Mišter a jeho bywša šulerka wustajataj mólby

wutora, 15. septembera 2015 spisane wot:

Dešno (HA/SN). Hižo dźeń po wuspěšnym sobotnym wječoru we wobłuku „nocy muzejow“ w Delnjej Łužicy su zajimcy njedźelu dalše rjane zarjadowanje w Dešnjanskim domizniskim muzeju dožiwili. Pod hesłom „Mišter a jeho šulerka“ wotewrěchu tam nowu wosebitu wu­stajeńcu. Dwaj wuměłcaj z Gubina předstajataj so z něhdźe třiceći mólbami we wšelakich technikach. Staj to znaty moler a grafikar Klaus Bramburger a Ute Gruner, kotraž je pola njeho wjele lět wuspěšnje molować wuknyła.

Nawodnica muzeja Babett Zenkerowa w lawdaciji podšmórny, zo jedna so tu wo wosebite přećelstwo mjez wuměłcomaj, kajkež jenož rědko mamy. „Mjeztym pak njeje Ute Gruner wjace šulerka, ale steji na swójskimaj wuměłskimaj nohomaj“, rjekny muzejownica.

Na swojich wobrazach we wšelakich technikach staj wuměłcaj tež serbske motiwy zapopadnyłoj. Ute Gruner je mjez druhim serbsku žonu z Dešna molowała. Přebywajo tam na zapusće bě wona tak hnuta, zo je na to wobraz molowała. Klaus Bramburger prezentuje so w nowej wosebitej přehladce z dosć modernym molerstwom z jara sylnymi barbami.

Naša kultura na BUGA

wutora, 15. septembera 2015 spisane wot:
Prěni kónc tydźenja w septembrje 1995 je 1 200 ludowych wuměłcow a ansamblowcow na zahrodnej přehladce BUGA w Choćebuzu třidnjowski swje­dźeń serbskeje kultury wuhotowało. Běše to prěni króć, zo bu serbska kultura na BUGA prezentowana. Choćebuski ansambl Přećelstwo, chór Łužyca, spěwna skupina Judahej a šty­ri dalše delnjoserbske ćělesa swjedźeń zahajichu. Slepjanski Serbski folklorny a Delnjoserbski dźěćacy ansambl kaž tež ansambl Žylow wokřewichu tysacy přihladowarjow runje tak kaž ćělesa Łokaśina, Drjewjanki a spěwna skupina Del­njoserb­skeho gymnazija. Budysku a Ka­mjensku župu zastupowachu chór Budyšin a Smjerdźečanscy rejwarjo. Wjeršk sobotu běštej kwasnej ćahaj ze Žylowa a Grodka-Klěšnika. Njedźelu zawjeselichu nimo hižo naspomnjenych ćělesow hosći Janšojski žónski chór, skupina Dundalija a kwasny ćah z Mosta a wuměłcy Wojerowskeje župy. Estrada „Narodna drasta w delnjoserbskich nałožkach“ z 200 sobuskutkowa­cymi a scena „Kokot“ SLA běštej wjerškaj. Nimo toho bě na BUGA wustajeńca „Serbja­ w Němskej“ widźeć. M. Laduš

Na slědach serbskich wopřijećow

pjatk, 11. septembera 2015 spisane wot:
Kedźbliwje su wopytowarjo awtora Alfonsa Frencla wčera w połnje wobsadźenej Smolerjec kniharni sćěhowali, hdež předstaji swoju nowu knihu „Mój serbski słownik“ z powabnymi fotami a tekstami. Přitomnym běše wulke wjeselo dožiwić, kak so jemu přeco znowa radźi, serbske temy – tónkróć dźe wo serbske wopřijeća a jich woznam – do wulkeho konteksta stajić. Maria Vacekowa z Njebjelčic prosy tule Alfonsa­ Frencla wo wosobinske wěnowanje, naprawo Rejza Šěnowa. Foto: Axel Arlt

Luba Monika,

štó by sej myslił, zo sy dźensa hižo 65. žiwjenske lěto zakónčiła! K tutomu wosebitemu jubilejej Ći wutrobnje gratuluju.

