Čěšćina na šulach wostanje
Jiří Jonák je wučer čěšćiny, kotryž w nadawku čěskeho ministerstwa za kubłanje w Serbach čěšćinu wuwučuje. Wón naslěduje z tym Janu Štillerovu, Pavela Šlechtu a Jana Breindla. Milenka Rječcyna je so z nim rozmołwjała.
Na kotre wašnje přichadźeja čěscy wučerjo do Łužicy, hdźež čěšćinu wuwučuja?
Čěske knježerstwo spěchuje wučbu čěšćiny we wukraju a podpěruje zajimcow při nawuknjenju mojeje maćeršćiny. Kandidatow za jednotliwe dźěłowe městna wuzwoli gremij ekspertow. W nim skutkuja zastupjerjo čěskeho ministerstwa za kubłanje, čěskeho wonkowneho ministerstwa a Karloweje uniwersity.
A kak wupada to konkretnje z poskitkom za Łužicu?
Dom za wonkowne zhromadne dźěło (DZS), kotrež čěskemu ministerstwu za kubłanje přisłuša, sćele wučerjow do Łužicy a je tež zapłaći. Łužiskich Serbow ma čěska politika za wusko zwjazanu zhromadnosć. Tuž wona wot lěta 2004 wučerjow do Budyšina a wokoliny deleguje. Zasadźenje we Łužicy traje zwjetša štyri do šěsć lět. Nimo Serbow maja tež němskorěčni zajimcy składnosć, tute poskitki wužiwajo, čěšćinu wuknyć.
Digitalny nastroj je grat, nic hrajka
Něhdźe 200 zajimcow je minjeny pjatk na dnju wotewrjenych duri studijo Liška w serbskim kubłanskim srjedźišću LIPA w Smjerdźacej wopytało. Milan Pawlik je so z tam skutkowacym medijowym pedagogu, 43lětnym Smjerdźečanom Stefanom Gedikom rozmołwjał.
Što je telko ludźi do studija Liška přiwabiło?
Wot časa wotewrjenja loni w awgusće smy mjez druhim tydźenski projekt na Ralbičanskej šuli přewjedli. Cyłodnjowske poskitki we wobłuku dźěła z kompjuterom a programami přewjedujemy nimo na Ralbičanskej tež na Chróšćanskej a Worklečanskej šuli. To rěka: Njesmy hižo njeznaći. Zdobom dźěłamy wusko ze zamołwitymi serbskeho kubłanskeho srjedźišća LIPA hromadźe, kotřiž su sobu za nas wabili.
Studijo Liška je wotnožka Budyskeho studija LUCIJA. Maće w Smjerdźacej specifiski wobłuk nadawkow na starosći?
Zasadnje nadawki tak rozdźělne njejsu. Kolegina Theres Wjeńkec a ja smój so jako wukubłanaj kubłarjej snano bóle na pedagogiske planowanje a přewjedowanje projektow specializowałoj, kotrež starobje zajimcow wotpowěduja.
Dobry test za „wšědny chlěb“
Na Serbskej wyšej šuli „Michał Hórnik“ we Worklecach je so zeleny štwórtk projektny dźeń wotměł. Z wučerku Katrin Čornakec, kotraž měješe hłownu zamołwitosć, je so Milenka Rječcyna rozmołwjała.
Sće prěni króć jako zamołwita projektowy dźeń za cyłu wyšu šulu přihotowała. Na čo sće wosebje dźiwała?
Kolegojo su mi poboku byli a su zwjetša po swójskich zajimach poskitki w zwisku z temami přiroda w nalěću, jutry a serbska rěč přihotowali a přewjedli. Zdobom su nas serbscy studenća a redakcija Serbskich Nowin podpěrali. Nam bě wažne, zo njejsu skupiny šulerjow přewulke.
Kak zarjadowanje wuhódnoćiće?
Wuchadźam z toho, zo na přichodnym słužbnym posedźenju wo tym rěčimy, što je so derje radźiło a na čim měli přichodnje dźěłać. Běch wolóžena, zo běše wjedro přijomne, tak zo su so poskitki pod hołym njebjom kaž zběranje wotpadkow, kolesowanje, rjedźenje šulskeho dwora abo lišča hońtwa po Worklecach z hódančkami přewjesć móhli.
