Stajna přehladka z 23 twórbami

štwórtk, 07. januara 2016 spisane wot:

Před 45 lětami zemrětemu molerjej Ante Trstenjakej su kulturnicy słowjenskeho města Ljutomer w tamnišej radnicy njedawno wotewrěli stajnu wustajeńcu z jeho wuměłskimi dźěłami. Přećel Serbow bě so w bliskej wsy Slamnjaku narodźił.

W Ljutomeru stej po Ante Trstenjaku pomjenowanej dróha a wuměłska galerija, w kotrejž měšćanska biblioteka wot lěta 1981 kulturne zarjadowanja a wustajeńcy wuhotuje. 1993 je město přewzało kulturne herbstwo wuměłca a so wo nje dale stara. W zašłymaj lětdźesatkomaj su jeho dźěła přeslědźili, wopisowali a wo­spjet jeho wobrazy nakupowali a zarjadowali. Běše-li trjeba, su je swědomiće restawrowali. Dotal wisachu wobrazy w zjawnych rumnosćach abo běchu dźěl zběrki měšćanskeho muzeja.

Móst mjez narodnosćemi

štwórtk, 07. januara 2016 spisane wot:

Budyšin (SN/at). Tak kaž je na přikład Berlinskim Serbam Serbske blido prawi­dłowne zetkanišćo, so tež w Budyšinje a we wokolinje bydlacy Polacy měsačnje zetkawaja. Woni su swój kruh samo na zajimowanych Němcow rozšěrili a njewobmjezuja so při tym jenož na němsko-pólsku wzajomosć.

Hnydom štyrirěčny wječork dožiwichu wobdźělnicy wčerawšeho zarjadowanja Budyskeho němsko-pólskeho stajneho blida w Kamjentnym domje. Społnomócnjena za wukrajnikow wokrjesa Budyšin Anna Piętak-Malinowska a jeje mandźelski Artur, hudźbnik w Serbskim ludowym ansamblu, běštaj wšitko swěru spřihotowałoj. Pólsce, němsce, serbsce a arabsce zaklinča hodowna pěseń „Ćicha nóc“. Wotpowědnym narodnosćam wopytowarjo tež přisłušachu. Na to jimaše so sobudźěłaćerka Serbskeho muzeja Andrea Pawlikowa słowa, zo by serbske zymske nałožki wot adwentneho časa hač k ptačemu kwasej předstajiła. Sobu přinjesła bě knižce „Serbske hody“ a „Ptači kwas“, kotrejž sposrědkowaštej wobdźělnikam zdobom wizuelny zaćišć wo zymskich nałožkach w Serbach.

Zaso dźiwadło hrali

štwórtk, 07. januara 2016 spisane wot:
Nowe lěto 1946 dožiwi serbska činohra „Knjez a roboćan“ swoju powójnsku premjeru w Pančicach. 22 hrajerjow Chróšćanskeje lajskeje dźiwadłoweje skupiny nazwučowa w režiji Pawoła Kmjeća dramatiski kruch ze serbskich stawiznow, kotryž bě wučer Jurij Wjela 1931 spisał. Nazymu 1945 započachu woni pod ćežkimi powójnskimi wuměnjenjemi – zwjetša w swětle swěčkow, dokelž njebě miliny – hru „Knjez a roboćan“ nastudować. Hižo do toho běchu dramu „Smjertna reja“ Alojsa Lipela, kotruž bě Pawoł Kmjeć zeserbšćił, 1. nowembra 1945 prěni króć w Chróšćanskej cyrkwi pokazali. Bě to docyła prěnje serbske dźiwadłowe předstajenje po wójnje. 25. nowembra 1945 slědowachu młodźi hrajerjo z Konjec-Šunowa a předstajichu pod nawodom Jurja Młynka w Fabrikskej hospodźe komediju „Hdyž kocor kamor ćazaše“. Hru „Knjez a roboćan“ Chróšćanscy lajscy dźiwadźelnicy wjace hač dźesać króć z wulkim wuspěchom na wšelakich wsach pokazachu kaž tež 27. januara 1946 w Budyšinje na prěnim powójnskim ptačim kwasu. Manfred Laduš

Folklora ma zaso hódnotu

srjeda, 06. januara 2016 spisane wot:

Jednaćelka SLA Diana Wagnerec zhladuje na prěnje połlěto w zastojnstwje

Wot 1. awgusta 2015 nawjeduje Diana Wagnerec Serbski ludowy ansambl. Cordula Ratajczakowa je so z jednaćelku po prěnich měsacach skutkowanja wo nětčišim stawje SLA rozmołwjała.

