Witaj jako postrow etablěrować
Nałožk Janskeho jěchanja w delnjołužiskich Kózłach je minjenu njedźelu tež krajneho radu wokrjesa Sprjewja-Nysa přiwabił. Milenka Rječcyna je so z Martinom Heuslerom (CDU) rozmołwjała.
Kotry wuznam tónle nałožk za Was ma? Kózły su poslednja wjes, w kotrejž jón pěstuja.
Tónle nałožk hraje za mnje wulku rólu. Sym tež hižo do swojeho skutkowanja jako krajny rada husto ze swojej swójbu jako hósć tu był. Kózły wšak su jenička wjes we wokrjesu Sprjewja-Nysa, skerje po cyłej Němskej, kiž Janske jěchanje pěstuje. To mam za wulkotne a chcu to dale podpěrować.
Sće wo tym rěčał, zo chceće rěčny kurs delnjoserbšćiny wopytać. Čehodla je Wam to wažne?
To słuša k tradiciji wokrjesa. Městne mjena su serbske. A chcu-li přichodnje někoho serbsce postrowić, potom chcu to prawje wurjekować. Tuž sym so rozsudźił na kursu w šuli za delnjoserbsku rěč a kulturu delnjoserbsce wuknyć a sym so hnydom za lětni kurs přizjewił. W běhu wólbneho boja sym z Domowinu rěčał a zhonił, zo najwjace jeje čłonow w Błótach, we wokrjesu Sprjewja-Nysa bydli. To mamy wobkedźbować a hódnoćić.
K spočatkam serbsko-čěskich poćahow
Bjez toho zo je nam to wědome přewodźeja serbsko-čěske poćahi hižo přez lětstotki dopomnjenki na bytostnej podawkaj.
Prěnja stawizniska dopomnjenka: Pjatk 24. jutrownika před dokładnje 390 lětami bu Łužica doskónčnje z čěskeho kralestwa Sakskej přepodata. Za južneho susoda bě to móžnosć, sewjernemu susodej swój wysoki dołh – 72 tonow złota – z třicećilětneje wójny wotpłaćić. A to bě tež jedyn z wuslědkow wójny wo čěske kralestwo, kotraž bě so w lěće 1620 započała. Sakski kurwjerch Johann Georg I. widźeše tehdom składnosć, sej zajimawy hospodarski region a wikowanske křižowanišćo mjez wuchodom a zapadom přiswojić. Zdobom je sakskich lutheranow před rakuskim katolicizmom škitać chcył. Za Serbow bě to komplikowaniši wokomik: Słowjanscy wobydlerjo Łužicy (kotrychž njeje so nichtó prašał, kotremu statej chcedźa přisłušeć) su po třista lět trajacej němskej kolonizaciji definitiwnje z Němcami přehrali a běchu w swojej domiznje dale z mjeńšinu. W lěće 1636 su so Serbja a Češa potajkim jako sobustaćenjo rozžohnowali a dyrbjachu poćahi mjez sobu hinak organizować.
Digitalny camp
Mało znate rěče podpěrać
Lucie Gramelová lubuje rěče. Čita w 25 a rěči w dwanaće rěčach. Wona wobsedźi nakładnistwo Jazykový koutek (Rěčny kućik), w kotrymž rěčne wuknjenske knihi wudawa. Popularna edicija rěka „Na kofejk“, steji němsce a čěsce k dispoziciji. Lětsa ju dalši zwjazk „Niedersorbisch zum Käffchen“ wobohaći. Kak je tole nastało, wo tym je so Lukáš Novosad z nakładnicu rozmołwjał.
Kak mamy sej ediciju předstajić?
Knihi edicije „Zum Käffchen“ abo serbsce „Na kofejk“ maja nadawk, čitarjow zabawjeć a pohonjować. Kóždy zwjazk wobsahuje sto zwučowanjow, kiž sej jenož minimalnu předznajomosć wuzwoleneje rěče žadaja. W knize su hódančka, kwisy, rěčne dopjelnjowanja abo kreatiwne nadawki, w kotrychž maja wužiwarjo rysować abo něšto wutřihać.
Potajkim njejsu to klasiske wučbnicy?
Ně, skerje su to „přećelki do tyzki abo do nachribjetnika“ po puću na dźěło abo na wulět. Hdyžkuli maš wodnjo někotre swobodne mjeńšiny, móžeš sej krótke zabawjace zwučowanje popřeć a na přikład ličbniki nawuknyć.
Po čim so rozsudźi, kotry zwjazk wuńdźe?
Po nowym planje wjace płaćić
Dopominaće so hišće na njedawne swjatki z krasnym słónčnym wjedrom? Dla toho mam ja hišće špatne swědomje. Wina na tym je fotowoltaikowa připrawa na třěše našeho bydlenskeho domu. Wšojedne hač běchmy na wulěće na Kamjenskej Pastwinej horje abo póndźelu na putniskich kemšach w Róžeńće – naša solarna připrawa njepřestawajcy jednu kilowattowu hodźinu po druhej produkowaše a najwjetši dźěl do syće wotedawaše. A tohodla bych ja bjezmała sobu na tym wina był, jeli by so milinowa syć w našim kraju sypnyła. Přetož připrawow kaž našeje je wjele w kraju, ale lědma štó milinu w tym wokomiku runje trjeba, wšako swjatki lědma štó dźěła, znajmjeńša nic zawody, kotrež bychu wjele miliny přetrjebali. Na zbožo je naš kraj milinu w susodnej Awstriskej wotbył. Tam wodu do zběrnikow klumpaja a ju pozdźišo přez turbinu zaso wotpušća.