Studenća su dźěłarničku wuhotowali. Kak je to na šulerjow skutkowało?
Su elektroawta woprawdźe přichod?
Elektroniske awta su za přichod mobility dźeń a wažniše. Tež hladajo na aktualne wuwiće płaćizny ćěriwow so ludźo přiběrajcy za nje zajimuja. Tola zadani so elektroawto nětko hižo? Bosćij Knop, překupc za awta w awtowym domje w Kamjencu, je Hanje Nukec aktualne wuwiće dokładnišo rozkładł.
Kak je so zajim za elektroawta poslednje lěta wuwił?
Zajim za elektroawta je minjene lěta jasnje přiběrał. Jedna přičina je, zo su ludźo swoju spočatnu skepsu poněčim zhubili, dokelž su pola přiwuznych abo znatych, kiž běchu sej hižo elektroawto kupili, wuspěch a lěpšiny toho widźeli. Tuž su so e-awta mjeztym w towaršnosći etablěrowali.
Změja elektroawta přichod?
Serbšćinu słyšeć je jemu swjate
Hižo dwaceći lět přeprošujetaj basnik Milan Hrabal a dźiwadźelnik Martin Louka putnikow ćichi pjatk na Křižowu horu pola Jiřetína blisko Rumburka. Stupajo horje na hórku čitaja Hrabalowy basniski cyklus „Po puću bolosće a wěry“. Lětsa wotměje so zetkanje 3. apryla wot 15.30 hodź. Z Milanom Hrabalom je so Lukáš Novosad wo tym rozmołwjał.
Kak je so zetkanje w běhu lět wuwiło?
Róčnica je drje kulojta, ale korony dla njebě móžno, zjawne zarjadowanja wotměć, tak zo pobrachujetej dwě lěće do dwaceći. Prěnje tři lěta smój basnje dweju čěskeju basnjerkow čitałoj. W lěće 2010 sym za zarjadowanje swójski cyklus napisał. Dokelž je wón požadany, přednjesemoj jón lětsa pjatnaty raz.
Basnje tež serbsce předleža. Kak tomu?
Sym je takrjec na předskazanku napisał. Z ewangelijemi sym wjacore měsacy žiwy był a sym jich powěsć do načasneho „žaketa zwoblěkać“ spytał. To je so Róži Domašcynej lubiło a wona je basnje do němčiny a hornjoserbšćiny přenjesła, delnjoserbski přełožk je potom Alfred Měškank wobstarał. Basnje tež w druhich rěčach předleža, zhromadne wudaće knihi je z lěta 2022.
Z ideje knižka so wuwiła
Dypkownje k lětušim Lipšćanskim knižnym wikam je Ludowe nakładnistwo Domowina (LND) dźěćacu knihu „Zubolak“ wudało. To je prěnička z pjera 55lětneje Petry Šwejdźineje z Pančic-Kukowa. Milan Pawlik je so z njej rozmołwjał.
Što běše Wam z inspiraciju za stawiznu Zubolaka?
Wulku požadosć dźěći za słódkosćemi a wužadanje staršich, je k prawidłownemu zubyrjedźenju pohnuwać, drje kóždy z nas znaje. Ideju stawiznički wo małym čerćiku, kotryž sej w zubje holčki Milenki bydlenčko zarjaduje, mějach spontanje na prózdninskej wuprawje ze spřećelenej swójbu před 18 lětami. Dźěći swójby sym na dołhej jězbje do Chorwatskeje z dožiwjenjemi Zubolaka zabawjała, tak zo su mjenje wostudy pasć dyrbjeli. Wone su powědki lubowali. Pozdźišo sym stawiznu tež dźěćom swojeje ćety powědała. Tež wone njejsu so jeje naposkać móhli.
To je prěnja stawizna, kotruž sće napisała. Kak je k wudaću dóšło?
Dohladowar Astrocentruma
Na dnjowym porjedźe pjatkowneho posedźenja zwjazkoweho předsydstwa Domowiny steji namjet, předsydu Dawida Statnika do dohladowanskeje rady Astrocentruma Łužica (ACŁ) powołać. Wo tym je so z nim Marcel Brauman rozmołwjał.
Što čini tuta dohladowanska rada?
