Kancler je so nas nimale bojał
Wo čěskim angažemenće na dobro Serbow za čas Chróšćan zběžka je so składnostnje jeho 25. róčnicy Lukáš Novosad ze sorabistom Radekom Čermákom rozmołwjał.
Zběžk bě Waša prěnja serbska akcija?
Hižo do toho sym knihu přihotował, hdźež smy so z přeměnjenjom serbskeje towaršnosće zaběrali. Ta bě sej prěni raz wuwědomiła, zo dyrbi za swoje wěcy wojować. To bě mjez druhim z knježacej politiku Georga Milbradta zwjazane, pola Serbow zjawne srědki lutować chcyć. Zastupjerjo čěskeho knježerstwa su prajili, zo su po němskim měnjenju Serbja z pjenjezami zapimpleni. To bě woprawdźe dokładnje tak prajene.
Što su Češa wokoło zběžka činili?
Peticija Milana Hrabala „Warnoćanska solidarnosć“ je 15 000 podpismow nazběrała. A bě iniciatiwa zapósłancow na lěwicy. Jaromír Kohlíček je pjenjezy za ponowjenje Chróšćanskeje šule darił, Robert Kopecký je prajił, zo je serbskeho pochada, a bě nimale wšudźom přitomny, a Miloslav Ransdorf je ministerskeho prezidenta Zemana přeswědčił, zo ma knježerstwo Serbam pjenjezy poskićić.
To je 10 000 hriwnow było.
Nowy trenar SJ 1981 Chrósćicy: Waldemar Adamowicz
Waldemar Adamowicz je 1. julija zastojnstwo trenarja prěnjeho mustwa SJ Chrósćicy, kotrež hraje we wokrjesnej wyšej lize, přewzał. Naša sportowa redakcija je so z 52lětnym mjez druhim wo jeho sportowej karjerje jako hrajer a trenar, kaž tež wo cilach z Chróšćanami za sezonu 26/27 rozmołwjała.
Knježe Adamowiczo, sće za aktualnu sezonu trenarske zastojnstwo w Chrósćicach přewzał. Kak je kontakt konkretnje nastał?
W zašłym lěću mějach operaciju při kolenu a z tym mějach wjace chwile za přihladowanje. Tak běch tež w Chrósćicach po puću. Z Tadejom Cyžom z Chrósćic pěstuju hižo lěta dołho dobry poměr a kontakt njeje ženje wusnył. Chcych po wěstej přestawce zaso mustwo trenować a tohodla sym kontakt k Tadejej nawjazał. Chróšćenjo chcychu so w trenarskim teamje za tón čas tež tróšku znowa wusměrić a tak dźěše wšitko cyle spěšnje. Smy so derje rozmołwjeli a so skoku dojednali. Nětko wjeselu so na zhromadne dźěło.
Móžeće našim čitarjam a čitarkam swój dotalny koparski puć jako hrajer, kaž tež trenar skrótka předstajić?
Wuběr studentow nětko jasny
Wot zymskeho semestra 2026/2027 móža zajimcy na Techniskej uniwersiće Choćebuz/Zły Komorow (BTU) serbšćinu studować. Referentka za zjawnostne dźěło a marketing na uniwersiće Susett Tanneberger je na prašenja Milenki Rječcyneje wotmołwiła.
Su dalše požadanja za studij wučerstwa z předmjetom serbšćina móžne?
Ně, w procedurje po numerusu claususu běchu požadanja za wšitke studijne směry wučerstwa na BTU jenož hač do 15. julija móžne.
Maja požadarjo rěčny niwow serbšćiny B1 po europskim referencnym ramiku?
Rěčna kwalifikacija na niwowje B1 je wuměnjenje za studij a je wobstatk pruwowanja za přizwolenje k studijej.
Płaći schodźenk B1 tež za hornjoserbsce rěčacych resp. wuknjacych zajimcow?
Studijny směr posrědkuje delnjoserbsku rěčnu praksu. Do kotreje měry tež požadanja hornjoserbskich rěčnikow a rěčnicow předleža a kak so jich wuměnjenja hódnoća, to w přizwolenskim procesu pruwujemy.
Je proces wuběranja požadarjow za předmjet wotzamknjeny?
Tragediju zbliska dožiwił
Měto Nowak je so kónc tydźenja na paradźe CSD w Berlinje wobdźělił. W zwisku z tragiskim teroristiskim nadpadom, kotryž su wobdźělnicy tam dožiwili, je so Lukáš Novosad z nim rozmołwjał.