Kak derje sće so na nowym městnje na čole SLA zadźěłała?

D. Wagnerec: Njejsym wšak nowa w SLA, štož mi zadźěłanje jara wolóža. Dokelž pak mam swój bywši wobłuk předawanja předstajenjow tež hišće sama na starosći, njemóžu wšitko naraz zdokonjeć. Wjeselu so, zo změju wot 11. januara nowu sobudźěłaćerku poboku, přetož z tuteje wažneje pozicije zawěsćeja so předstajenja a z nimi dochody SLA.

Na kotre prěnje wuslědki rady zhladujeće?

23. decembra 2015 woswjeći hudźbna pedagogowka dr. Magadalene Kemlein w Drježdźanach 85. narodniny. Čłowjek njeby wěrił, zo je hižo tajku wysoku starobu docpěła, wšako – hdyž jej to strowota dowola – přeco hišće so wobdźěla z woporniwosću na seminarach, z radosću sćěhuje koncerty a popomha měrnje a skedźbliwje z dobrej radu.

Magdalene Kemlein narodźi so 1930 a wotrosće jako najmłódše dźěćo lě­karskeje a hudźbu lubowaceje swójby w Drježdźanach. Hižo w dźěćatstwje spózna, kak zamóže chorym pomhać nimo mediciny tež hudźba. Jako dwanaćelětna sydaše prawidłownje w dźěćacym sanatoriju za křidłom a spěwaše z pacientami. Tam nawukny, zo hudźba, rytmika, pohib a klawěrna improwizacija hromadźe słušeja. Wot lěta 1949 studowaše we Weimarje šulsku hudźbu, mjez druhim pola klawěrneje profesorki a prawnučki Antonína Dvořáka, knjenje Juliany Lerche. Dokelž měješe telko praktiskich nazhonjenjow, smědźeše hižo wot druheho studijneho lěta komilitonow wuwučować. Wjeršk jeje wukubłanja bě směrodajna promocija „Improwizacija w tučasnych formach a jako srědk šulskeje hudźby“.

Zły Komorow (SN/CoR). 26. zwjazkowe zetkanje „Młodźinske dźiwadłowe kluby“ je lětsa z hosćom Złokomorowskeho Noweho jewišća. Wot 19. do 24. januara předstaja tam pod hesłom „#NICHT SCHUBSEN“ šěsć wuzwolenych inscenacijow młodźinskich dźiwadłowych klubow z cyłeje Němskeje. „Hladajo na aktualne towaršnostnopolitiske połoženje chcemy młodźinje rady poselstwo sobu na puć dać – za mjezsobne wobchadźenje połneho respekta“, rozłožuje iniciatorka zetkanja a dźiwadłowa pedagogowka Noweho jewišća Mai-An Nguyen. Nimo předstajenjow čaka na něhdźe dwěsćě wobdźělnikow dźesać dźěłarničkow a třiceći rozmołwow.

Kak přińdźe lektor za wědomostnu literaturu k tomu, dźěćacu knihu „Pingufant za Pawla“ do serbšćiny přełožić? „Cyle jednore, dokelž so mi to chcyše. Mam dźěći a chcu so z nimi smjeć. Mam faible za tajke pryzlojte stawizny“, rozłožuje sobudźěłaćer LND Michał Nuk.

Wotrostł je dźensa ze swójbu w Budyšinje bydlacy we Wutołčicach. Po maturje na Budyskim Serbskim gymnaziju inkluziwnje „rjanoho časa w internaće“ a po „grawoćiwym lěće“ w ciwilnej słužbje wabješe jeho studij stawiznow do Lipska. Po šty­rjoch tydźenjach rozsudźi so přidatnje za sorabistiku. Hornjołužiske stawizny 16. lětstotka pak zaběrachu jeho dale w magisterskim dźěle, a jako jemu profesor městno stawiznarja na Lipšćanskej uniwersiće poskići, je rady přiwza. Po lěće pak zwěsći, zo akademiske žiwjenje ničo za njeho njeje: „Njejsym za wuwučowanje rodźeny. Nimo toho je mi wědomostny swět přewuski a njeběch sćerpny dosć za dlěšodobne projekty, kaž je to disertacija“, 38lětny wo sebi sudźi.