Dohladowanska rada ma dalši natwar ACŁ přewodźeć. Do njeje powołuje so 11 wosobow ze zarjadnistwa, wědomosće, hospodarstwa a towaršnosće. Statny minister Sebastian Gemkow je mje prosył, jako zastupjer Domowiny tutomu gremijej přistupić. Chcu tam – jelizo mje zwjazkowe předsydstwo do rady deleguje – serbske zajimy zastupować.
Kotry wuznam Astrocentrum za nas ma?
Chcemy-li strukturnu změnu zmištrować, trjebamy perspektiwy. Zasydlenje Astrocentruma skići młodźinje nowe dźěłowe městna a powabne perspektiwy, kajkež bychu hewak jenož w daloko zdalenych metropolach našli. Mam to za šansu.
Kajke běše dotal zhromadne dźěło Domowiny a Astrocentruma?
Debata móhła změnu nastorčić
Poslednje lětuše zarjadowanje rjadu Serbska debata wotměje so jutře, štwórtk w Chróšćanskej zaměrowej hali Jednota. Vanessa Žurec je so z moderatorom zarjadowanja Janom Budarjom wo temje „Žony doprědka! Ale jenož za foto?“ rozmołwjała.
Što wot jutřišeje debaty wočakujeće?
Wujewja so jasnje, zo su žony tež w serbskich gremijach sylnje podreprezentowane – často stej w gmejnskej radźe jenož jedna abo dwě žonje scyła zastupjenej. Na tamnym boku su to předewšěm žony, kotrež w čestnohamtskim zastojnstwje wažne nadawki přewozmu. Nadźijam so, zo so w diskusiji z tym zaběramy, čehodla situacija tajka je, kajkaž nětko je. Snano nańdźemy zhromadnje jedyn abo tamny namjet, tutón njedostatk wotstronić.
Čehodla su na podiju žony, kotrež běchu a su hižo wuspěšne?
Na wšěch šulach jenak postupuja
Na wjacorych serbskich zakładnych šulach ma so nawodnistwo znowa wobsadźić. Milenka Rječcyna je so pola rěčnika sakskeho Krajneho zarjada za šulu a kubłanje (LaSuB) Clemensa Arndta za tym wobhoniła.
Kak zajimcy wo wupisanjach zhonja?
Wupisanje městnow za nowe wobsadźenje šulskeho wjednistwa resp. wospjetne wupisanje njewobsadźenych městnow přewjeduje so na karjerowym portalu Swobodneho stata Sakskeje. Ručež je znate, zo je městno šulskeho nawody wakantne, informujemy potrjechenu šulu kaž tež potencielnych požadarjow.
Kotre wuměnjenja dyrbi zajimc spjelnić?
Požadarjo dyrbja w kóždym padźe we wupisanju naspomnjene wuměnjenja spjelnić, zo móhli jich při wobsadźenju šulskeho nawodnistwa wobkedźbować.
Z kotreje přičiny LaSuB zajimcow za městno šulskeho nawody wotpokazuje?
Nadźija so nowych idejow a impulsow
„Serbska literatura – pozicije a perspektiwy“ rěka druhe zarjadowanje lětušeho rjada Serbskeje debata, kotrež wotměje so srjedu na žurli Serbskeho domu w Budyšinje. Na podiju budźe mjez druhim Syman Pětr Cyž, jednaćel Ludoweho nakładnistwa Domowina (LND). Wo jeho wočakowanjach a wo tuchwilnych wužadanjach wudawanja serbskeje literatury je so Maximilian Gruber z nim rozmołwjał.
Serbskich awtorow je dźeń a mjenje. Je to wuslědk falowaceho spěchowanja literarneho dorosta?
Zo je serbskich awtorow dźeń a mjenje, tak pawšalnje wobkrućić njemóžu. Mamy lěto wob lěto tójšto angažowanych Serbowkow a Serbow, kotřiž so pjera jimaja a swoje teksty tež wozjewjeja. To su zwjetša twórby krótkeje prozy abo lyriki, kiž so často w antologijach abo w nowinach a časopisach wozjewjeja. Njeda pak so prěč, zo je so ličba powołansce pisacych w běhu zašłych 40 lět drastisce pomjeńšiła. Z tym je zdobom mjenje dołheje prozy, na přikład romanow. Knižna produkcija LND bě zašłe lěta poměrnje stabilna. To rěka, zo kóžde lěto něhdźe 25 do 35 knihow wudawamy.