Kak sće situaciju na městnje dožiwił?
Dźiwach so nad mnohimi naraz so bližacymi módrymi swěcami, jako běch runje na dompuću. Pozdźišo prašachu so mje policisća, hač sym sam njezranjeny. Na tute wašnje zhonich, što běše so stało. Přichodny dźeń potom spóznach, zo sym jenož 150 do 200 metrow wot njeskutka zdaleny był. Zo běše to jenož připad, zo sym so na druhi puć podał a z tym w puću mordarja stał njejsym, mje jara zaběra. Kak so dźensa, nimale tydźeń po podawku, čujeće?
Chce wědźeć, što so stawa
W Budyšinje wotměwa so wot zašłeje soboty mjezynarodny lětni kurs za serbsku rěč a kulturu. Nimo tójšto zajimcow z wukraja wobdźěleja so na dwutydźenskim zarjadowanju tež ludźo, kotřiž we Łužicy bydla a kiž chcedźa z najwšelakorišich přičin serbsce nawuknyć. Mjez nimi je Yuko Ikeda z Budyšina, z kotrejž je so Stefan Šmit rozmołwjał.
Knjeni Ikeda, móžeće so hižo serbsce trochu bliže předstajić?
Sprawnje prajene so mi to hišće cyle njeradźi, wosebje wurjekowanje mi ćežko padnje. Ale spytam raz: Rěkam Yuko Ikeda. Bydlu w Budyšinje a ... sym Japančanka. Sym kantorka. Běše to tak prawje?
Haj, to tla je hižo dobry započatk. Sće prajiła, zo je prawe wurjekowanje ćežko. Rěka to, zo so wam serbska rěč hewak lochce wuknje?
Ně, to na žadyn pad. W japanšćinje nimamy dawno telko konsonantow kaž w serbšćinje. W mojej maćeršćinje dominuja wokale. Nimo toho dyrbju na to dźiwać, zo njepřełožu cyle jednorje posłownje z němčiny do serbšćiny. Ale widźu, zo njejsym jenička – tež ći druzy z mojeho kursa maja samsne wužadanja.
Kak sće poprawom do Budyšina přišła a čehodla chceće serbsce nawuknyć?
Kati Strukowa zaměrnje serbsce wuknje
Wo jeje wosobinskej prócy, wšědny dźeń serbować, je so z Kati Strukowej, społnomócnjenej za serbske naležnosće Zhorjelskeho wokrjesa, Andreas Kirschke rozmołwjał.
Wot 2023 wukonjeće hłownohamtsce z 9,5 hodźinami tydźensce tute zastojnstwo, nimo 20 hodźin jako sobudźěłaćerka za Kulturny rum Hornja Łužica-Delnja Šleska wot lońšeho nowembra. Što Was za wšědne dźěło społnomócnjeneje motiwěruje?
Přisłušam hižo wjele lět Domowinskej skupinje w Slepom a sym tež jako něhdyša zastupowaca předsydka Zhorjelskeho wokrjesa CDU wjele stykow ze serbskimi towarstwami a institucijemi pěstowała. K nim słušachu Serbski kulturny centrum (SKC) Slepo, Njepilic statok w Rownom a Šusterec statok w Trjebinje. Na to chcych nawjazać – wobchowanje serbskeje rěče, kultury, žiwjenskeje radosće a zhromadnosće leži mi na wutrobje.
Kajki přistup maće dźensa k serbšćinje?
Matej Dźisławk wospjet w Praze
Serbski rozhłosownik Matej Dźisławk tež lětsa zaso w Praze čěsce wuknje.
Wo tym je so Marcel Brauman z nim rozmołwjał.
Kak dołho so hižo na kursach čěšćiny w Praze wobdźěleš, kak to wotběži a štó su tamni kursisća?
Sym tu lětsa hižo třeći raz, po 2024 a 2025. Tu su štyri skupiny a sym mjeztym w štwórtej, najwyšej. Loni a předlońšim běch hišće w třećej skupinje. Kurs wotměwa so wot póndźele do pjatka wot 9 do 13 hodź. na uniwersiće. W skupinje su mjez druhim ludźo z Chiny, Ukrainy, USA, Israela, Němskeje, Pólskeje a Słowakskeje – zajimawa to zestawa.
