Sroce hotujetej so na swój kwas w Budyšinje
Loni je kolektiw Wakuum swój prěni queerny ptači kwas w Choćebuzu zarjadował. Sobotu chcedźa tole tež w Hornjej Łužicy wuspytać, mjenujcy w Budyskim Treff im Keller (Tik). Spočatk zarjadowanja je 18 hodź. Zastup je darmotny. Z čłonku kolektiwa Rahel Zelnakec je so Maximilian Gruber wo zarjadowanju rozmołwjał.
Kotre nowostki za swój ptači kwas planujeće a što wostanje po starym?
Štož so na kóždy pad wospjetuje je, zo budźe to queerne serbske zarjadowanje. Małe dźiwadłowe předstajenje, runja lońšemu ptačemu kwasej, lětsa tohorunja wuhotujemy. Tam budźe tež zaso serbski drag zapřijaty, nic pak kaž loni jenož z jednej performance, ale samo z dwěmaj. Tute sceny lětsa wosoba na městnje rysujo zapopadnje. Po programje chcemy zhromadnje z hosćimi swjećić.
Kotrym temam chceće so w programje wěnować?
Wuwiće jězora wot zwjazkoweje dróhi wotwisne
Marco Beer (njestronjan) je wot meje 2024 wjesnjanosta gmejny Sprjewiny Doł. Zašłe lěto bě tuž prěnje dospołne, kotrež je w tutej funkciji na čole komuny stał. Wo tym je so Jost Schmidtchen z nim rozmołwjał.
Knježe Beero, što je so 2025 w gmejnje Sprjewiny Doł na hospodarskim polu wšo stało?
W Bórkhamorje smy płoniny za jednoswójbne domy wutworili. W tamnych wsach tajke tohorunja planujemy. Při tym dyrbimy wobkedźbować, zo směmy w gmejnje stajnje jenož jednu twarsku štwórć wupokazanu měć. Přiwšěm dale na tym dźěłamy. Zaměr toho je, zo wjace wobydlerjow sem přiwabimy.
Wjace swójbow na wsach woznamjenja tež dźěći w třoch komunalnych pěstowarnjach a w zakładnej šuli. Kajke je tam aktualne połoženje?
W našich pěstowarnjach je solidne zastaranje dźěći zawěsćene. Wšitke tři su derje wućežene. Dokelž su někotre kubłarki na wuměnk wotešli, smy nowe koleginy přistajili. Tež zakładna šula w Nowej Wsy je derje wućežena.
Digitalne stworjenčko sam programěrować
Towarstwo „Dźěłań dźeń“ w Budyšinje ma nowy poskitk za zajimcow ze swójskimi idejemi. Milenka Rječcyna je so ze załožićelom a čłonom towarstwa, dr. Andréjom Měrćinkom wo zhotowjenju tamagočija rozmołwjała.
Kotra ideja so za poskitkom chowa?
Myslimy na wobdźělnikow, kotřiž so za elektroniku zajimuja. Woni móža wot februara kóždy pjatk popołdnju wot 16 do 18 hodź. w rumnosći našeho towarstwa na Budyskej Sukelnskej 18 swoje ideje zwoprawdźeć. To pak njetrjebaja jenož wěcywustojni być. Poskitk wotewrjeneje dźěłarnje za technologiju měri so na wšěch, kotřiž maja na někajke wašnje zajim za tutu temu. Chcemy docpěć, zo so tući ludźo mjez sobu zeznaja a zhromadne projekty wuwija.
Wabiće aktualnje z napisom „Twar sej sam swój tamagoči“. Kak ma tajki nastać?
Dvořák, Weill a Cyž w muzeju
Třeći raz wotměje so wot pjatka do njedźele, 23. do 25. januara festiwal Klasika w zymje w Budyskim Serbskim muzeju. Bosćan Nawka je so z huslerku a hłownej organizatorku Franzisku Pietsch rozmołwjał.
Hesło lětušeho festiwala je „Wot Brechta k Broadwayjej“. Čehodla?