Haj, je to nětko nimale štyrceći lět, zo so hižo znajemoj, jako so naju žiwjenskej šćežce 1977 prěni raz křižowaštej. Ale widźach Će hižo prjedy jako młodu Moniku Rozowskec, pochadźacu z Radworja, na SRWŠ w Małym Wjelkowje, hdźež wšak my holcy z dźewjatki skerje na hólcow z jědnatki, w kotrejž Ty běše, hladachmy. Sy tam 1969 maturowała – naju šćežce wjedźeštej tehdom nimo so – a sy so po­dała na studij pedagogiki do Erfurta, hdźež sy swojeho pozdźišeho mandźelskeho, młodeho basnika Benedikta Dyrlicha, zeznała. Po diplomje dźěłaše Ty wot 1973 jako wučerka rušćiny a němčiny w Hodźiju a pozdźišo w Budyšinje. Nazymu 1977 wjedźeše Će puć do redakcije Płomjenja w LND. Tak bu moja kolegina a přećelka, naju dźěłowe a literarne zajimy so kryjachu: Prócowachmoj so šerpatku na dobro serbstwa přinošować.

Wo knihach a kniharni (11.09.15)

pjatk, 11. septembera 2015 spisane wot:

Před třomi tydźenjemi je so šulske lěto započało a šwita nowačkow nětko do šule chodźi. Sobu jako prěnje wuknu dźěći jednotliwe pismiki, zo bychu so prawje bórze do čitanja a pisanja dać móhli. Serbski alfabet­ je tež był zakład za nowowstku Alfonsa­ Frencla. W publikaciji z titulom „Mój serbski słownik“ wěnuje so wón wosebje woteznatym a njewšědnym serbskim wurazam a podawa zajimowanemu čitarstwu na popularne wašnje dohlad do stawiznow rěče. Swěrni čitarjo Frenclowych knihow pak njetrjebaja so bojeć. Daloki­ swět, wo kotrymž wě awtor stajnje na tak putace a nazorne wašnje rozprawjeć, so tež w aktualnym wudaću jewi. Wšako njeje so wón jeničce z maćeršćinu zaběrał, ale rysuje tež zajimawe paralele k druhim rěčam a krajam.

Muzejowa nóc w Delnjej Łužicy

štwórtk, 10. septembera 2015 spisane wot:

Choćebuz (SN/at). Na sobotnu Nóc muzejow we łužiskej muzejowej krajinje ho­tuje so 23 zarjadnišćow w delnjołužiskimaj wokrjesomaj Sprjewja-Nysa a Hornje Błóta­-Łužica. Angažowani muzejownicy a jich pomocnicy su za lětušu mjeztym 11. tajku nóc wjele idejow zrodźili. Koncentrowany poskitk „Jedna nóc – jedyn region“ swědči zdobom wo hustej muzejowej krajinje, kotraž njezłožuje so jenož na města kaž Baršć, Gubin abo Zły Komorow, ale chowa tójšto zajimaweho we wjesnych zarjadnišćach Delnjeje Łužicy.

„Muzeje a domizniske stwy ze serbskim wusměrjenjom su derje zastupjene“, wjeseli so Babette Zenkerowa z Dešnjanskeho domizniskeho muzeja. Wona wočakuje tam na wječork pod hesłom „Lózyske słowa – lózyske spěwy – šikwane holcy“ mjez druhim hudźbnu sku­pinu Berlinska dróha a spěwytwórca Bernda­ Pittkuningsa. Tež w Janšojcach, Turjeju, Prožymju a Radušu budu durje muzejow šěroko wotewrjene. Wokoło Picnja, Baršća abo Wjelceje móžeš wot jednoho poskitka kdruhemu kolesować.