Je to dalekubłanje za MDR abo wosobinski konik jako Serb w zmysle pěstowanja słowjanskeho susodstwa?
To njeje dalekubłanje. Sym wot dźěćatstwa husto w Čěskej, jězdźimy na Morawu, dokelž mamy tam znatych. Rěč, kultura a žiwjenje Čechow so mi lubja. A čěšćina so mi mjez wšěmi druhimi słowjanskimi rěčemi najbóle spodoba. Tohodla chcu so w njej dale a bóle wukmanjeć.
Kak so Ći žiwjenje w Praze lubi – by sej předstajić móhł, tam stajnje dźěłać, kaž je Danko Handrik to činił?
Glagolica je cyle wosebite pismo
5. julij je w Słowakskej a Čěskej statny swjatk, kotryž na misiju swjateju Cyrila a Metoda na Wulkej Morawje w lěće 863 dopomina. Čehodla na bratrow spominamy, wo tym je so z direktorom Słowjanskeho instituta Čěskeje akademije wědomosćow Václavom Čermákom Lukáš Novosad rozmołwjał.
Bratraj staj z Bycanca přišłoj, štož bě wuwita ciwilizacija. Na Wulkej Morawje je wšo započało. Bě to jimaj wulka změna?
Staj to zwučenaj byłoj. Bycanc bě wulki teritorij, hdźež njeběchu wšitke kónčiny na samsnej runinje. Nimo toho bě Cyril hižo tři misije přewjedł – k Arabam abo na połkupu Krim do Chersona, hdźež je ćělne powostanki štwórteho bamža, swj. Clemensa, namakał a ludźi z druhich ciwilizacijow zetkał. A Metod je w Bycancu klóšter nawjedował, štož bě tohorunja dobry přihot na misiju.
Staj z wikowanskeho křižnišća Sołuna (Tesaloniki) byłoj. Tam staj słowjansce nawuknyłoj?
Najskerje, dokelž bě město nimale dwurěčne. Dialekt, kiž so tam wužiwaše, sta so ze zakładom prěnjeje spisowneje słowjanske rěče – starosłowjanšćiny.
Što bě jeju maćerna rěč?
Za digitalnu prezencu trjebaja podpěru EU
Na zetkanju narodnych mjeńšin bjez maćerneho kraja hač do njedźele su so zaso Serbja wobdźělili. Z městopředsydu Domowiny dr. Hartmutom Leipnerom je so Marcel Brauman rozmołwjał.
Hosćićeljo běchu zapadni Frizojo w Nižozemskej – kotre wosebitosće su Wam tam napadnyli?
Wšelakorosć friziskeje identity na zapadźe, na juhu a w Saterlandźe do wočow bije. Je wjele wariantow friziskeje rěče a jich mjezsobne zrozumjenje njeje lochke. W nižozemskej prowincy Fryslân akceptanca dwurěčnosće dotal druhdy njeje wulka. Wuhotowanje z taflemi w dwěmaj rěčomaj je lědma widźeć. Ale hordosć być friziski so pokazuje na přikład z mnohimi friziskimi chorhojemi.
Je cyłk za mjeńšiny bjez „maćerneho kraja“, takrjec politisce wulkeho bratra, hišće načasny, njeje na přikład Němska faktisce dawno maćerny kraj Serbow?
Za serbowacych rjadowniskich wučerjow
Po tym zo je Zwjazkowe předsydstwo Domowiny na swojim poslednim posedźenju stejišćo za zaručenje serbšćiny na serbskich šulach w Sakskej zabrało, je so předsyda třěšneho zwjazka Dawid Statnik z listom na sakske statne kultusowe ministerstwo wobroćił. Wo tutej politiskej akciji je so Marcel Brauman z nim rozmołwjał.
Što wot kultusoweho ministra wočakujeće – na přikład, zo politisce do běrokratiskich procesow zarjada LaSuB zasahnje a 1. lětnikej w Radworju tola serbsku rjadownisku wučerku zmóžni?
Trjebamy personal na serbskich šulach, kotryž je zwólniwy a kmany, dźěći nic jenož serbšćinu nawučić, ale je tež za nałožowanje serbšćiny zahorić. To njeje ničo noweho, wšako steji tole w koncepće 2plus a tež w postajenju wo dźěle na serbskich šulach. Konkretnje sej žadamy, zo ma kóžda rjadownja na serbskej šuli rjadowniskeho wučerja abo wučerku, kiž serbsce rěči.