Nadpismo wotbłyšćuje logiske pokročowanje kaž tež rozšěrjenje dotalneju festiwaloweju hesłow. Započinali smy dźě z „Domiznu“, po kotrejž smy so loni na hudźbnu jězbu „Zwukowe puće Vije Regia – swjedźeń hudźby a słowow“ podali. Lětsa wěnujemy so wuměłcam, kotřiž su – hač dobrowólnje abo hač wěsteje nuzy dla – swoju domiznu wopušćili. Byrnjež druhdźe wuspěchi žnjeli, je w jich tworjenju stajnje wěste styskanje prezentne. Na druhim boku su z nowymi zaćišćemi wuměłstwo wótčiny wobwliwowali a wobohaćeli. Lětuši program potajkim předchadźacej skulojća a pokazuje na płódne impulsy, kotrež z wuměny wurostuja.
W programje jewja so wuměłcy kaž Antonín Dvořák, Sergej Rachmaninow abo Kurt Weill, kotřiž su swoje sobu najwuznamniše kompozicije w eksilu spisali. Kak so Serbja do tohole konteksta hodźa?
Pytaja socialnu dźěłaćerku
Socialne medije su načasny srědk informacije šěrić, tež wo swobodnych dźěłowych městnach. Milenka Rječcyna je so wo tym z Dianu Šołćinej, nawodnicu Worklečanskeje Serbskeje wyšeje šule „Michał Hórnik“ rozmołwjała.
Rěčny centrum WITAJ (RCW) pyta aktualnje socialneju sobudźěłaćerjow za wyšej šuli Worklecy a Ralbicy. Na kotre wašnje proces podpěrujeće?
Wšitcy wučerjo a sobudźěłaćerjo našeje šule šěrja informacije po wosobinskich digitalnych pućach. Přichodne dny pak chcemy je tohorunja na internetnej stronje našeho kubłanišća wozjewić. Městno našeje socialneje dźěłaćerki we Worklecach budźe wot 1. měrca wakantne. Tuž pytamy za naslědnikom abo naslědnicu. Na internetowej stronje RCW su nadrobne informacije wozjewjene.
Kotre nadawki je dotalna socialna dźěłaćerka Franciska Šnablowa wukonjała?
Zajim politiki za mjeńšiny zbudźić
Předsyda Domowiny Dawid Statnik lětsa mjeńšinowej radźe Němskeje předsydari. Što ma gremij nimo lěpšeho posrědkowanja wědy wo narodnych mjeńšinach w šulach hišće na starosći, je so Marcel Brauman jeho prašał.
Kelko razow sće zastojnstwo hižo wukonjał a kak dźěławosć wupada?
Zastojnstwo předsydy mjeńšinoweje rady měnja kóžde lěto mjez sobustawami rady. 2014 běch prěni raz předsyda rady. Lětsa je tomu pjaty raz. Předsyda wobrěči zhromadnje ze sekretariatom přihoty posedźenjow rady, kotrež nawjeduje. Zdobom steji za naprašowanja a terminy na zwjazkowej a krajnej runinje k dispoziciji.
Kajke su wuhlady, zo so naspomnjenje domoródnych narodnych mjeńšin w zakładnym zakonju lětsa zešlachći?
Změna zakładneho zakonja žada sej zasadnje wulku wjetšinu hłosow – w zwjazkowym sejmje a w Zwjazkowej radźe. Z prěnich rozmołwow ze zapósłančemi a zapósłancami wěmy, zo je zasadna zwólniwosć data. Su pak tež wobmyslenja. Hač so předewzaće zwoprawdźi, njemóžu prajić. Ale zasadźujemy so za to, zo so změna w aktualnej legislaturnej periodźe radźi.
Serbska rada prawo njewužiwa
Měto Nowak bě dźěławosć braniborskeje serbskeje rady kritizował (hlej telegram w SN pjatk). Marcel Brauman je so z nim rozmołwjał.
W decembru je braniborski parlament zaso wo změnje strukturow Łužicy debatował. Serbska rada njeje so słowa jimała. Čehodla nic?
Wjetšina gremija njeje so w parlamenće słowa jimać chcyła, byrnjež smy w Braniborskej dołho wo tute najwjetše prawo njezapósłancow w parlamentariskej demokratiji wojowali. Wočiwidnje mamy rozdźělnu předstawu wo tym, kotry wuznam parlamentariske zastupowanje Serbow ma a hač njeje snadź lěpje, z jednotliwymi politikarjemi wosobinsce rěčeć. Jako woleny čłon serbskeje rady praju: To jedne to druhe njewuzamkuje. Sym přeswědčeny, zo je kritiske, zjawne a transparentne wustupowanje w demokratiji wažne.
