Digitalny nastroj je grat, nic hrajka
Něhdźe 200 zajimcow je minjeny pjatk na dnju wotewrjenych duri studijo Liška w serbskim kubłanskim srjedźišću LIPA w Smjerdźacej wopytało. Milan Pawlik je so z tam skutkowacym medijowym pedagogu, 43lětnym Smjerdźečanom Stefanom Gedikom rozmołwjał.
Što je telko ludźi do studija Liška přiwabiło?
Wot časa wotewrjenja loni w awgusće smy mjez druhim tydźenski projekt na Ralbičanskej šuli přewjedli. Cyłodnjowske poskitki we wobłuku dźěła z kompjuterom a programami přewjedujemy nimo na Ralbičanskej tež na Chróšćanskej a Worklečanskej šuli. To rěka: Njesmy hižo njeznaći. Zdobom dźěłamy wusko ze zamołwitymi serbskeho kubłanskeho srjedźišća LIPA hromadźe, kotřiž su sobu za nas wabili.
Studijo Liška je wotnožka Budyskeho studija LUCIJA. Maće w Smjerdźacej specifiski wobłuk nadawkow na starosći?
Zasadnje nadawki tak rozdźělne njejsu. Kolegina Theres Wjeńkec a ja smój so jako wukubłanaj kubłarjej snano bóle na pedagogiske planowanje a přewjedowanje projektow specializowałoj, kotrež starobje zajimcow wotpowěduja.
Přehladka tyje widźomnosći
Budyšin (SN/bn). Pućowaca wustajeńca „Městna za žony w Sakskej“ je po zahajenju před lětomaj w Budyskim Žónskim centrumje druhi raz z hosćom w sprjewinym měsće. Přistupna je hižo wot kónca měrca w foyeru Dźiwadła na hrodźe, wčera wotmě so oficialna wernisaža. Intendant Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła Lutz Hillmann a Budyski wyši měšćanosta Karsten Vogt (CDU) staj na nju něhdźe 60 zajimcow witałoj. Měšćanosta so wosebje wjeseleše, zo bě dźakowano Jonasej Löschauwej (Zeleni) samo měšćanskeje rady podźělnje přitomny. Dale Vogt wuzběhny, zo je we wobłuku Zwjazkoweho programa ‚Městna žonow‘ Budyski wokrjes mjeztym štyri króć zastupjeny. „Mam za jara wažne, zo so widźomnosć skutkowanja žonow, na kotrež so přerady přezahe zabudźe, zwyši.“
Přiklesk a poloneza za comeback
Na kamelach a słonach jěchać
Tradicija. Magiske to zapřijeće, pod kotrymž sej kóždy něšto druhe předstaja. Kóždy pak zwjazuje z tym škit swojeho žiwjenja, najhusćišo w zwisku ze swjedźenjemi, kaž su to jutry. Tohodla su Serbske Nowiny tute słowo w běhu minjeneju tydźenjow wšědnje wužiwali: w 21 tekstach. Na tradicije dyrbi so mjenujcy dźiwać, dyrbimy je wobarnować, dodźeržować, dyrbimy z nimi čestliwje wobchadźeć, byrnjež njewědźeli, zwotkel přińdu. Hdy nastanje z někajkeho činjenja abo ideje nałožk abo tradicija? Štó to rozsudźi? Nichtó tole njewě, a tola smy sej přezjedni, zo wšo, štož w zwisku z nałožkami činimy, jenož takle činimy a nic hinak. Prošu žane změny! To je zajimawe wašnje čłowjeskeho skutkowanja – dowěrić swoje žiwjenje předchadnikow, kiž su sej wšo wumyslili a dawno njeboh.
Dobry test za „wšědny chlěb“
Na Serbskej wyšej šuli „Michał Hórnik“ we Worklecach je so zeleny štwórtk projektny dźeń wotměł. Z wučerku Katrin Čornakec, kotraž měješe hłownu zamołwitosć, je so Milenka Rječcyna rozmołwjała.
Sće prěni króć jako zamołwita projektowy dźeń za cyłu wyšu šulu přihotowała. Na čo sće wosebje dźiwała?
Kolegojo su mi poboku byli a su zwjetša po swójskich zajimach poskitki w zwisku z temami přiroda w nalěću, jutry a serbska rěč přihotowali a přewjedli. Zdobom su nas serbscy studenća a redakcija Serbskich Nowin podpěrali. Nam bě wažne, zo njejsu skupiny šulerjow přewulke.
Kak zarjadowanje wuhódnoćiće?
Wuchadźam z toho, zo na přichodnym słužbnym posedźenju wo tym rěčimy, što je so derje radźiło a na čim měli přichodnje dźěłać. Běch wolóžena, zo běše wjedro přijomne, tak zo su so poskitki pod hołym njebjom kaž zběranje wotpadkow, kolesowanje, rjedźenje šulskeho dwora abo lišča hońtwa po Worklecach z hódančkami přewjesć móhli.
Studenća su dźěłarničku wuhotowali. Kak je to na šulerjow skutkowało?
Su elektroawta woprawdźe přichod?
Elektroniske awta su za přichod mobility dźeń a wažniše. Tež hladajo na aktualne wuwiće płaćizny ćěriwow so ludźo přiběrajcy za nje zajimuja. Tola zadani so elektroawto nětko hižo? Bosćij Knop, překupc za awta w awtowym domje w Kamjencu, je Hanje Nukec aktualne wuwiće dokładnišo rozkładł.
Kak je so zajim za elektroawta poslednje lěta wuwił?