Poslednje, rozsudźace proby za lětuši pasion Chróšćanskeje wosady přewodźataj Michał Cyž z Budyskeho SAEK a Tomaš Cyž z Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła, kiž tež režiju wjedźe. Premjera budźe sobotu w 19.30 hodź. Foto: SN/M. Bulank

Zabawna čitanka

štwórtk, 10. septembera 2015 spisane wot:
Budyšin (SN). Wudawaćel Marko Grojlich zhladuje w swojej runje w LND wušłej knize „Mjez Křičom a Lubatu – Zwischen Lutherberg und Löbauer Wasser“ do młódšich stawiznow serbskich narańšich wsow mjez pahórčinu a holu. Zezběrał je wón kopicu historiskich serbskich nowinskich přinoškow wo wšědnym žiwjenju a njewšědnych podawkach w šěsć něhdy ryzy serbskich wosadach Poršicy, Budyšink, Bart, Hrodźišćo, Hućina a Malešecy. Hromadźe z wurězkami ze serbskeje literatury zestaja je do zajimaweje a zabawneje dwurěčneje čitanki.

Rudolf Enderlein

štwórtk, 10. septembera 2015 spisane wot:
Dźensa před 30 lětami je Budyski rězbar Rudolf Enderlein zemrěł. Tworjacy wuměłc bě ze serbskim kulturnym žiwjenjom a wosobinami kaž z dr. Janom Cyžom a Jurjom Winarjom wusko zwjazany. Wšako bě angažowany čłon Budyskeho wokrjesneho předsydstwa Towaršnosće za škit pomnikow a dalšich gremijow Kulturneho zwjazka. Mnohe lěta nawjedowaše wón ludowuměłske kružki a kubłaše tak wuměłski dorost. Stworił je busty Jana Skale, dr. Marje Grólmusec za Radworsku šulu a Jana Arnošta Smolerja za pomnik při Budyskim Cyhelskim nasypje. Město Budyšin pyša někotre dalše jeho twórby, kaž wosebje mjez dźěćimi woblubowanej mjedwjedźej za hłownym domom Němskeho pósta a postawje „Wučomnik“ a „Wustrowjaca“. Jara rady je Enderlein małoplastiki wo zwěrjatach tworił a je swoje dźěła tež rady wustajał, tak w galeriji „Budyšin“ a na Njeswačanskim hrodźe. Trajne zasłužby zdoby sej po kóncu wójny, wotstroniwši wójnske škody na stu­kowym wjelbje Budyskeho hrodu. Nimo toho je sobu restawrował relief Maćija Corvinusa na hrodowej wěži. M. Laduš

Wěste wurazy su trěbne

srjeda, 09. septembera 2015 spisane wot:

Rozmołwa z Alfonsom Frenclom wo nowostce „Mój serbski słownik“

W Ludowym nakładnistwje Domowina je njedawno wušła nowa kniha Alfonsa Frencla, kotraž mjez čitarstwom hižo chwalobny wothłós žněje. Alfons Wićaz je so z awtorom rozmołwjał.

Po trilogiji wo, we a kołowokoło Łužicy a do toho hižo knihach kaž „Podłu Kló­šterskeje wody“ a dalšich je nětko wušoł „Mój serbski słownik“. Što jón wot Wašich předchadźacych publikacijow rozeznawa?

A. Frencl: Poprawom so moje knihi wulce njerozeznawaja, dokelž dźe wo to, widźeć Łužicu w konteksće z wjetšim swětom. Ćeži­šćo nowostki měri so bóle na serbski słowoskład, na serbske słowa, kotrež spytam w konteksće widźeć. Serbska rěč wšak njeje ženje wot wobswěta izolowana była. Wona je dawała a brała, je sej požčowała z druhich rěčow a je tež wupožčowała.

Z pomocu hornjoserbskeho alfabeta namakaće stajnje temu, zwisowacu z Łu­žicu. K tomu podawaće zajimawe słowa, zwjetša archaiske. Kak sće sej to nazběrał?

nawěšk

nowostki LND