Kolesuje na dobro žonow
Pod hesłom „Brustlos nicht Rad(t)los“ kolesuje Antje Proft po Němskej. Přichodnu póndźelu,15. junija, wočakuja ju w Budyskim hrudźnym centrumje. Antje Proft je na prašenja Milenki Rječcyneje wotmołwiła.
Wot kotreho časa na dobro žonow, kiž maja schorjene nadra, kolesujeće?
Wot lěta 2022 jězdźu z kolesom podłu rěkow w Němskej. W juniju 2022 sym sej Łobjo a w septembrje samsneho lěta Ryn wotkryła, 2023 Dunaj, 2024 Weser a dźěl kolesowanskeje šćežki při Baltiskim morju, 2025 Ruhr a tři etapy podłu Habole. Lětsa kolesuju podłu Sprjewje.
Kotry zaměr Waše jězby maja?
W centrach za schorjenja nadrow předstajam towarstwo Amsob z. t. Skrótšenka steji za Ablatio mammae - Sebjewědome bjez nadrow. Wone so za to zasadźuje, zo so nadra žonow po mastektomiji hižo kumštnje njenatwarja, ale zo wostanu takrjec płone. Při tym wo to dźe, zo ma płone nadro po operaciji estetiski napohlad. Zdobom wujasnjuju rekonstrukciju nadra ze silikonom abo swójskej włokninu.
Što mastektomija poprawom je?
Spočatk noweho wědomja?
Wukaz Donalda Trumpa, zo maja domjace KI-koncerny swoje nowowuwite systemy knježerstwu USA 30 dnjow na přepruwowanje k dispoziciji stajić, je mje tutón tydźeń pozitiwje překwapił. Trump wšak je skerje za swoju neoliberalnu deregulaciju domjaceho hospodarstwa, wosebje tech-branše, znaty. Prawdźepodobnje su jemu poradźowarjo wohrožowanje narodneje wěstoty přez KI wuwědomić móhli. Snano je wot nich zhonił, zo je nowy KI-model US-ameriskeje firmy Anthropic derje na to trenowany, njewěstosće w digitalnych škitnych systemach namakać a je potencielnje tež za nadpady wužiwać.
Serbsko-němskapřećelska kniha bórze na předań
Z dwurěčnej delnjoserbsko-němskej přećelskej knihu projekta „Piš, pśijaśel piś! – bilingualne knigły za pśijaśelstwa w zakładnej šuli“ bě Lizka Wimmerowa jedna z dobyćerjow idejoweho wubědźowanja Załožby za serbski lud „Rěč zwjazuje – Rěc zwězujo – Sorbisch verbindet 2025“. Hana Nukec je so z njej rozmołwjała.
Kak je ideja za přećelsku knihu nastała?
Sym sama mać dweju dźěsćow. Před lětomaj sym za swojeho syna za dwurěčnej přećelskej knihu pytała. Nažel njeeksistowaše žana němsko-delnjoserbska warianta, štož mje jara rudźeše. Jako smědźach 2024 we wobłuku delnjoserbskeho rěčneho projekta Zorja mały swójski projekt planować, mějach ideju, tajku knihu za mój tehdyši rěčny kurs wuwiwać. Tam buch na wubědźowanje idejow „Rěč zwjazuje 2025“ Załožby za serbski lud skedźbnjena. Tuž powabich so ze swojej ideju přećelskeje knihi, kotraž měri so na dźěći w zakładnošulskej starobje – wšako so runje mjez nimi tajke knihi rady wupjelnjeja.
Kak je kniha natwarjena?
Nazhonjenje a začuće trěbnej
Betina Wjeselina z Chrósćic skutkuje hižo wjele lět jako hotowarniča serbskeje drasty. Hižo ze 14 lětami započa, so ze zwoblěkanjom drasty rozestajeć. Dźensa słuša wona k nazhonitym mocam na tymle polu a přewozmje při wulkich składnosćach, kaž na přikład kołowokoło Božeho ćěła, centralnu rólu při organizaciji. Lisa-Maria Cyžec chcyše w rozmołwje wědźeć, što hotowarniču wučinja.
Što hotowarniču wučinja?
Poprawom móže kóždy družku woblec, ale to hišće žanu hotowarniču njewučinja. Hotowarniča je něchtó, kiž jenož doma swójsku dźowku njezdrasći, ale tež druhim k dispoziciji steji. Wona je takrjec kaž zjawna wosoba, kotraž swoje kmanosće jako serwis za druhich zasadźuje. Při tym njeńdźe jenož wo techniku, ale tež wo nazhonjenje a začuće za estetiku. Počasu wuwiwaš wóčko za to, što rjenje wupada a kak dyrbi wšitko sedźeć. To je proces, kotryž so wuwiwa – kaž dobre wino, kotrež hakle z časom zrawja.
Kak stanješ so z hotowarniču?