Zajim za elektroawta je minjene lěta jasnje přiběrał. Jedna přičina je, zo su ludźo swoju spočatnu skepsu poněčim zhubili, dokelž su pola přiwuznych abo znatych, kiž běchu sej hižo elektroawto kupili, wuspěch a lěpšiny toho widźeli. Tuž su so e-awta mjeztym w towaršnosći etablěrowali.
Změja elektroawta přichod?
Fakt, fake a jutry: Dokal dźemy?
Je zrowastanjenje Jězusa historiski fakt? Wikipedija statistisce wotmołwja: Dwě třećinje bohosłowcow, kotřiž su so z tym zaběrali, prajitej: Haj. ChatGPT salomonisce zdźěli, zo je dźiw zwonka toho, štož móhł stawiznar dopokazać. Faktologija płaći drje dźensniši dźeń porno „fake newsam“ jako wupuć do rozuma, ale hižo ček faktow zjawnoprawniskeho rozhłosa ludźi druhdy polarizuje. A kelko wulkich demonstracijow a masowych peticijow su ludźo zašłe lěta přećiwo wotkrytym zapřisahańcam a pozdatnym skandalam organizowali, kotrež so po dalšich rešeršach abo sudniskich jednanjach skerje same jako fake wupokazachu.
Zahority pokiw, zo powěsć w kanalach social-media-syćow „wiralnje dźe“, potajkim so jara chětř rozpřestrěwa, njewoznamjenja, zo je wona wěrna. Nostalgiski nawrót do pozdatnje dobreho stareho časa, hdyž je prěnjotnje lektura nowin ludźi wo swěće informowała, pak njefunguje. Zo je Weimarska republika zahinyła, njezaležeše na pobrachowacym zajimje za nowiny – nawopak, wone su ze swojim mjezsobnym škaranjom puć do katastrofy sobu rubali.
Kralowski błyšć a serbska hudźba we Wojerecach
Wojerecy (KD/SN). „Wotměna zwjesela“ je hesło 59. Wojerowskich hudźbnych swjedźenskich dnjow, kiž so lětsa wot 12. apryla do 10. meje wotměja. Program wopřijima 17 koncertow w nowym a starym měsće Wojerec kaž tež w třoch šulach, organizatorka rjadu Christiane Vogel wčera we wobłuku nowinarskeje rozmołwy připowědźi. Pianistka Myroslava Khokhych z Hodźija, čestna lawreatka města Wojerecy regionalneho wubědźowanja Młodźina hudźi, swjedźenske dny zhromadnje z Nowej Łužiskej filharmoniju we Łužiskej hali zahaji. Dalše koncerty wuhotuja mjez druhim skupina Zucchini Sistaz, Sinfoniski orchester Wojerecy a cyłk Philharmonic Rock z Vogtlanda. Naposledk mjenowany ansambl rockowych hudźbnikow, sinfonikarjow a spěwarjow interpretuje mjezynarodne hity a šlagry w dospołnje nowym zwukowym šaće.
Serbšćinu słyšeć je jemu swjate
Hižo dwaceći lět přeprošujetaj basnik Milan Hrabal a dźiwadźelnik Martin Louka putnikow ćichi pjatk na Křižowu horu pola Jiřetína blisko Rumburka. Stupajo horje na hórku čitaja Hrabalowy basniski cyklus „Po puću bolosće a wěry“. Lětsa wotměje so zetkanje 3. apryla wot 15.30 hodź. Z Milanom Hrabalom je so Lukáš Novosad wo tym rozmołwjał.
Kak je so zetkanje w běhu lět wuwiło?
Róčnica je drje kulojta, ale korony dla njebě móžno, zjawne zarjadowanja wotměć, tak zo pobrachujetej dwě lěće do dwaceći. Prěnje tři lěta smój basnje dweju čěskeju basnjerkow čitałoj. W lěće 2010 sym za zarjadowanje swójski cyklus napisał. Dokelž je wón požadany, přednjesemoj jón lětsa pjatnaty raz.
Basnje tež serbsce předleža. Kak tomu?
Sym je takrjec na předskazanku napisał. Z ewangelijemi sym wjacore měsacy žiwy był a sym jich powěsć do načasneho „žaketa zwoblěkać“ spytał. To je so Róži Domašcynej lubiło a wona je basnje do němčiny a hornjoserbšćiny přenjesła, delnjoserbski přełožk je potom Alfred Měškank wobstarał. Basnje tež w druhich rěčach předleža, zhromadne wudaće knihi je z lěta 2022.
Z ideje knižka so wuwiła
Dypkownje k lětušim Lipšćanskim knižnym wikam je Ludowe nakładnistwo Domowina (LND) dźěćacu knihu „Zubolak“ wudało. To je prěnička z pjera 55lětneje Petry Šwejdźineje z Pančic-Kukowa. Milan Pawlik je so z njej rozmołwjał.
Što běše Wam z inspiraciju za stawiznu Zubolaka?
Wulku požadosć dźěći za słódkosćemi a wužadanje staršich, je k prawidłownemu zubyrjedźenju pohnuwać, drje kóždy z nas znaje. Ideju stawiznički wo małym čerćiku, kotryž sej w zubje holčki Milenki bydlenčko zarjaduje, mějach spontanje na prózdninskej wuprawje ze spřećelenej swójbu před 18 lětami. Dźěći swójby sym na dołhej jězbje do Chorwatskeje z dožiwjenjemi Zubolaka zabawjała, tak zo su mjenje wostudy pasć dyrbjeli. Wone su powědki lubowali. Pozdźišo sym stawiznu tež dźěćom swojeje ćety powědała. Tež wone njejsu so jeje naposkać móhli.
To je prěnja stawizna, kotruž sće napisała. Kak je k wudaću dóšło?