Stara chronika restawrowana

srjeda, 06. januara 2016 spisane wot:

Budyšin (SN/CoR). 28 zwjazkow ma chro­nika něhdyšeho Budyskeho měšćanosty Christiana Gottlieba Platza (1657–1727), kotrejež restawracija je mjeztym nimale zakónčena. Loni bě zwjazkowa Koordinaciska institucija za zachowanje kulturneho pismowstwa KEK Budyskemu kulturnemu archiwej spěchowanske srědki we wobjimje wjace hač 20 000 eurow připrajiła, zdźěla město Budyšin.

Podobnje, kaž pola znateje Techelloweje chroniki, jedna so wo žiwjenski skutk awtora. Hladajo na jara wobšěrne zwjazki přetrjechi Platzowa tamnu chroniku, kotraž bě so hakle loni do Budyšina wróćiła. Knihi su starše a do kože wjazane, zdźěla wjacore kilogramy ćežke a hač do 20 centimetrow tołste. 29. zwjazk je so pječa zhubił. Platz je něhdźe mjez 1690 a 1720 wo Budyskich měšćanskich stawiznach pisał, ale tež wo Hornjej Łužicy, wo šesćiměstach a wo wosobinach. Tež dalše dokumenty kaž zakonske teksty, statuty a programy su přidate. Wosebje hódne su wotpisanja dokumentow, kotrychž originale su so hižo zhubili.

SWW załožili

srjeda, 06. januara 2016 spisane wot:
Dźensa před 70 lětami bu na Radworskim hrodźe Serbski wučerski wustaw (SWW) załoženy, kotryž njebě jenož prěnje serbske kubłanišćo pedagogow, ale zdobom prěnje za nowowučerjow w sowjetskim wobsadniskim pasmje. Michał Nawka bě jeho prěni direktor. 170 serbskich a 112 němskich nowowučerjow w prěnim lěće wukubłachu. Hač do lěta 1950 zabsolwowa 700 Serbow SWW. Do toho studowachu jednotliwcy na němskich wučerskich seminarach kaž w Budyšinje, Bolesławiecu a Starej Darbnje. 1952 přećahnyštej SWW a runje załoženy Serbski pedagogiski institut do Małeho Wjelkowa, a započachu tež pěstowarki za serbske­ a dwurěčne kónčiny wukub­łać. 1959 přesydli so kubłanišćo do Budyšina a bu 1972 po Korli Janaku pomje­nowany. Po 45 lětach wuspěšneho skutkowanja SWW 1991 zawrěchu. Po Nawce běchu Jan Lajnert, prof. dr. Kurt Pětř, dr. Rudi Šejnfeld a dr. Hubert Šenk direktorojo kubłanišća. Hač do lěta 1986 zakónči 2 346 wučerjow a 1 178 pěstowarkow swój studij, z nich wjace hač 1 500 serbskorěčnych. Manfred Laduš

Na Budyskim Marijinym pohrjebnišću bu dźensa zasłužbny kulturnik, Maćicar, lawreat Statneho myta Ćišinskeho a Myta Domowiny Jan Handrik pochowany. Wulka ličba přewodźerjow, mjez nimi syn Křesćan, dźowka Borbora a jednaćel Domowiny Bjarnat Cyž, so z njeboćičkim rozžohnowachu. Spěwarki a spěwarjo chórow Budyšin, Lipa a Delany zaspěwachu njeboćičkemu do rowa­. Jan Handrik bě 31. decembra zemrěł. Do pohrjeba swjećeše tachantski farar Wito Sćapan w Serbskej cyrkwi rekwiem,­ kotryž stej chóraj Lipa­ a Budyšin z kěrlušemi wobrubiłoj.

Jan Handrik narodźi so 10. februara 1924 swójbje małoratarja a braški Jurja Handrika we Worklecach. Wón nawukny powołanje ćěsle, bě komandant dobrowólneje brigady „Alojs Andricki“ Serbskeje młodźiny, kotraž pomhaše w lěću 1948 při twarje awtodróhi Beograd–Zagreb. Jan Handrik bu jako „udarnik“ (aktiwist) wuznamjenjeny. Sta so z nowowučerjom a pozdźišo z wučerjom serbšćiny a sta­wiznow. Šulerjow kubłaše wón k lubosći k serbstwu, bě wot lěta 1950 direktor Budyskeje­ Serbskeje šule a wot 1953 Šule Ćišinskeho w Pančicach-Kukowje.

nawěšk

nowostki LND