RBB je so předsydy serbskeje rady Markusa Końcarja Wašeje kritiki dla prašał. Kwintesenca jeho wuprajenja je: Serbja su najwuspěšniši, hdyž z jednym hłosom rěča. Škodźi zjawna kritika kaž Waša?
Zhromadnje za čistu přirodu
Wotnětka su přizjewjenja za kóždolětne dojutrowne akciske dny za zběranje wotpadkow móžne. W Budyskim wokrjesu Sophia Hauswald akciju koordinuje. Wona je sobudźěłaćerka přirodoweje centrale wokrjesa ze sydłom w Njeswačanskim hrodźe. Milan Pawlik je so z njej rozmołwjał.
Štó móže so na akciskich dnjach wobdźělić a kak so zajimcy najlěpje přizjewja?
S. Hauswald: Zasadnje móže so kóžda skupina pola nas přizjewić, wšojedne hač je samo-organizowana, hač šulska rjadownja, towarstwo abo gmejna. Wona ma přizjewjenski formular wupjelnić, hdźež zdźěli, hdy, hdźe a kak chce wotpadki w přirodźe zběrać. Přizjewjenja měli nam hač do 13. februara předležeć. Formular nadeńdu zajimcy na našej internetnej stronje www.naturzentrale-bautzen.de. Sčasom do termina sćelemy wobdźělnikam t. mj. starterowy set. Wón wobsahuje mjez druhim informaciski material kaž tež rukajcy a měchi za zběranje wotpadkow. Jeli trjeba organizujemy za nich wotpadkowy kontejner.
Kak dołho akciske dny hižo přewjedujeće?
Žiwu serbšćinu w Čěskej podpěrać
Čěske Towarstwo přećelow Serbow (SPL) hižo druhe lěto serbskim šulam pomha, kiž jědu do Čěskeje na sněhakowarske lěhwo. Kak tuta pomoc konkretnje wupada? Wo tym je so Lukáš Novosad z Elišku Oberhelowej z wjednistwa SPL rozmołwjał.
Kotre šule so z próstwu wo pomoc na Was wobroća a štó je kontaktna wosoba we Łužicy?
E. Oberhelová: Loni je so direktor wyšeje šule w Slepom Jan Hrjehor na nas wobroćił. Sněhakowarske lěhwa w měsće Janské Lázně w Kyrkonošach na sewjeru Čěskeje běchu jeho ideja. Jako lubowar Čech je sej wón wumyslił, zo budźe za serbske dźěći spomóžne, hdyž pola słowjanskich susodow sněhakować wuknu. Smy z Janom spřećeleni, tohodla pomoc poskićichmy. To je naše dźěło, wšako SPL jenož jako kulturny centrum njefunguje, kiž Čechow ze serbskej kulturu zeznajomi, ale tež jako kontaktny centrum za Serbow, kiž do Čěskeje jědu. Pomhamy w Slepom, ale tež we Worklecach, w Radworju a na Budyskim Serbskim gymnaziju.
Kak Waša pomoc konkretnje wupada?
Digitalizacijeso ludźo bojeć njetrjebaja
Zarjadniski zwjazk Při Klóšterskej wodźe wukonja zarjadniske dźěło za pjeć serbskich gmejnow, kotrež jón financuja. Kajke lěto 2025 w zarjadniskim zwjazku bě a što jón lětsa wočakuje, wot tym je so Marian Wjeńka z jeho předsydu Stefanom Andersom rozmołwjał.
Knježe Anderso, před lětom sće w našim wječorniku připowědźił, zo lěto 2025 cyle tak turbulentne kaž 2024 njebudźe. Je so tale předpowědź zwoprawdźiła?
S. Anders: Nic cyle. Spočatk zašłeho lěta wšak je nas reforma ležownostneho dawka jara zaběrała. To dyrbjachmy wjele komunikacije z wobydlerjemi zmištrować. Kónc februara sćěhowachu dočasne wólby zwjazkoweho sejma. Spočatk lěta bě tuž dosć turbulentny. W běhu dalšeho lěta pak nas Bohu dźak žane njewočakowane podawki překwapili njejsu.
Sće hižo wothłós dóstał, kak so nowy digitalny přewodnik po klóštrje Marijina hwězda a serbskich gmejnach přiwozmje? Na nim wšak bě zarjadniski zwjazk wobdźěleny.
