyrjoch lět.
W meji bě prezident Ukrainy Wolodymyr Zelenskyj rozsudźił, jednomu z bataljonow, kiž přećiwo Ruskej wojuja, mjeno „Rjekojo UPA“ dać. UPA bě ukrainska zběžkarska armeja, kotraž je za čas Druheje swětoweje wójny a w lětach po tym přećiwo Sowjetskemu zwjazkej wojowała. Zdobom pak je jednotka genocid w regionach na zapadźe Ukrainy wukonjała, kotrež tehdy k Pólskej słušachu: W organizowanych akcijach přećiwo pólskej ludnosći zamordowachu ukrainscy nacionalisća něhdźe 100 000 Polakow, tež Židow, tež w kooperaciji z němskimi nacistami. Tuta prowokacija z ukrainskeje strony je w Pólskej emocionalnu reakciju wuwabiła. Pólski prezident Karol Nawrocki je Wolodymyrej Zelenskemu najwuznamniše wuznamjenjenje Pólskeje, rjad Běłeho worjoła, woteznał, kiž bě jemu jeho předchadnik spožčił.
Z Prahi spěšnje do Kopenhagena
Marek Krawc rozprawja wo aktualnje rozjimanych temach w Čěskej
Praha. Hišće do wulkich prózdnin překwapi čěske kolije wobhospodarjowace předewzaće České dráhy (ČD) pasažěrow z nowym poskitkom. Dwójce wob dźeń jězdźa nětko ćahi z Prahi do Kopenhagena. Po jenož dwanaćehodźinskej jězbje móža pućowacy hižo po danskej stolicy dundać. Komfortabelnu jězbu z ćahom zaručeja nowe wagony typa ComfortJet. W lěćnych měsacach je přidatnje nócny ćah po puću.
„Jězby z ćahami za dalokowobchad su tuchwilu po cyłej Europje jara woblubowane. Naš europski projekt tutomu wuwiću wotpowěduje. Zwoprawdźamy jón hromadźe ze statnymaj železnicomaj Němskeje a Danskeje“, informuje rěčnica ČD Vanda Rajnochová. 14. junija su zastupjerjo železnicow, mjez nimi tež němski wobchadny minister Patrick Schnieder, nowu železnisku čaru za wysoke spěšnosće zahajili, kotraž słuša k pilotowym projektam Europskeje unije.
Dosaha Europeada hišće?
Swětowe koparske mišterstwo traje lětsa tak dołho, zo by čłowjek na to tukał, zo su hižo nimo. Ale ně, mamy woprawdźe hišće jedyn tydźeń z kopańcu. Dokelž su Češa a runje tak Němcy turněr hižo dawno wopušćili, dyrbi kóždy Serb kaž kóždy druhi fan na swěće za team być, kiž je woprawdźe wažny – za dobru hru. A tajke su byli a hišće snano budu. Hdyž pak na swětowe mišterstwo hladam, přemysluju tež wo Europeadźe. Nic wo zašłej, kotruž sym jako wulki swjatk dožiwić směł, a tež nic jenož wo přichodnej za dwě lěće. Přemysluju powšitkownje wo tym, što tutón turněr w Serbach a za Serbow najskerje rěka.
Pomhaja indigenemu ludej
Marek Krawc rozprawja wo aktualnje rozjimanych temach w Čěskej
Praha. Nahuat Pipil su indigeny lud w El Salvadorje. Jich prjedownicy su před něhdźe tysac lětami z Mexika na teritorij dźensnišeho małeho srjedźnoameriskeho stata zapućowali. Poprawom su woni přiwuzni Actekow. W El Salvadorje pak wuwichu w běhu lětstotkow swójsku kulturu a rěč. Woboje su w ertnej formje přichodnym generacijam dale dawali.
Čěscy wědomostnicy nětko stawizny a rěč tohole małeho luda dokumentuja. Hispanistka Athena Alchazidu z Masarykoweje uniwersity w Brnje často w El Salvadorje přebywa, zo by so tam z poslednimi znajerjemi tradicijow Nahuat Pipil zetkawała. Na tajkich zetkanjach wona zhoni, zo hraja skorpawy wěstych mórskich šlinkow w kulturje indigeneho luda wažnu rólu. „Actekojo wužiwachu skorpawy jako truby, z kotrymiž připowědowachu swojim sobučłowjekam wažne podawki. Tutón nałožk namakach tež pola Nahuat Pipil w El Salvadoru“, wědomostnica wuzběhuje.
Jasny koncept za infrastrukturu
Wójwodstwo Delnja Šleska reaktiwizuje zaměrnje železniske zwiski
Waršawa. Pólske wójwodstwo Delnja Šleska, kotrež leži w bjezposrědnym susodstwje Sakskeje, je hladajo na wuwiwanje regionalnych železniskich zwiskow jara doprědkarski region. Hižo wot lěta 2016 přejima wone sukcesiwnje njewužiwane abo zestarjene kolijowe čary wot pólskeho statneho předewzaća za infrastrukturu PKP PLK. Spěšnje a z poměrnje niskimi kóštami stara so wójwodstwo wo wuporjedźenje kolijow a dwórnišćow a reaktiwizuje na tute wašnje regionalne železniske zwiski. Znajmjeńša jónu wob lěto móža so wobydlerjo Delnjeje Šleskeje nad rewitalizowanej železniskej čaru z ponowjenymi dwórnišćemi abo železniskimi stacijemi wjeselić.
Prěnje miliardy do Ukrainy
Zwada mjez Pólskej a Ukrainu – Merz přilubi połnu podpěru
Gdańsk (dpa/SN). Ukraina je prěnje pjenjezy z 90 miliardow eurow wopřijaceho podpěraćelskeho kredita EU dóstała. Něhdźe tři miliardy eurow bu wupłaćenych, rjekny prezidentka komisije EU Ursula von der Leyen na konferency k stabilizowanju Ukrainy, Ukraine Recovery Conference (URC), w Gdańsku. Přichodne dny chcedźa Ukrainje za produkciju trutow nimo toho prěni dźěl wot šěsć miliardow eurow přepokazać. „To je žiwa solidarita“, von der Leyen podšmórny. Wot 90 miliardow eurow noweje financielneje pomocy je něhdźe 60 miliardow za zakitowanje kraja přećiwo ruskemu nadpadej předwidźanych. Połojcu pjenjez chcedźa lětsa přepokazać, dalšich 45 miliardow klětu.
EU bě nowu financielnu podpěru w aprylu schwaliła. Do toho bě něhdyši madźarski ministerski prezident Viktor Orbán pjenjezy měsacy dołho blokował. Pjenjezy maja statnemu bankrotej Ukrainy zadźěwać a jej zmóžnić, so dale přećiwo ruskim nadpadam wobarać.
